«جۇرتتىڭ بالاسى» قوعامدىق باعانىڭ ولشەمى مە؟
استانا حالىقارالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اعا وقىتۋشىسى، الەۋمەتتانۋشى ايدار حاميتتىڭ ايتۋىنشا، بالانى وزگەلەرمەن سالىستىرۋدى تەك قازاق حالقىنا ءتان ەرەكشەلىك نەمەسە ۇلتتىق تاربيەنىڭ كەمشىلىگى دەپ قاراستىرۋعا بولمايدى. بۇل - ۇجىمدىق قۇندىلىقتار باسىم قوعامعا ورتاق الەۋمەتتىك قۇبىلىس.
قازاق قوعامىندا بالا جەكە تۇلعا عانا ەمەس، وتباسى مەن اۋلەتتىڭ وكىلى رەتىندە قابىلدانعان. ونىڭ مىنەز- قۇلقى مەن جەتىستىگى اتا- انانىڭ تاربيەسىنە بەرىلگەن باعا سانالعان. سوندىقتان «ۇيات بولادى»، «ەل نە دەيدى؟»، «پالەنشەنىڭ بالاسىنا قارا» دەگەن سوزدەر بالانى قوعامدا قابىلدانعان تالاپتارعا بەيىمدەۋدىڭ ءبىر جولى بولعان.
فرانسۋز الەۋمەتتانۋشىسى ەميل ديۋركگەيم تاربيە ارقىلى قوعام ءوزىنىڭ نورمالارى مەن قۇندىلىقتارىن كەلەر ۇرپاققا جەتكىزەتىنىن ايتقان. وسى تۇرعىدان العاندا، «جۇرتتىڭ بالاسى» - ۇلكەندى قۇرمەتتەۋ، ەڭبەكقورلىق، ءتارتىپ پەن بىلىمگە ۇمتىلۋ سياقتى قوعام ماقۇلداعان قاسيەتتەردىڭ شارتتى ۇلگىسى.
الايدا بۇل قۇندىلىقتاردى بويعا ءسىڭىرۋ مەن بالانى وزگەلەرگە كۇشتەپ ۇقساتۋدىڭ اراسى الشاق. ءداستۇرلى تاربيە ۇلگىسىندە ۇلكەننىڭ سوزىنە قارسى كەلمەۋ ماڭىزدى سانالعاندىقتان، بالا وزىنە جاسالعان سالىستىرۋعا قارسىلىق بىلدىرە الماۋى مۇمكىن. وسىلايشا، باستاپقىدا تارتىپكە شاقىرۋ ءۇشىن قولدانىلعان ءتاسىل بىرتىندەپ پسيحولوگيالىق قىسىمعا اينالۋى ىقتيمال.
- قازاق قوعامىندا الەۋمەتتىك بەدەلدىڭ ماڭىزى جوعارى. بالانىڭ جاقسى وقۋى، بەدەلدى ماماندىق تاڭداۋى نەمەسە ماتەريالدىق جەتىستىككە جەتۋى كەيدە ونىڭ جەكە ناتيجەسى عانا ەمەس، بۇكىل وتباسىنىڭ مارتەبەسى رەتىندە قابىلدانادى. پەر بۋردەنىڭ تۇسىنىگىمەن ايتساق، بالانىڭ جەتىستىگى وتباسىنىڭ الەۋمەتتىك جانە سيمۆولدىق كاپيتالىنا اينالادى، - دەدى ايدار حاميت.
وزگەمەن سالىستىرۋ بالانىڭ پسيحولوگياسىنا قالاي اسەر ەتەدى؟
قوعامدىق باعاعا ساي بولۋعا ۇمتىلۋ وتباسىنداعى قارىم-قاتىناسقا دا اسەر ەتەدى. پسيحولوگ الينا نۇرلانوۆانىڭ ايتۋىنشا، اتا-انانىڭ جاقسى نيەتپەن ايتقان سالىستىرۋى بالانىڭ ءوزىن وزگەلەردەن كەم سەزىنۋىنە جانە سۇيىسپەنشىلىككە لايىق بولۋ ءۇشىن ۇنەمى جاقسى ناتيجە كورسەتۋى كەرەك دەپ ويلاۋىنا اكەلۋى مۇمكىن.
- بالا «ول جاقسى، ال مەن جاقسى ەمەسپىن. سوندىقتان مەنى جاقسى كورمەيدى» دەگەن ويعا كەلۋى مۇمكىن. اتا-اناسى مۇنى بايقاماعانىمەن، بالا ءوزىن جولى بولماعان ادامداي سەزىنىپ، وزگەگە قىزعانىشپەن قاراۋى ىقتيمال، - دەدى مامان.
مۇنداي سەزىم بالانىڭ جەتىستىككە ۇمتىلۋىنان دا كورىنەدى. ءبىرى وزگەلەردەن وزىپ، ءوزىن ۇنەمى دالەلدەۋگە تىرىسسا، ەكىنشىسى قولىنان ەشتەڭە كەلمەيتىنىنە سەنىپ، جاڭا مۇمكىندىكتەردەن باس تارتۋى مۇمكىن. ەكى جاعدايدا دا بالا ءوز قىزىعۋشىلىعىنا ەمەس، سىرتقى باعاعا كوبىرەك ءمان بەرە باستايدى.
بۇعان قوسا بالالاردىڭ قابىلەتى، دامۋ قارقىنى مەن ومىرلىك جاعدايى ءارتۇرلى. ماسەلەن، ساباقتان تىس ۋاقىتتا ءۇي شارۋاسىنا كومەكتەسىپ، ءىنى-قارىنداستارىنا قارايتىن بالانىڭ مۇمكىندىگى قوسىمشا ساباققا قاتىسىپ، اتا-اناسىنىڭ قولداۋىنا سۇيەنەتىن بالانىكىنەن وزگەشە بولۋى مۇمكىن. سوندىقتان ولاردىڭ ناتيجەسىن ءبىر ولشەممەن باعالاۋ ءار بالانىڭ جەكە جاعدايىن ەسكەرمەۋگە اكەلەدى.
الەۋمەتتىك جەلى بۇل ۇعىمدى قالاي وزگەرتتى؟
بۇرىن بالانى كوبىنە كورشىنىڭ، تۋىستىڭ نەمەسە سىنىپتاسىنىڭ جەتىستىگىمەن سالىستىرسا، قازىر الەۋمەتتىك جەلى بۇل شەڭبەردى كەڭەيتكەن. گرانت ۇتىپ العان، شەتەلدە وقيتىن نەمەسە ەرتە جەتىستىككە جەتكەن بالالاردىڭ ءومىرى ەكران الدىندا. مۇنداي مىسالداردى كورگەن اتا-انا دا ءوز بالاسىنىڭ ناتيجەسىن وزگەلەرمەن سالىستىرا باستايدى.
ايدار حاميتتىڭ پىكىرىنشە، جەلىدە ادامنىڭ ءومىرى كوبىنە جەتىستىكتەرى ارقىلى كورسەتىلەدى. الايدا ونىڭ قانداي جاعدايدا وسكەنى، قانداي مۇمكىندىكتەرگە يە بولعانى جانە سول ناتيجەگە جەتۋ جولىندا قانداي قيىندىقتارعا تاپ بولعانى كوپ جاعدايدا شىنايى ايتىلمايدى.
الەۋمەت تانۋشى ەرۆينگ گوفماننىڭ تۇجىرىمداماسى بويىنشا، ادامدار قوعام الدىندا وزدەرىنىڭ جاعىمدى بەينەسىن كورسەتۋگە تىرىسادى. وسى تۇرعىدان العاندا، بۇگىنگى «جۇرتتىڭ بالاسى» - ادامنىڭ شىنايى ومىرىنەن گورى كوپشىلىككە ۇسىنىلعان جەتىستىكتىڭ بەينەسى. ونىمەن سالىستىرۋ بالانىڭ دا، اتا-انانىڭ دا ءوز جەتىستىگىنە كوڭىلى تولماۋىنا اسەر ەتۋى مۇمكىن.
بۇل قۇبىلىس سيفرلىق ورتادا ءوسىپ كەلە جاتقان Z جانە Alpha بۋىندارى ءۇشىن دە ماڭىزدى.
- زامان دا، اقپارات اعىنىنىڭ جىلدامدىعى دا، بالالاردىڭ ءوسۋ ورتاسى دا وزگەردى. سوندىقتان ءار بۋىننىڭ ەرەكشەلىگىن ءوز كەزەڭىنىڭ جاعدايلارىمەن بايلانىستىرا قاراستىرعان ءجون. اتا-انالار بالالىق شاعىن بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ ومىرىمەن سالىستىرىپ، بۇرىنعى تاربيە تاسىلدەرىن سول كۇيىندە قولدانباۋى كەرەك، - دەدى پسيحولوگ الينا نۇرلانوۆا.
ماماننىڭ ايتۋىنشا، اتا-انا بالاسىنا تالاپ قويا الادى، ءبىراق ول بالانىڭ جاسىنا، مۇمكىندىگىنە جانە دامۋ قارقىنىنا ساي بولۋى قاجەت. بالانىڭ ناتيجەسىمەن قاتار، تالپىنىسى مەن ەڭبەگىن باعالاۋ دا ونىڭ وزىنە دەگەن سەنىمىن قالىپتاستىرۋدا ماڭىزدى ءرول اتقارادى.
بالانى وزگەمەن ەمەس، وزىمەن سالىستىرۋ ماڭىزدى
پسيحولوگتىڭ پىكىرىنشە، بالانى ىنتالاندىرۋدىڭ ءتيىمدى جولى - ونىڭ بۇرىنعى جانە قازىرگى جەتىستىكتەرىن سالىستىرۋ. بۇل ءوز دامۋىنداعى ىلگەرىلەۋدى بايقاپ، وزىنە دەگەن سەنىمىن نىعايتۋعا كومەكتەسەدى. ماسەلەن، «بۇرىن بۇل تاپسىرما ساعان قيىن بولاتىن، قازىر ءوزىڭ ورىنداپ ءجۇرسىڭ» دەگەن سوزدەر بالانىڭ ەڭبەگىن باعالاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
الينا نۇرلانوۆا بالانى تاربيەلەۋدە اتا-انانىڭ جەكە تاجىريبەسى دە ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. بالاعا سەزىمىن باسقارۋدى ۇيرەتۋ ءۇشىن اتا-انا دا ءوز ەموتسياسىن رەتتەپ، ءسوزى مەن ءىسىنىڭ ءبىرىزدى بولۋىنا ءمان بەرگەنى ءجون. كەيبىر اتا-انا اشۋىن بالاسىنان الادى، ەندى ءبىرى ءوز بالالىق شاعىن مىسالعا كەلتىرىپ، بالاسىن ۇنەمى وزىمەن سالىستىرادى. ال شەكتەن تىس قامقورلىق تانىتاتىن اتا-انا ونىڭ دەربەس شەشىم قابىلداۋىنا كەدەرگى كەلتىرۋى مۇمكىن. سوندىقتان بالانىڭ پىكىرىن تىڭداپ، قيىندىقتاردى وزدىگىنەن ەڭسەرۋىنە مۇمكىندىك بەرۋ ماڭىزدى.
الەۋمەت تانۋشى ايدار حاميت تە «جۇرتتىڭ بالاسى» تۇسىنىگىنەن تولىق باس تارتۋدان گورى، ونىڭ تاربيەدەگى ورنىن قايتا قاراستىرۋ قاجەت دەپ سانايدى.
- بالانى وزگەدەن وزۋعا ەمەس، ءوزىنىڭ وسۋىنە باعىتتاعان دۇرىس. ونىڭ قابىلەتىن وزگەلەردىڭ ناتيجەسىمەن ولشەمەي، مۇمكىندىگىن اشۋعا كومەكتەسۋ قاجەت. سوندا تاربيە سىرتقى قىسىمعا ەمەس، قولداۋ مەن جەكە جاۋاپكەرشىلىككە نەگىزدەلەدى، - دەدى ول.