قازاقستاننىڭ التىن قورى قايدا ساقتالادى؟

استانا. KAZINFORM - قازاقستاننىڭ التىن-ۆاليۋتا رەزەرۆتەرى مەن ۇلتتىق قورىنداعى اكتيۆتەردىڭ جالپى كولەمى 132 ميلليارد دوللاردان استى. ەلدىڭ التىن قورى 386 تونناعا جەتكەن.

Фото: Podrobno.uz

الايدا وسىنشاما بايلىقتىڭ ناقتى قايدا ساقتالاتىنى كوپشىلىككە بەلگىسىز. ال مەملەكەت بۇل قاراجاتتى جول سالۋعا، مەكتەپ تۇرعىزۋعا نەمەسە حالىقتىڭ تۇرمىسىن جاقسارتۋعا جۇمساي الا ما؟ ءبىز قازاقستاننىڭ قارجىلىق قورىنا قاتىستى نەگىزگى دەرەكتەردى سارالاپ كوردىك.

132 ميلليارد دوللاردىڭ قانشاسى التىن؟

ۇلتتىق بانكتىڭ بەرگەن رەسمي مالىمەتىنە سۇيەنسەك، 2026-جىلعى 30-قىركۇيەكتە قازاقستاننىڭ التىن-ۆاليۋتا رەزەرۆتەرى 65,9 ميلليارد دوللاردى قۇراعان. بۇعان ۇلتتىق قورداعى 66,5 ميلليارد دوللارلىق ۆاليۋتالىق اكتيۆتەردى قوسساق، مەملەكەتتىڭ قارجىلىق جيناعى 132,4 ميلليارد دوللارعا جەتەدى. ءبىراق بۇل قاراجاتتى ءبىر شوتتا جاتقان اقشا دەپ تۇسىنۋگە بولمايدى. ونىڭ ءبىر بولىگى التىن قۇيمالارى تۇرىندە ساقتالسا، ەندى ءبىرى شەتەلدىك باعالى قاعازدارعا، وبليگاتسيالارعا جانە دەپوزيتتەرگە ورنالاستىرىلعان.

ەڭ قىزىعى، قازاقستاننىڭ التىن-ۆاليۋتا رەزەرۆتەرىنىڭ شامامەن 78 پايىزىن التىن قۇرايدى. قالعان 22 پايىزى شەتەل ۆاليۋتاسى مەن باسقا دا رەزەرۆتىك اكتيۆتەرگە تيەسىلى.

2026-جىلعى 12-قازاندا ۇلتتىق بانك ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى ءاليا مولدابەكوۆا قازاقستاننىڭ التىن قورى 386 تونناعا جەتكەنىن حابارلادى. ونىڭ ايتۋىنشا، 2025-جىلعى اقپاندا التىن ساتۋدى توقتاتقاننان كەيىن ەلدىڭ التىن پورتفەلى ۇلعايا تۇسكەن. بۇل التىننىڭ باسىم بولىگى وتاندىق ءوندىرىس ەسەبىنەن تولىقتىرىلادى. ۇلتتىق بانك قازاقستاندىق كاسىپورىندار وندىرگەن، ارنايى تازارتىلعان التىندى ساتىپ الادى. دەگەنمەن التىننىڭ كوپ بولۋى ءاردايىم ارتىقشىلىق ەمەس.

التىننىڭ الەمدىك نارىقتاعى باعاسى كوتەرىلسە، قازاقستان رەزەرۆتەرىنىڭ دوللارمەن ەسەپتەلگەن قۇنى دا وسەدى. ال باعاسى ارزانداسا، التىن قورىنىڭ فيزيكالىق كولەمى وزگەرمەگەن كۇننىڭ وزىندە رەزەرۆتىڭ جالپى قۇنى تومەندەۋى مۇمكىن.

سوندىقتان ءاليا مولدابەكوۆا رەزەرۆتەگى التىن ۇلەسىنىڭ 78 پايىزعا جەتۋىن شامادان تىس جوعارى كورسەتكىش دەپ باعالاعان. سەبەبى مۇنداي جاعدايدا ەلدىڭ قارجىلىق قورى ءبىر اكتيۆتىڭ نارىقتاعى باعاسىنا كوبىرەك تاۋەلدى بولادى.

قازاقستاننىڭ جۇزدەگەن توننا التىنى قايدا جاتىر؟

ەلدىڭ قانشا التىنى بار ەكەنى بەلگىلى بولعانىمەن، ونىڭ ناقتى قاي جەردە ساقتالاتىنى اشىق جاريالانبايدى. ۇلتتىق بانك بۇل اقپاراتتىڭ قىزمەتتىك سيپاتتا ەكەنىن جانە قاۋىپسىزدىك ماقساتىندا جاريا ەتىلمەيتىنىن تۇسىندىرگەن. اتاپ ايتقاندا، التىن قۇيمالارىنىڭ قانشا تونناسى قازاقستاندا، قانشا بولىگى شەتەلدەگى قويمالاردا ورنالاسقانى بەلگىسىز. سونداي-اق ولاردىڭ ناقتى قاي مەملەكەتتەردە جانە قانداي قارجى مەكەمەلەرىندە ساقتالاتىنى ايتىلمايدى.

ۇلتتىق بانكتىڭ مالىمەتىنشە، التىن رەزەرۆى فيزيكالىق قۇيمالار، مەتالدىق شوتتار جانە ءبىر جىلعا دەيىنگى مەرزىمگە ورنالاستىرىلعان التىن دەپوزيتتەرى تۇرىندە ساقتالادى.

مەتالدىق شوتتىڭ كادىمگى بانك شوتىنان ايىرماشىلىعى - وندا اقشا ەمەس، باعالى مەتالدىڭ مولشەرى ەسەپكە الىنادى. ال التىن دەپوزيتى باعالى مەتالدى قارجى ۇيىمىنا بەلگىلى ءبىر شارتپەن ورنالاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

التىننىڭ ساقتالۋى مەن قوزعالىسى ارنايى باقىلاۋدا بولادى. ۇلتتىق بانك وپەراتسيالاردىڭ ەسەبىن جۇرگىزىپ، قورداعى قالدىقتاردى تەكسەرەدى. قارجىلىق ەسەپتىلىك سىرتقى اۋديتورلىق ۇيىمداردىڭ تەكسەرۋىنەن دە وتەدى.

ميللياردتاعان دوللار شەتەلدە جۇمىس ىستەپ جاتىر

قازاقستاننىڭ التىن-ۆاليۋتا قورىنداعى اكتيۆتەردىڭ بارلىعى التىن ەمەس. ونىڭ ءبىر بولىگى شەتەل ۆاليۋتاسىندا جانە حالىقارالىق قارجى نارىعىنداعى ينۆەستيتسيالار تۇرىندە ساقتالادى. ۇلتتىق بانك ا ق ش دوللارى، ەۋرو، بريتان فۋنتى، اۋستراليا جانە كانادا دوللارلارى سياقتى ۆاليۋتالاردى پايدالانادى.

قاراجاتتىڭ ءبىر بولىگى سەنىمدى مەملەكەتتەردىڭ وبليگاتسيالارىنا، حالىقارالىق قارجى ۇيىمدارىنىڭ باعالى قاعازدارىنا، سونداي-اق شەتەلدىك ورتالىق جانە كوممەرتسيالىق بانكتەردەگى دەپوزيتتەرگە سالىنادى. مۇنداعى باستى ماقسات - رەزەرۆتىڭ قۇنىن ساقتاۋ، قاجەت بولعان جاعدايدا قاراجاتتى جىلدام پايدالانۋ جانە ينۆەستيتسيالىق تابىس الۋ.

ينۆەستيتسيا سالۋ كەزىندە قارجى ۇيىمدارىنىڭ سەنىمدىلىگى، اكتيۆتەردىڭ وتىمدىلىگى، تاۋەكەل دەڭگەيى جانە قاراجاتتى قايتارۋ مەرزىمى ەسكەرىلەدى.

سوندىقتان قازاقستاننىڭ رەزەرۆىندەگى ميللياردتاعان دوللار جاي عانا ساقتالىپ جاتقان قاراجات ەمەس. ونىڭ ءبىر بولىگى حالىقارالىق قارجى نارىعىندا ينۆەستيتسيالىق اكتيۆ رەتىندە جۇمىس ىستەيدى.

وسىنشا اقشا بولا تۇرا، نەگە ونى حالىققا جۇمسامايدى؟

قازاقستاننىڭ التىن-ۆاليۋتا رەزەرۆى مەن ۇلتتىق قورىنداعى قاراجاتتى قوسقاندا 132,4 ميلليارد دوللار شىعادى. وسىنداي سومانى كورگەندە، بۇل اقشانىڭ ءبىر بولىگىن مەكتەپ، اۋرۋحانا، تۇرعىن ءۇي سالۋعا نەمەسە الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى شەشۋگە نەگە جۇمساماسقا دەگەن سۇراق تۋىندايدى.

ماسەلە قاراجاتتىڭ كىمنىڭ باسقارۋىندا ەكەنىندە عانا ەمەس، ونىڭ قانداي ماقساتقا ارنالعانىندا. التىن-ۆاليۋتا رەزەرۆتەرى مەن ۇلتتىق قور ەكى بولەك مىندەت اتقارادى.

التىن-ۆاليۋتا رەزەرۆتەرى ەلدىڭ قارجىلىق تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قاجەت. ۇلتتىق بانك ولاردى ۆاليۋتا نارىعىنداعى كۇرت وزگەرىستەردى تەجەۋگە، حالىقارالىق قارجىلىق مىندەتتەمەلەردى ورىنداۋعا جانە رەزەرۆتىك اكتيۆتەردى باسقارۋعا پايدالانادى.

ۇلتتىق قور نەگىزىنەن مۇناي سەكتورىنان تۇسەتىن كىرىستەر ەسەبىنەن قالىپتاسادى. ونىڭ قاراجاتى ۇزاق مەرزىمگە ينۆەستيتسيالانىپ، بولاشاققا جيناقتالادى. سونىمەن قاتار زاڭدا بەلگىلەنگەن تارتىپپەن رەسپۋبليكالىق بيۋجەتتى قولداۋعا جۇمسالۋى مۇمكىن.

ۇلتتىق قوردان بيۋجەتكە كەپىلدەندىرىلگەن جانە نىسانالى ترانسفەرتتەر اۋدارىلادى. ال التىن-ۆاليۋتا رەزەرۆتەرىن تىكەلەي مەملەكەتتىك شىعىنداردى وتەۋگە پايدالانۋ قاراستىرىلماعان.

قارجى ساراپشىسى اندرەي چەبوتارەۆ باسىلىمدارعا بەرگەن پىكىرىندە التىن-ۆاليۋتا رەزەرۆتەرىن ەكونوميكالىق داعدارىسقا قارسى ساقتاندىرۋ قۇرالىنا تەڭەيدى. ونىڭ تۇسىندىرۋىنشە، رەزەرۆتەگى ۆاليۋتانى جاپپاي تەڭگەگە ايىرباستاپ، ىشكى ەكونوميكاعا باعىتتاۋ ينفلياتسيالىق قىسىمدى كۇشەيتۋى مۇمكىن. ويتكەنى اينالىمداعى اقشا كوبەيگەنىمەن، تاۋارلار مەن قىزمەتتەر كولەمى ءدال سونداي قارقىنمەن ارتپاۋى ىقتيمال.

ساراپشىنىڭ پىكىرىنشە، مەملەكەتتىڭ قارجىلىق قورىن باعالاعاندا ۇلتتىق قور مەن التىن-ۆاليۋتا رەزەرۆتەرىن بىرگە ەسكەرگەن ءجون. الايدا ولاردىڭ ءارقايسىسىنىڭ اتقاراتىن قىزمەتىن شاتاستىرماۋ ماڭىزدى.

التىن قورى ءوسىپ جاتسا، تەڭگە نەگە السىرەيدى؟

قازاقستاننىڭ التىن-ۆاليۋتا رەزەرۆتەرى كوبەيگەنىمەن، بۇل تەڭگەنىڭ دوللارعا شاققانداعى باعامى مىندەتتى تۇردە نىعايادى دەگەن ءسوز ەمەس. ەلىمىزدە تەڭگەنىڭ ايىرباس باعامى نارىقتاعى سۇرانىس پەن ۇسىنىسقا قاراي قالىپتاسادى.

دوللارعا سۇرانىس ارتقان جاعدايدا ونىڭ باعاسى قىمباتتاۋى مۇمكىن. بۇعان مۇناي باعاسى، ينفلياتسيا، پايىزدىق مولشەرلەمەلەر، حالىقارالىق نارىقتاعى وزگەرىستەر جانە باسقا دا ەكونوميكالىق جاعدايلار اسەر ەتەدى.

التىن-ۆاليۋتا رەزەرۆتەرى وسى تۇستا ماڭىزدى قۇرالعا اينالادى. ماسەلەن، ۆاليۋتا نارىعىندا دوللار كۇرت قىمباتتاپ، تۇراقسىزدىق كۇشەيسە، ۇلتتىق بانك رەزەرۆتەگى شەتەل ۆاليۋتاسىن ساتۋى مۇمكىن. ناتيجەسىندە نارىقتاعى دوللار ۇسىنىسى ارتىپ، باعامنىڭ شامادان تىس قۇبىلۋىن تەجەۋگە مۇمكىندىك تۋادى.

الايدا مۇنداي ارەكەت دوللار باعامىن بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە ماڭگى ۇستاپ تۇرۋعا ارنالماعان.

اندرەي چەبوتارەۆ تە رەزەرۆ ارقىلى نارىقتاعى دۇربەلەڭدى باسەڭدەتۋگە بولاتىنىن، ءبىراق ەكونوميكالىق جاعدايعا سايكەس كەلمەيتىن باعامدى ۇزاق ۋاقىت ۇستاپ تۇرۋ مۇمكىن ەمەستىگىن اتاپ وتكەن. ونىڭ پىكىرىنشە، ۇلتتىق بانك ۆاليۋتا نارىعىنداعى كۇرت اۋىتقۋلارعا ارەكەت ەتىپ قانا قويماي، قابىلداعان شەشىمدەرىنىڭ سەبەپتەرىن قوعامعا اشىق ءتۇسىندىرۋى كەرەك.

قازاقستاننىڭ قورى كورشى ەلدەرمەن سالىستىرعاندا قانشالىقتى كوپ؟

الەمدە ەڭ ءىرى التىن-ۆاليۋتا رەزەرۆتەرى بار مەملەكەتتەردىڭ ءبىرى - قىتاي. ونىڭ رەزەرۆتەرى ءۇش تريلليون دوللاردان اسادى. جاپونيا مەن شۆەيتساريانىڭ حالىقارالىق رەزەرۆتەرى دە تريلليون دوللارمەن ەسەپتەلەدى.

قازاقستان بۇل مەملەكەتتەردەن الدەقايدا تومەن تۇرعانىمەن، ورتالىق ازياداعى اشىق جاريالانعان كورسەتكىشتەر بويىنشا الدىڭعى ورىندا. 202 -جىلعى 30-قىركۇيەكتە قازاقستاننىڭ التىن-ۆاليۋتا رەزەرۆتەرى 65,9 ميلليارد دوللار بولعان.

ال وزبەكستاندا 1-قاراشاداعى مالىمەت بويىنشا بۇل كورسەتكىش 63,6 ميلليارد دوللاردى قۇراعان. دەگەنمەن وزبەكستان رەزەرۆتەرىنىڭ كولەمى جىل ىشىندە ايتارلىقتاي وزگەرگەن. مىسالى، 1-قىركۇيەكتە ونىڭ رەزەرۆتەرى 72 ميلليارد دوللاردان اسقان.

قىرعىزستاننىڭ رەزەرۆى 2026-جىلعى قازاندا شامامەن 8 ميلليارد دوللار بولسا، تاجىكستاندا دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ ماۋسىمداعى باعالاۋى بويىنشا 6,7 ميلليارد دوللار بولعان.

تۇرىكمەنستاننىڭ رەزەرۆتەرى جونىندەگى تولىق ءارى سالىستىرۋعا كەلەتىن رەسمي دەرەكتەر اشىق جاريالانباعان.

قازاقستاننىڭ رەزەرۆى قانشا ۋاقىتقا جەتەدى؟

ەلدىڭ قارجىلىق قاۋىپسىزدىگىن باعالاۋدا حالىقارالىق ۇيىمدار رەزەرۆتىڭ يمپورتتى جابۋ مۇمكىندىگىنە نازار اۋدارادى. ياعني مەملەكەت شەتەلدەن ساتىپ الاتىن تاۋارلار مەن قىزمەتتەردىڭ قۇنىن رەزەرۆ ەسەبىنەن قانشا ۋاقىت تولەي الاتىنى ەسەپتەلەدى.

ۇلتتىق بانكتىڭ مالىمەتىنشە، 2025-جىلدىڭ قورىتىندىسىندا قازاقستاننىڭ التىن-ۆاليۋتا رەزەرۆتەرى 9,9 ايلىق يمپورتتى جابۋعا جەتەتىن كولەمدە بولعان.

حالىقارالىق تاجىريبەدە كەمىندە ءۇش ايلىق يمپورتتى قامتاماسىز ەتە الاتىن رەزەرۆ جەتكىلىكتىلىكتىڭ ماڭىزدى كورسەتكىشتەرىنىڭ ءبىرى سانالادى.

الايدا بۇل بارلىق مەملەكەتكە بىردەي قولدانىلاتىن ناقتى شەك ەمەس.

حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى رەزەرۆتىڭ جەتكىلىكتىلىگىن باعالاعاندا ەلدىڭ قىسقا مەرزىمدى سىرتقى قارىزىن، كاپيتالدىڭ سىرتقا كەتۋ تاۋەكەلىن جانە ەكونوميكانىڭ وزگە دە ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرۋدى ۇسىنادى. سوندىقتان قازاقستاننىڭ رەزەرۆىن تەك يمپورتپەن سالىستىرۋ جەتكىلىكسىز. ونىڭ سىرتقى مىندەتتەمەلەرگە، قارجى نارىعىنداعى وزگەرىستەرگە جانە ىقتيمال ەكونوميكالىق داعدارىستارعا توتەپ بەرۋ مۇمكىندىگى دە ماڭىزدى.

ەلدىڭ التىن قورى قاراپايىم قازاقستاندىققا نە بەرەدى؟

التىن-ۆاليۋتا رەزەرۆىنىڭ كوبەيۋى حالىقتىڭ تابىسى بىردەن وسەدى نەمەسە ازىق-تۇلىك ارزاندايدى دەگەندى بىلدىرمەيدى. ونىڭ اسەرى كۇندەلىكتى ومىردە تىكەلەي بايقالماۋى مۇمكىن.

الايدا مۇناي باعاسى كۇرت تومەندەپ، ەلدىڭ ەكسپورتتىق كىرىسى ازايسا، حالىقارالىق نارىقتا داعدارىس باستالسا نەمەسە تەڭگە باعامى قاتتى قۇبىلسا، مەملەكەتتىڭ قارجىلىق قورى ماڭىزدى ءرول اتقارادى. رەزەرۆتەر ەلدىڭ حالىقارالىق مىندەتتەمەلەرىن ورىنداۋعا، قارجى نارىعىنداعى قىسىمدى ازايتۋعا جانە ەكونوميكالىق تۇراقسىزدىقتىڭ سالدارىن جۇمسارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

اندرەي چەبوتارەۆتىڭ پىكىرىنشە، قازاقستاننىڭ التىن قورىنىڭ ءوسۋى ءبىر جاعىنان قارجىلىق قاۋىپسىزدىكتى كۇشەيتسە، ەكىنشى جاعىنان التىن باعاسىنا تاۋەلدىلىكتى ارتتىرادى. سوندىقتان رەزەرۆتى ءارتۇرلى اكتيۆتەر اراسىندا تەڭگەرىمدى ورنالاستىرۋ ماڭىزدى.

دەمەك، قازاقستاننىڭ قارجىلىق بايلىعىن تەك ميللياردتاعان دوللارمەن نەمەسە جۇزدەگەن توننا التىنمەن ولشەۋ جەتكىلىكسىز. ەڭ باستىسى - بۇل قاراجاتتىڭ قالاي باسقارىلاتىنى، قانشالىقتى سەنىمدى ساقتالاتىنى جانە ەل ەكونوميكاسى قيىندىققا تاپ بولعان كەزدە قانداي مۇمكىندىك بەرەتىنى ماڭىزدى.

el.kz