سونىڭ ءبىرى - تۇيە تابان ويۋى. بۇگىندە بۇل ورنەكتى ساقينادان، سىرعادان جانە وزگە دە اشەكەي بۇيىمداردان جيى كورۋگە بولادى. ال ءداستۇرلى قازاق تانىمىندا ونىڭ قولدانىلۋىنا قاتىستى قانداي تۇسىنىك بولعان؟
ەتنو-ديزاينەر عازيزا تاڭشولپاننىڭ ايتۋىنشا، قازاق حالقى تۇيەگە ەرەكشە قۇرمەتپەن قاراعان. كوشپەلى تۇرمىستا تۇيە جۇك تاسىپ، الىس ساپارعا شىعۋعا مۇمكىندىك بەرگەن. سوندىقتان بۇل جانۋاردىڭ بەينەسى حالىقتىڭ دۇنيەتانىمىندا ايرىقشا ورىن العان.
قازاقتار بۇل ويۋ ءتۇرىن ەشقاشان اياققا باسپاعان. قازىر تۇيە تابان ويۋ-ورنەگى اشەكەيلەردە جيى كەزدەسەدى. مەن ساقينالاردان ۇنەمى كورەمىن. ال بۇل ويۋدى نەگە اياققا باسپاعان؟ سەبەبى پايعامبارىمىز تۇيە مىنگەنگە بايلانىستى ونى كيەلى تۇتقان. سونىڭ اياسىندا تۇيەنىڭ جۇنىنەن جاسالعان كيىزدەن ەشقاشان اياققا توسەيتىن بۇيىم جاساماعان. وعان كوبىنە قوي مەن ەشكىنىڭ جۇندەرىن قولدانعان. ال تۇيەنىڭ ءجۇنى مەن ويۋىن اشەكەي بۇيىمداردا پايدالانعان. قازاق حالقى ويۋ-ورنەكتەرگە وتە قاتتى ءمان بەرىپ قاراعان، - دەيدى ەتنو-ديزاينەر.
تۇيە تابان ويۋى نەنى بىلدىرەدى؟
تۇيە تابان - جانۋاردىڭ تابانىنا ۇقساتىپ جاسالعان زوومورفتىق ويۋ-ورنەك. قازاقتىڭ ءداستۇرلى ويۋلارىنىڭ بۇل توبىنا قوشقارمۇيىز، بوتامويىن، تۇيە وركەش سەكىلدى اتاۋلار دا جاتادى.
تۇيە بەينەسى كوشپەلى حالىقتىڭ تۇرمىسىمەن تىعىز بايلانىستى بولعاندىقتان، ونىڭ بەينەسى مەن دەنە مۇشەلەرىنە ۇقساس ورنەكتەر قولونەر بۇيىمدارىندا قولدانىلعان. ەتنوگرافيالىق دەرەكتەردە تۇيەتابان ويۋى الىس ساپارمەن دە بايلانىستىرىلادى. مۇنداي ورنەك تۇيەنىڭ جابۋىنا، قومىنا جانە كەرۋەنگە قاجەتتى باسقا دا بۇيىمدارعا سالىنعان.
قازاقتار ويۋدى نەگە كەز كەلگەن جەرگە سالماعان؟
ءداستۇرلى قازاق مادەنيەتىندە ويۋ-ورنەك بۇيىمدى بەزەندىرۋ قۇرالى عانا ەمەس، ونىڭ قىزمەتى مەن ءمانىن ايقىندايتىن كوركەمدىك بەلگى بولعان. ورنەكتەر كيىمگە، باس كيىمگە، كىلەمگە، تەكەمەتكە، سىرماققا، ءۇي جيھازدارىنا جانە زەرگەرلىك بۇيىمدارعا سالىنعان. ولاردىڭ ورنالاسۋى بۇيىمنىڭ ماقساتىنا، پىشىنىنە جانە حالىقتىق تۇسىنىكتەرگە قاراي تاڭدالعان.
مىسالى، ەتنوگرافيالىق تۇسىندىرۋلەردە باس كيىمگە ارنالعان كەيبىر ويۋلاردى اياق استىنا توسەلەتىن بۇيىمدارعا سالۋ قۇپتالماعانى ايتىلادى. بۇل - حالقىمىزدىڭ ويۋدىڭ اتاۋىنا عانا ەمەس، ونىڭ قولدانىلاتىن ورنىنا دا ءمان بەرگەنىن كورسەتەدى.
دەگەنمەن، تۇيە تابان ويۋىن اياققا باسۋعا قاتىستى تىيىمدى بۇكىل قازاققا ورتاق، بارلىق كەزەڭدە بىردەي ساقتالعان قاعيدا دەپ كەسىپ ايتۋعا بولمايدى. ويۋلاردىڭ قولدانىلۋىنا قاتىستى تۇسىنىكتەر ايماققا، داستۇرگە جانە شەبەرلىك مەكتەبىنە قاراي وزگەرۋى مۇمكىن.
ۇلتتىق ويۋدى زاماناۋي بۇيىمداردا قولدانۋ
بۇگىندە ۇلتتىق ناقىشتاعى اشەكەيلەرگە قىزىعۋشىلىق ارتىپ كەلەدى. ساقينا، سىرعا، القا مەن كيىمدەرگە قازاقى ورنەكتەردى ەنگىزۋ - ءداستۇرلى ونەردى زاماناۋي ۇلگىدە جاڭعىرتۋدىڭ ءبىر جولى.
الايدا ويۋدى تەك ساندىك ەلەمەنت رەتىندە قابىلداماي، ونىڭ اتاۋى مەن شىعۋ توركىنىن دە ءبىلۋ ماڭىزدى. ويتكەنى ءار ورنەكتىڭ ارتىندا حالىقتىڭ تاريحى، تۇرمىس-تىرشىلىگى جانە دۇنيەتانىمى جاتىر.
قازاقتىڭ ويۋ-ورنەگىن بۇگىنگى ديزايندا قولدانۋ ونىڭ باستاپقى ماعىناسىن تۇسىنۋگە كەدەرگى كەلتىرمەۋى كەرەك. كەرىسىنشە، ۇلتتىق مۇرانى تەرەڭىرەك تانىپ، كەلەسى ۇرپاققا جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
el.kz