قازاقستاننىڭ بال ەكسپورتى: ستاتيستيكا نە دەيدى
استانا. قازاقپارات - 2025-جىلى قازاقستان بال ەكسپورتىن 2,4 ەسەگە ۇلعايتىپ، ەۋروپالىق وداق نارىعىنا شىعۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدى. سونىمەن قاتار ەلدەگى بال يمپورتى التى ەسەدەن استام قىسقارتتى. بۇل كورسەتكىشتەر سالانىڭ دامۋىنا سەرپىن بەرگەن وڭ ءۇردىستى اڭعارتادى. الايدا، ءاربىر جەتىستىكتىڭ تاساسىندا شەشىمىن كۇتكەن تۇيتكىلدەر دە جوق ەمەس.
سايكەسپەيتىن ساندار
2025-جىلى قازاقستاننان ەكسپورتتالعان بال كولەمى 1477 تونناعا جەتىپ، جالپى قۇنى 1570,5 مىڭ ا ق ش دوللارىن قۇرادى. بۇل كورسەتكىش 2024-جىلمەن سالىستىرعاندا 2,4 ەسەگە جوعارى. ويتكەنى 2024-جىلى شەتەلگە 603,7 توننا بال 824,1 مىڭ ا ق ش دوللارىنا ساتىلعان. اتالعان دەرەكتەردى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى Kazinform اگەنتتىگىنىڭ رەسمي ساۋالىنا بەرگەن جاۋابىندا مالىمدەدى.
الايدا دەرەكتەردى سالىستىرعاندا قايشىلىق بايقالادى. 2024-جىلى ەكسپورتتىڭ ورتاشا باعاسى ءبىر كيلوگرامعا شاققاندا شامامەن 1,36 دوللار بولسا، 2025-جىلى بۇل كورسەتكىش 1,06 دوللارعا دەيىن تومەندەگەن. دەمەك، ەكسپورت كولەمى 2,4 ەسەگە ارتقانىمەن، كىرىس نەبارى 1,9 ەسەگە عانا وسكەن. ەلىمىز بالدى كوبىرەك ساتقانىمەن، تومەن باعادا وتكىزىپ وتىر.
سالىستىرۋ ءۇشىن: الەمدىك نارىقتا تابيعي بالدىڭ باعاسى 1 كيلوگرامىنا شاققاندا 3-15 ا ق ش دوللارى ارالىعىندا قالىپتاسادى. بۇل كورسەتكىش ءونىمنىڭ سۇرپىنا، قاپتاماسىنا جانە وتكىزۋ نارىعىنا بايلانىستى قۇبىلىپ وتىرادى. وسى تۇرعىدان العاندا، قازاقستاندىق ومارتاشىلار ءوز ءونىمىن حالىقارالىق نارىقتاعى ورتاشا باعادان شامامەن ءۇش ەسەگە ارزان ساتىپ وتىرعانى بايقالادى.
- 2025-جىلى بال ەكسپورتى 1477 توننا بولىپ، 1570,5 مىڭ ا ق ش دوللارىن قۇرادى. بۇل 2024-جىلعى كورسەتكىشتەن (603,7 توننا، 824,1 مىڭ ا ق ش دوللارى) 2,4 ەسە جوعارى، - دەپ حابارلادى ق ر ا ش م.
مينيسترلىك مالىمەتىنشە، رەسمي ستاتيستيكاداعى باعا ايىرماشىلىعى ەسەپ جۇرگىزۋ ەرەكشەلىكتەرىمەن تۇسىندىرىلەدى. وسى تۇستا ەلدەگى ءىرى ارا شارۋاشىلىقتارىنىڭ ءبىرىن باسقاراتىن ۆالەريي كاسىمبايەۆ كەدەندىك جانە ناقتى كەلىسىمشارت باعالارىنىڭ ءارتۇرلى بولاتىنىن ايتادى.
- بالدىڭ ەكسپورتقا ناقتى ساتىلۋ باعاسى ورتا ەسەپپەن ءبىر كيلوگرامى ءۇشىن شامامەن 3,25 دوللاردى قۇرايدى، ال ىشكى نارىقتا - شامامەن 3,50 دوللار. بۇل رەتتە رەسمي ستاتيستيكا، ادەتتە، تومەندەتىلگەن قۇندى كورسەتەدى، سەبەبى وندا ناقتى كەلىسىمشارتتاعى باعا ەمەس، «كەدەندىك باعا» دەپ اتالاتىن كورسەتكىش تىركەلەدى. مامىلەلەردى راسىمدەۋ، لوگيستيكا جانە جەتكىزۋ قۇرىلىمىنىڭ ەرەكشەلىكتەرىنە بايلانىستى ايىرماشىلىق ەداۋىر بولۋى مۇمكىن. سونىڭ سالدارىنان سالانىڭ ناقتى تابىستىلىعى تۋرالى بۇرمالانعان تۇسىنىك قالىپتاسادى، - دەدى «پاسەكا» شارۋا قوجالىعىنىڭ باس ديرەكتورى ۆالەري كاسىمبايەۆ.
ءبىر باعىتقا تاۋەلدى ەكسپورت
اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى 2025-جىلعى بال ەكسپورتىنىڭ ءوسۋىن ء«داستۇرلى نارىقتارعا» جەتكىزۋ كولەمىنىڭ ۇلعايۋىمەن تۇسىندىرەدى. الايدا رەسمي ستاتيستيكا ءبىر نارىققا تاۋەلدىلىكتىڭ جوعارى ەكەنىن كورسەتەدى.
2025-جىلى ەكسپورتتالعان 1477 توننا بالدىڭ 1264 تونناسى وزبەكستانعا جونەلتىلگەن. بۇل قازاقستان ەكسپورتىنىڭ 85,6 پايىزىن قۇرايدى. 2024-جىلى دا نەگىزگى ۇلەس وسى ەلدىڭ ەنشىسىندە بولدى: 603,7 توننا ءونىمنىڭ 442 تونناسى وزبەكستانعا جەتكىزىلگەن. بۇل دەگەنىمىز ءبىر نارىققا تاۋەلدىلىك تەك ساقتالىپ قويماي، ارتقان.
قالعان باعىتتارداعى ۇلەس قالىپتى: رەسەي - 63,1 توننا، قىتاي - 41 توننا، ا ق ش - 37 توننا. مينيسترلىك اتاپ وتكەن بال ەكسپورتىن ءارتاراپتاندىرۋ ءىسى ازىرشە تەك نيەت دەڭگەيىندە قالىپ وتىر.
بال ەكسپورتى 2,5 ەسەگە ارتقانىمەن، ءونىم جاڭا نارىقتاردى يگەرۋ ەسەبىنەن ەمەس، بۇرىننان قالىپتاسقان ەلدەردە سۇرانىستىڭ ارتۋى ەسەبىنەن كوبەيگەن.
مينيسترلىك وزبەكستان باعىتىنىڭ باسىمدىعىن پراگماتيكالىق تۇرعىدان ءتۇسىندىردى.
- كەيىنگى ەكى جىلدا وزبەكستان ەكسپورتتىڭ نەگىزگى باعىتىنا اينالدى. بىرىنشىدەن، لوگيستيكا ىڭعايلى جانە ارزان. ەكىنشىدەن، وزبەكستاندا بال ءوندىرىسى جەتكىلىكسىز، بۇل تۇراقتى سۇرانىستى قالىپتاستىرادى. قىمباتىراق نارىقتارعا شىعۋ قوسىمشا شىعىندار مەن قاتاڭ ستاندارتتاردى ساقتاۋدى تالاپ ەتەدى، سوندىقتان ەكسپورتتى ءارتاراپتاندىرۋ شەكتەلەدى، - دەدى ۆالەريي كاسىمبايەۆ.
قىزىعى، اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ رەسمي جاۋابىندا بال ەكسپورتىنىڭ ءوسىمى ءبىر جەردە «2,4 ەسە»، ەندى ءبىر جەردە «2,5 ەسە» دەپ كورسەتىلگەن. بۇل ايىرماشىلىق سالىستىرۋ بازاسىنىڭ ءارتۇرلى بولۋىنا نەمەسە جاۋاپتىڭ اسىعىس دايىندالعانىنا ۇقسايدى.
2025-جىلدىڭ سوڭىندا قازاقستان ەۋروپالىق وداققا بال ەكسپورتتاۋعا رەسمي رۇقسات الدى. بۇل - اۋىز تولتىرىپ ايتاتىن جەتىستىك. ويتكەنى ەۋروپا نارىعى الەمدەگى ەڭ ءىرى ءارى تابىستى نارىقتاردىڭ ءبىرى سانالادى. الايدا بۇل باعىت بويىنشا ءونىمدى جەتكىزۋ جۇمىسى ءالى باستالماعان.
- ا ق ش نارىعىنا جەتكىزىلىمدەر جۇرگىزىلىپ جاتىر، ال ەۋروپالىق وداق نارىعىن يگەرۋ كەزەڭىندە. نەگىزگى كەدەرگىلەرگە سەرتيفيكاتتاۋ، ساپاعا قويىلاتىن قاتاڭ تالاپتار، ءونىمدى قاداعالاۋ جانە تۇراقتى كولەمدى قامتاماسىز ەتۋ قاجەتتىلىگى جاتادى. سونىمەن قاتار، ءونىمدى شەتەلدە ىلگەرىلەتۋگە مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ جەتكىلىكسىزدىگى دە اسەرىن تيگىزەدى. دەگەنمەن، بۇل نارىققا شىعۋ مۇمكىن، ءبىراق ول جۇيەلى جۇمىس پەن ينۆەستيتسيانى تالاپ ەتەدى، - دەدى «پاسەكا» شارۋا قوجالىعىنىڭ باس ديرەكتورى.
بالدىڭ وزىندىك قۇنى 800 تەڭگەدەن 3000 تەڭگەگە دەيىن
ۆەدومستۆو مالىمەتىنشە، بالدىڭ وزىندىك قۇنى 800 تەڭگەدەن 3000 تەڭگەگە دەيىنگى ارالىقتى قامتيدى، ياعني ايىرماشىلىق 3,75 ەسەنى قۇرايدى. مۇنداي الشاقتىق قازاقستاننىڭ وڭتۇستىگىندەگى ونەركاسىپتىك ستاتسيونارلىق ومارتالار مەن شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ تاۋلى ايماقتارىنداعى شاعىن كوشپەلى ومارتالار اراسىنداعى ناقتى ەرەكشەلىكتەرمەن تۇسىندىرىلەدى.
- ارا وسىرۋشىلەردىڭ كاسىبي قاۋىمداستىعىنىڭ باعالاۋىنشا، قازاقستاندا ءبىر كيلوگرام بالدىڭ وزىندىك قۇنى ورتا ەسەپپەن 800 تەڭگەدەن 3000 تەڭگەگە دەيىن، - دەلىنگەن مينيسترلىكتىڭ رەسمي جاۋابىندا.
1 دوللاردى = 510 تەڭگە باعامىمەن ەسەپتەپ، ءبىر كيلوگرام بال باعاسىنا شاققاندا 1,57- 5,88 دوللار ارالىعىندا. ال رەسمي ستاتيستيكا بويىنشا، 2025-جىلى بالدىڭ ورتاشا ەكسپورتتىق باعاسى نەبارى 1,06 دوللاردى قۇراعان. بۇل فورمالدى تۇردە وزىندىك قۇننان دا تومەن. دەگەنمەن، سالا ماماندارى بۇل جاعدايدى تومەندەگىدەي تۇسىندىرەدى.
- ءبىر كيلوگرام بالدىڭ وزىندىك قۇنى وڭىرگە، كليماتتىق جاعدايلارعا، جەمشوپ بازاسىنا جانە ومارتا كولەمىنە بايلانىستى 85 تەن 1200 تەڭگەگە دەيىن وزگەرەدى. ءىرى شارۋاشىلىقتاردا وزىندىك قۇن تومەن، ال شاعىن ومارتالاردا - جوعارى. مونوفلورلى سياقتى ەكسكليۋزيۆتى بال تۇرلەرى جەكە كاتەگوريانى قۇرايدى: ولاردىڭ وزىندىك قۇنى مەن سوڭعى باعاسى كولەمنىڭ شەكتەۋلىگى مەن سۇرانىستىڭ جوعارى بولۋىنا بايلانىستى ەداۋىر جوعارى. 1,06 كەدەندىك نەمەسە دەكلاراتسيالانعان باعا، ول ناقتى مامىلە باعاسىن كورسەتپەيدى. شىنايى ەكسپورتتىق باعا جوعارى بولىپ، لوگيستيكا، جەتكىزۋ كولەمى جانە شارتتارعا بايلانىستى قالىپتاسادى. كوپ جاعدايدا ەكسپورت ءتيىمدى، الايدا مارجا تاسىمال شىعىندارى، ۆاليۋتا باعامىنىڭ اۋىتقۋلارى جانە دەلدالدىق قىسىم سالدارىنان ەداۋىر قىسقارادى. بيزنەس نەگىزىنەن «كولەڭكەلى» سحەمالار ەسەبىنەن ەمەس، كولەمدى ۇلعايتۋ مەن شىعىنداردى وڭتايلاندىرۋ ارقىلى ساقتالىپ وتىر، - دەدى ۆالەري كاسىمبايەۆ.
بال ءوندىرىسىنىڭ وزىندىك قۇنىن تومەندەتۋگە بەرىلەتىن سۋبسيديا ءار ساتىلعان كيلوگرامعا 200 تەڭگەنى قۇرايدى. 2025-جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بۇل باعىتقا 78,5 ميلليون تەڭگە بولىنگەن. دەگەنمەن بۇل قاراجات وندىرۋشىلەردىڭ تەك ءبىر شىعىنىن عانا وتەۋگە جەتەدى.
- سۋبسيديالار مەن جەڭىلدەتىلگەن نەسيەلەر ارا شارۋاشىلىعىنىڭ دامۋىنا، اسىرەسە شارۋاشىلىقتى كەڭەيتۋ كەزەڭىندە وڭ اسەر ەتەدى. الايدا ولار شىعىنداردى ازايتۋعا كومەكتەسكەنىمەن، نارىققا قولجەتىمدىلىك، لوگيستيكا جانە ءونىمنىڭ تومەن قوسىلعان قۇنى سياقتى سالانىڭ جۇيەلى ماسەلەلەرىن تولىق شەشپەيدى. مەملەكەتتىك قولداۋ قوسىمشا ءرول اتقارادى، ءبىراق نەگىزگى ومىرشەڭدىك فاكتورى ەمەس، - دەدى ول.
ەلدەگى بال يمپورت التى ەسەگە قىسقاردى
قازاقستان نارىعىنداعى بالدىڭ سىرتتان كەلۋى 1663,1 توننادان 262,4 تونناعا دەيىن تومەندەدى. بۇل كورسەتكىش رەسمي ستاتيستيكادا التى ەسەگە قىسقارعان. مينيسترلىك مالىمەتىنشە، نەگىزگى تومەندەۋ رەسەيدەن كەلەتىن جەتكىزىلىمدەردىڭ ازايۋىنا بايلانىستى.
- بال يمپورتى التى ەسەدەن استام قىسقاردى - 1663,1 تونننان 262,4 تونناعا دەيىن. نەگىزگى تومەندەۋ رەسەيدەن كەلەتىن جەتكىزىلىمدەر بويىنشا بايقالدى، - دەپ حابارلادى اشم.
الايدا رەسەيلىك بالدىڭ قازاقستان نارىعىنان كەتۋ سەبەپتەرى مينيسترلىك جاۋابىندا تولىق جازىلماعان. دەگەنمەن، نارىقتاعى جاعداي ايقىن. قازىرگى ۋاقىتتا قازاقستان ءوزى وندىرەتىن بالدى ىشكى ءوندىرىس ەسەبىنەن قامتاماسىز ەتەدى. جىلدىق ءوندىرىس كولەمى شامامەن 5 مىڭ توننانى قۇراپ، ىشكى تۇتىنۋ 3,8 مىڭ تونناعا جۋىق.
مينيسترلىك قازىرگى ءوندىرىس كولەمى جاعدايىندا ەكسپورتتىق الەۋەتتى جىلىنا 1200 توننا دەپ باعالايدى. بۇل - ىشكى نارىققا زيان كەلتىرمەيتىن دەڭگەي. الايدا 2025-جىلى قازاقستان 1477 توننا بال ەكسپورتتاعان، ياعني رەسمي ء«قاۋىپسىز» شەكتەن 23 پايىزعا اسىپ كەتكەن.
- قازىرگى ىشكى سۇرانىس شامامەن 3,8 مىڭ توننانى قۇرايدى. بۇل جاعدايدا ەكسپورتتىق الەۋەت ىشكى تۇتىنۋعا زيان كەلتىرمەي شامامەن 1,2 مىڭ توننانى قۇراۋى مۇمكىن. ەگەر سىرتقى نارىقتاعى سۇرانىس وسسە، وتاندىق وندىرۋشىلەر ءوندىرىس كولەمىن ۇلعايتۋ مۇمكىندىگىنە يە، - دەپ جازىلعان ۆەدومستۆو حابارلاماسىندا.
2024-جىلدىڭ 31-جەلتوقسانىندا 2025-2027-جىلدارعا ارنالعان ومارتاشىلىقتى دامىتۋ جول كارتاسى» بەكىتىلدى. جوبا بويىنشا 2027 -جىلعا دەيىن ءوندىرىس كولەمىن 5500 تونناعا جەتكىزۋ جوسپارلانعان. ءۇش جىل ىشىندە ءوسىم نەبارى 500 توننا. قازىرگى ەكسپورت ۇلەسىن ساقتاي وتىرىپ، بۇل شەكتەۋ ماسەلەنى تولىق شەشۋگە مۇمكىندىك بەرمەيدى.
- قازىرگى جاعدايدا ءوندىرىستى كەڭەيتۋ جوعارى تاۋەكەلمەن بايلانىستى. ءوندىرىس كولەمىنىڭ ارتۋى باعاعا قوسىمشا قىسىم جاسايدى. ال سۇرانىس ۇسىنىسقا ساي قارقىنمەن ءوسىپ وتىرعان جوق. داعدارىس جاعدايىندا كولەمدى ۇلعايتۋدان گورى ءونىمنىڭ تيىمدىلىگىن جانە ساپاسىن ارتتىرۋعا نازار اۋدارۋ ورىندى، - دەدى ۆالەري كاسىمبايەۆ.
بالدىڭ تەڭ جارتىسى ش ق و- دا وندىرىلەدى
شىعىس قازاقستان وبلىسى قازاقستانداعى بال ءوندىرىسىنىڭ نەگىزگى ورتالىعى. ەلدەگى جالپى ءوندىرىس كولەمىنىڭ 58 پايىزىن (2 ميلليون 900 مىڭ توننانى) وسى ءوڭىر وندىرەدى. كەيىن كەزەكپەن اباي وبلىسى (430,6 مىڭ توننا)، پاۆلودار وبلىسى (397,4 مىڭ توننا)، جەتىسۋ ءوڭىرى (270,1 مىڭ توننا)، الماتى وبلىسى (217,1 مىڭ توننا) جانە تۇركىستان وبلىسى (192 مىڭ توننا) تۇر.
الايدا بەلگىلى ءبىر وڭىرگە شوعىرلانۋ تاۋەكەلدەردى تۋدىرادى. مىسالى، ەگەر شىعىس قازاقستان وبلىسىندا ەگىن ازايسا، ارالار اۋرۋ جۇقتىرسا نەمەسە كليماتتىق وزگەرىس ءوندىرىس كولەمىن تومەندەتسە، ەكسپورتتىق الەۋەتكە اسەرى بولادى.
مينيسترلىكتىڭ مالىمەتىنە سايكەس، دامۋ جول كارتاسىندا دا، 2026-2030-جىلدارعا ارنالعان جانۋار شارۋاشىلىعى كەشەندى جوسپارىندا دا ومارتاشىلىقتى گەوگرافيالىق ءارتاراپتاندىرۋ بويىنشا ناقتى شارالار قاراستىرماعان.
ساپا تالاپتارى: حالىقارالىق ستاندارتتار ءالى تولىق يگەرىلمەگەن
اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى يمپورتتاۋشىلاردىڭ ساپا جانە سەرتيفيكاتتاۋ تالاپتارى جونىندە مالىمەت بەردى. ۆەدومستۆو Codex Alimentarius, ەۋروپالىق وداقتىڭ 2001/110/EC ديرەكتيۆاسى، ەاەو رەگلامەنتتەرى، ا ق ش- تاعى FSMA ،HACCP ،ISO 22000 ،GlobalG. ،A. P. جانە ورگانيكالىق سەرتيفيكاتتاۋ ستاندارتتارىن اتاپ كورسەتتى.
دەگەنمەن، قازاقستاندىق وندىرۋشىلەردىڭ كوبى بۇل سەرتيفيكاتتارعا يە ەمەس. كاسىبي بىرلەستىكتەردىڭ دەرەگىنە سايكەس، ءوندىرىستىڭ نەگىزگى بولىگى جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتاردا (ج ق ش) شوعىرلانعان. ول جالپى كولەمنىڭ 46,5 پايىزى. ال جقش وندىرىستىك سەرتيفيكاتتاۋدان وتۋگە فيزيكالىق مۇمكىندىگى جوق.
- تاجىربيە كورسەتكەندەي ومارتاشىلار جەكە- جەكە جۇمىس ىستەيدى. جوعارى نارىقتارعا شىعۋ ءۇشىن قاجەتتى ءىرى ءونىم پارتيالارىن قالىپتاستىرۋ قيىنعا سوعادى. ۇيىمداستىرۋدىڭ جوقتىعى سەرتيفيكاتتاۋ مەن حالىقارالىق دەڭگەيدە برەندتى ىلگەرىلەتۋ پروتسەسىن دە كۇردەلەندىرەدى، - دەدى «پاسەكا» شارۋا قوجالىعىنىڭ باس ديرەكتورى ۆالەري كاسىمبايەۆ.
سوندىقتان ەۋروپا نارىعىنا شىعۋ رۇقساتى الىنعانىمەن، ول ءالى سيمۆولدىق دەڭگەيدە قالىپ وتىر. ەۋروپاعا ناقتى ەكسپورتتى باستاۋ ءۇشىن الدىمەن شاعىن وندىرۋشىلەردىڭ ءونىمىن بىرىكتىرەتىن سەرتيفيكاتتالعان جەتكىزۋ تىزبەكتەرىن قۇرۋ قاجەت. بۇل ءبىر جىلدىڭ ىشىندە شەشىلەتىن جۇمىس ەمەس.
ارا وسىرۋشىلەرگە جاڭا قولداۋ تەتىكتەرى
2025-جىلعى جەلتوقساندا پارلامەنتكە «ارا شارۋاشىلىعى تۋرالى» جانە «اسىل تۇقىمدى مال شارۋاشىلىعى تۋرالى» زاڭدارعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ جونىندەگى زاڭ جوباسى ۇسىنىلدى. نەگىزگى ەرەكشەلىكتەر قاتارىندا ومارتاعا ارنالعان «ۆەتەريناريالىق كۋالىكتى» ەنگىزۋ كىردى. سونداي-اق جۇمىس ىستەپ تۇرعان قۇرىلىمداردىڭ ورنىنا ارا وسىرۋشىلەردىڭ ءبىرىڭعاي رەسپۋبليكالىق پالاتاسىن قۇرۋ كوزدەلگەن.
2026-جىلعى 29-قاڭتاردا ۇكىمەت قاۋلىسىمەن 2026-2030-جىلدارعا ارنالعان مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ كەشەندى جوسپارى بەكىتىلدى. جوبا ارا وسىرۋشىلەرگە اينالىم قاراجاتىن جىلدىق 5 پايىزبەن، ال اسىل تۇقىمدى ارا مەن ارا پاكەتتەرىن ساتىپ الۋعا 6 پايىزبەن جەڭىلدەتىلگەن نەسيە بەرۋدى قاراستىرادى.
مۇنداي شارالار سالانىڭ دامۋىنا وڭ سەرپىن بەرەدى. الايدا ءبىر ماڭىزدى سۇراق ءالى جاۋاپسىز قالدى. قازاقستاندىق بالدى جوعارى مارجالى ەكسپورتتىق ءونىم رەتىندە تەرەڭ وڭدەۋ ستراتەگياسى ازىرلەنىپ جاتىر ما؟
- قازاقستان بالىن جوعارى مارجالى ەكسپورتتىق ءونىم رەتىندە تەرەڭ وڭدەۋمەن پوزيتسيالاۋ ماسەلەسى ازىرلەۋ كەزەڭىندە جاتىر، - دەپ اتاپ ءوتتى اشم.
«ازىرلەۋ كەزەڭىندە» دەگەن تىركەس ديپلوماتيالىق فورمۋلاعا اينالعان - ول شەشىمنىڭ ءالى قابىلدانباعانىن بىلدىرەدى. ال ءدال وسى تارماقتىڭ سالالىق ءمانى ەكونوميكالىق تۇرعىدان ماڭىزدى.
- نەگىزگى باعىت - ەل ىشىندە بالدى وڭدەۋ مەن قاپتاۋ ءىسىن دامىتۋ. قازىرگى تاڭدا قازاقستاندىق بال كوبىنە شيكىزات كۇيىندە ەكسپورتتالادى. ال نەگىزگى تابىس قاپتاۋ مەن برەند قالىپتاستىرۋ كەزەڭىندە تۇزىلەدى. سوندىقتان وتاندىق برەندتەردى دامىتۋعا، ءونىم ديزاينىن جاقسارتۋعا، ماركەتينگتى كۇشەيتۋگە جانە تۇپكى تۇتىنۋشىعا تىكەلەي شىعۋعا ينۆەستيتسيا سالۋ قاجەت. بۇل سالانىڭ تابىسىن ەداۋىر ارتتىرىپ، سىرتقى دەلدالدارعا تاۋەلدىلىكتى ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. نەگىزگى تابىس شەتەلدەگى ءوندىرۋشى مەن تۇپكى ساتۋشى اراسىندا بولىنەدى. ءوندىرۋشى كولەم مەن سالىستىرمالى تۇردە تومەن وزىندىك قۇن ەسەبىنەن تابىس تابادى، ال تۇپكى ساتۋشى قاپتاۋ، برەندتەۋ جانە پرەميۋم نارىققا قول جەتكىزۋ ارقىلى پايدا كورەدى. دەلدالدار، ادەتتە، اينالىم مەن لوگيستيكا ەسەبىنەن جۇمىس ىستەيدى، ولاردىڭ مارجاسى تومەن بولعانىمەن، تۇراقتى. باستى ماسەلە - قوسىلعان قۇننىڭ ەداۋىر بولىگى قازاقستاننان تىس جەردە قالىپتاسادى، - دەدى كاسىمبايەۆ.
بال ەكسپورتى ارتتى ءبىراق باعاسى مەن نارىق تاۋەلدىلىگى الاڭداتادى
2025-جىلى قازاقستاننىڭ بال ەكسپورتى ناقتى ءوسىم كورسەتىپ، ەلدىڭ يمپورتى قىسقاردى. سونىمەن قاتار ەۋروپالىق وداققا شىعۋ مۇمكىندىگى پايدا بولىپ، سالا دامۋىن قولدايتىن جول كارتالارى مەن زاڭدار قابىلداندى.
الايدا بۇل كورسەتكىشتەردىڭ ارتىندا وسال تۇستارى دا بار. ەكسپورت كولەمىنىڭ 85 پايىزى ءبىر عانا نارىققا تاۋەلدى، باعاسى ءوندىرىس قۇنىنان تومەن، ءوندىرىستىڭ جارتىسى ءبىر وڭىردە عانا شىعارىلادى، ال بالدى تەرەڭ وڭدەۋ ءالى «ازىرلەۋ كەزەڭىندە».
ەلىمىزدە وندىرىلەتىن بالدىڭ ەرەكشەلىگى نەدە؟ قازاقستاندىق بالعا نەگە كوبىرەك تولەۋ كەرەك؟ وسى سۇراقتارعا ناقتى جاۋاپ بەرىلمەيىنشە، ەكسپورت رەكوردى تەك كولەم جاعىنان عانا مانگە يە بولىپ، باعا تۇرعىسىنان ناتيجە بەرمەيدى.
ەسكە سالا كەتەيىك، بۇعان دەيىن ماجارستان قازاقستاندا بال وندىرەتىن زاۋىت سالۋدى جوسپارلاپ وتىرعانىن جازعان ەدىك.