الەمدە سۋرروگات انا قىزمەتىنىڭ نارىعى بۇگىندە 15 ميلليارد دوللار شاماسىندا. بۇۇ بولجامىنشا، 2033 -جىلى 100 ميلليارد دوللارعا جەتۋى مۇمكىن. ء بىراق سۋرروگات انالارعا كول- كوسىر قارجىدان تيەتىن ۇلەس بولماشى عانا. تابىستىڭ كوبىن دەلدالدار مەن اگەنتتىكتەر الادى.
بۇۇ مالىمەتىنشە، ايەلدەرگە تولەنگەن اقىنىڭ نەبارى 10 پايىزدان 27,5 پايىزعا دەيىنگى بولىگى عانا بەرىلەدى. كەي جاعدايلاردا ءتىپتى سۋرروگات انالار دۇنيەگە اكەلگەن سابيلەردىڭ ىشكى اعزالارى زاڭسىز ترانسپلانتولوگيا ءۇشىن الىنادى.
ق ر پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى گۇلدارا نۇرىموۆانىڭ سوزىنشە، ەلىمىزدە شەتەلدىكتەردىڭ قاتىسۋىمەن ىسكە اساتىن زاڭسىز سۋرروگات انا قىزمەتى جونىندە ناقتى ەسەپ جۇرگىزىلمەيدى.
- قانشا شەتەلدىك قازاقستانداعى سۋرروگات انالار قىزمەتىنە جۇگىنگەنىن ەشكىم ءدوپ باسىپ ايتا المايدى. مۇنداي جۇزدەگەن جاعداي بولعان بولۋى ىقتيمال، - دەيدى ول.
ەلىمىزدەگى احۋال قالاي: تىركەلگەن فاكتىلەر
ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى زاڭسىز سۋرروگات انا قىزمەتىنىڭ ترانسۇلتتىق جۇيەسىن انىقتادى. وعان قازاقستاندىقتار دا قاتىستى بولعان. تەرگەۋ دەرەگىنشە، قىلمىستى ۇيىمداستىرۋشىلار دەلدالدار ارقىلى ءتورت ايەلدى تارتىپ، ولاردىڭ جاتىرىنا وڭتۇستىك- شىعىس ازيا ەلدەرىنىڭ بىرىندە ەمبريوندار سالىنعان. مۇنىڭ ءبارى رەسمي كەلىسىمشارتسىز جانە قاجەتتى زاڭدى كەپىلدىكسىز جۇزەگە اسقان.
نارەستەلەر ومىرگە كەلگەن سوڭ، شەتەلدىكتەر ولاردى قازاقستاننان الىپ شىقپاقشى بولعاندا، ۇستالدى. ءۇش بالا بيولوگيالىق اتا-انالارىنا تاپسىرىلدى. ءال تورتىنشى ءسابيدى تۋعان ايەل ونى شەتەلدىكتەرگە بەرۋدەن باس تارتىپ، بولعان جايتقا قاتىستى تولىق جانە بەيتاراپ تەرگەۋدى تالاپ ەتىپ وتىر.
زاڭگەر سايدا تاۋەكەلوۆانىڭ ايتۋىنشا، قازاقستاندى ترانسشەكارالىق قىلمىس سحەمالارى الاڭى رەتىندە پايدالانۋ قاۋپى بار. بولاشاقتا زاڭدىق داۋلار مەن بالالاردىڭ قۇقىعىن بۇزۋ جاعدايلارى تۋىنداۋى مۇمكىن.
- 2025 -جىلدىڭ سوڭىندا الماتى اۋەجايىندا سۋرروگات انالار تۋعان شاقالاقتاردى شەكارادان الىپ ءوتۋدىڭ جولى كەسىلدى. قۇجاتتاردى راسىمدەگەندە، ءبىزدىڭ زاڭنامامىز بۇزىلعانى انىقتالدى. قازىر بۇل جايتقا بايلانىستى سوتقا دەيىنگى تەرگەۋ ءجۇرىپ جاتىر، - دەدى زاڭگەر.
وكىنىشكە قاراي، سوڭعى جىلدارى مۇنداي فاكتىلەردىڭ تىركەلۋى جيىلەپ بارادى. مىسالى، وتكەن جازدا ەكى ايەلدىڭ ارىز-تالابى بويىنشا قىلمىستىق ءىس قوزعالدى. دەلدالدار ولاردى شەتەلدىك ەرلى- زايىپتىلار ءۇشىن بالا كوتەرىپ، دۇنيەگە اكەلۋگە كوندىرگەن. باسىندا ءادىل شارت پەن كەپىلدىك جونىندە ۋادەنى ءۇيىپ-توككەن. ايتسە دە، كەلىنشەكتەر قامقورلىق-قورعاۋسىز جانە كەلىسىلگەن سىياقىسىز قالىپ، بۇل ءىستىڭ زاردابىن تارتقان. اقىر اياعىندا پوليتسياعا شاعىم ءتۇسىرىپ، قۇقىعىن زاڭدى جولمەن قورعاۋعا ءماجبۇر بولعان.
- كەي جاعدايلاردا اقشا باستى ورىنعا شىعىپ، سۋرروگات انا قىزمەتى ءتۇرلى زاڭسىزدىقتارعا سەبەپ بولىپ جاتادى. ايەلدەر (اسىرەسە، حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارىنان شىققاندار) كەيدە قارجىدان قينالىپ، سۋرروگات انا بولۋعا شاراسىزدىقتان كەلىسەدى، - دەيدى ق ر پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى گۇلدارا نۇرىموۆا.
قىز-كەلىنشەكتەر زاڭسىز قادامعا نەگە بارادى؟
7 ميلليون تەڭگە سىياقى بەرىلەدى جانە اي سايىن 300 مىڭ تەڭگە تولەنەدى. TikTok-تا وسىنداي حابارلاندىرۋلار مەن ۆيدەولار ءورىپ ءجۇر. از ۋاقىتتا كوپ اقشا تابۋعا قىزىققان ايەلدەر وسىلايشا قاقپانعا ءتۇسىپ، زاڭسىز سۋرروگات انا قىزمەتى سحەمالارىنا اتسالىسۋعا ءوز ەركىمەن كەلىسەدى. اككى رەكرۋتەرلەر ەلىمىزدىڭ ءتۇرلى قالالارىندا وسىنداي ۇسىنىستارىن جاريالاپ، بۇرىمدىلاردى قۇقىق بۇزۋشىلىققا باۋراپ ءجۇر.
ال شەتەلدىك دەلدالدار ودان دا جوعارى سوما ۇسىنادى. ماسەلەن، گرۋزيادا سۋرروگات انا باعدارلاماسىنا قاتىسقان ايەلگە 27 مىڭ دوللار تولەنەدى.
الايدا ءتاتتى ۋادەنىڭ ار جاعىندا كوبىنە باقاي ەسەپ، ارسىز الاياقتىق، قىسىم كورسەتۋ، قىز- كەلىنشەكتەردىڭ دەنساۋلىعى مەن ومىرىنە قاۋىپ توندىرەتىن قوقان-لوقى جاتادى. جەڭىل اقشانىڭ سوڭىنا تۇسكەندەر، وسىلايشا، قۇقىعى قورعالمايتىن قيىن جاعدايعا تاپ بولۋى ىقتيمال.
- بىزگە كەلىپ، ءوز ەركىمەن سۋرروگات انا بولعىسى كەلەتىن ايەلدەر، ەڭ الدىمەن، وسى ارقىلى ماتەريالدىق ماسەلەلەرىن شەشىپ العىسى كەلەدى. ەكىنشىدەن، وزدەرى ومىرگە ءسابي اكەلە المايتىن وتباسىلارعا كومەكتەسۋدى قالايدى، - دەيدى سۋرروگات انا جانە دونورلىق اگەنتتىگىنىڭ ديرەكتورى تىلەۋقابىل بايعوجين.
الماتىلىق ايەلدىڭ وقيعاسى بارشاعا ساباق بولارلىقتاي. ول وڭتۇستىك- شىعىس ازيا ەلدەرىنىڭ بىرىنە بارىپ، جاتىرىنا ەمبريون سالدىرعان. سودان سوڭ، الماتىعا ورالىپ، جۇكتىلىك كەزەڭىن سوندا وتكىزگەن. زاڭسىز سحەمانى ۇيىمداستىرۋشىلار ءۇي جالداپ، الگى ايەلمەن قوسا وزگە دە سۋرروگات انالار بىرگە تۇرعان. قىز-كەلىنشەكتەردىڭ كوبى رەسمي كەلىسىمشارت جاساسپاپتى. بوسانعان سوڭ، ولار ۋادەلى سىياقىنى الماعان. كەرىسىنشە، ءتۇرلى شىعىندار سولاردىڭ موينىنا جۇكتەلگەن.
ق ر ءى ءى م ۇيىمداسقان قىلمىسقا قارسى كۇرەس دەپارتامەنتىنىڭ جەدەل ۋاكىلى ءامىرجان اعەلەۋوۆتىڭ سوزىنشە، بۇل فاكتىگە بايلانىستى سوتقا دەيىنگى تەرگەۋ ءجۇرىپ جاتىر. راسىمدەلگەن قۇجاتتاردىڭ زاڭدىلىعى ق ر دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىمەن جانە ازاماتتىق حال اكتىلەرىن تىركەۋ ورگاندارىمەن بىرلەسىپ تەكسەرىلىپ جاتىر.
- بۇل جەردە اڭگىمە دەلدالدىق سحەمالار جونىندە. ولار عالامتور رەسۋرستارى مەن الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى سۋرروگات انا بولاتىن ايەلدەردى ىزدەيدى. سونداي-اق مەديتسينالىق پروتسەدۋرالاردى ۇيىمداستىرۋ جانە قۇجاتتاردى راسىمدەۋ قىزمەتتەرىن ۇسىنادى. كەي جاعدايلاردا قۇجاتتاردى راسىمدەۋ ءۇشىن جالعان كەلىسىمشارتتار مەن ءتۇرلى زاڭسىز تاسىلدەردى قولدانادى، - دەدى ءا. اعەلەۋوۆ.
مىناداي دا جاعداي بولعان: قۇرساقتاعى سابيدەن داۋن سيندرومى انىقتالادى. دەلدالدار سىياقى تولەۋدەن باس تارتىپ، نارەستەنىڭ اتالعان اۋرۋعا شالدىققانى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى سۋرروگات اناعا ارتا سالعان. سالدارىنان نە ۋادەلى سىياقى جوق، نە الگى ايەلدىڭ قۇقىعىن قورعايتىن زاڭدى كەپىلدىك جوق. سوڭى سوتقا ۇلاسىپ، اۋرە- سارساڭعا تۇسىرگەن.
الماتى پ د رەسمي وكىلى سالتانات ازىربەكتىڭ مالىمدەۋىنشە، بۇل فاكتىگە قاتىستى قىلمىستىق ءىس قوزعالىپ، قازىر تەرگەۋ ءجۇرىپ جاتىر. كۇدىكتى ۇستالىپ، ۋاقىتشا ۇستاۋ يزولياتورىنا قامالعان.
زاڭعا قانداي وزگەرىستەر ەنگىزۋ كەرەك؟
زاڭگەر سايدا سۇلەيمەنوۆانىڭ سوزىنشە، شەتەل ازاماتتارى قازاقستاننان سۋرروگات انا تابۋعا بەيىل. ويتكەنى، مۇندا اتالعان قىزمەت اناعۇرلىم ارزان.
- كەي شەت مەملەكەتتەر سۋرروگات انا مارتەبەسىن مويىندامايدى. وكىنىشكە قاراي، مۇنداي جاعدايدا سۋرروگات انا تۋعان ءسابيدىڭ تاعدىرى بۇلىڭعىر، - دەيدى ول.
سوندىقتان دەپۋتاتتار زاڭنامانى قاتاڭداتۋدى ۇسىنىپ وتىر. بارلىق تاراپتىڭ قۇقىعى مەن مىندەتتەرىن ەگجەي-تەگجەيلى بەلگىلەيتىن كەشەندى زاڭ جوباسى قاراستىرىلىپ جاتىر. اگەنتتىكتەردىڭ قىزمەتىن قاداعالاۋدى كۇشەيتۋ، ليتسەنزياسى بار كلينيكالاردىڭ اشىق ءتىزىلىمىن جاساۋ جانە نوتاريالدى كەلىسىمشارتتاردىڭ سيفرلىق ەسەبى جۇيەسىن ەنگىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. «نەكە جانە وتباسى تۋرالى» كودەكس پەن «حالىق دەنساۋلىعى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇەسيى تۋرالى» كودەكسكە ەنگىزىلەتىن تۇزەتۋلەر دايىندالعان.
وزگەرىستەرگە ساي، ەندى سۋرروگات انا قىزمەتى تەك قانا قازاقستان ازاماتتارىنا كورسەتىلەدى. سونداي-اق ءبىر ايەل ءارى كەتسە ءۇش رەت سۋرروگات انا بولۋعا قۇقىلى. مۇنداي تۇزەتۋلەردىڭ ماقساتى - سالاداعى اشىقتىقتى قامتاماسىز ەتۋ، قىلمىستىق سحەمالاردىڭ الدىن الۋ جانە بالالار مەن اتا-انالاردىڭ قۇقىعىن باستى ورىنعا قويۋ.
- ساراپشىلار ءبىزدىڭ نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق بازانى تىم جۇمساق دەپ باعالايدى. كوپتەگەن ماسەلە تۋىنداۋىنىڭ سەبەبى سول بولسا كەرەك. بۇگىندە سۋرروگات انا قىزمەتىمەن اينالىساتىن اگەنتتىكتەر وتە كوپ. كەيبىرىنىڭ كەڭسەلەرى قازاقستاندا، كەيبىرىنىكى شەتەلدەردە. مەديتسينالىق ۇيىم بولماعاندىقتان، بارلىعىن بىردەي باقىلاپ، جۇمىسىن رەتتەپ وتىرۋ مۇمكىن ەمەس. ويتكەنى، ۋاكىلەتتى ورگانداردىڭ، مىسالى، دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ ولاردى تەكسەرىپ وتىرۋعا قۇزىرەتى جوق. سول سەبەپتى، اتالعان اگەنتتىكتەر نازاردان، قاداعالاۋدان تىس قالىپ جاتادى، - دەدى گۇلدارا نۇرىموۆا.
مەديتسينالىق قوعامداستىق تا سۋرروگات انا قىزمەتىنە باقىلاۋدى كۇشەيتىپ، سالادا ءتارتىپ ورناتۋدى قولدايدى. سونداي-اق ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە، وعان تولىقتاي تىيىم سالۋ ماسەلەنى ودان سايىن ۋشىقتىرادى. قاتاڭ تىيىمنان گورى ناقتى ەرەجەلەر، اشىق كەلىسىمشارت جۇيەسىن جانە ءتيىمدى مەملەكەتتىك باقىلاۋ ەنگىزۋ قاجەت. سوندا ايەلدەر مەن بالالاردىڭ قۇقىعى قورعالماق.
- سۋرروگات انانىڭ قاۋىپسىزدىگى جونىندە دە ۇدايى ايتامىز. ق ر ازاماتى رەتىندە ونىڭ دا قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرى بار. كەي كىسىلەر بۇل قىزمەتتى ەلىمىزدە مۇلدە جاۋىپ تاستاۋ كەرەك دەگەن پىكىردە. مەنىڭشە، بۇل تۇپكىلىكتى قاتە شەشىم بولار ەدى. سۋرروگات انانىڭ قىزمەتىن پايدالانعىسى كەلەتىندەر ءاردايىم تابىلادى. وعان تىيىم سالساق، ازاماتتارىمىز شەتەلدەردەگى اگەنتتىكتەرگە جۇگىنۋى مۇمكىن، - دەيدى رەپرودۋكتولوگ يسلام ەرعاليەۆ.
ونىڭ سوزىنشە، مەديتسينادا عانا ەمەس، كەز- كەلگەن سالادا ماماندىقتىڭ بەدەلىنە نۇقسان كەلتىرەتىن پايداكۇنەم ءارى سالعىرت قىزمەتكەرلەر بار. «بيتكە وكپەلەپ، تونىڭدى وتقا جاقپا» دەمەكشى، وندايلارعا بولا، بۇكىل سالانى جوققا شىعارۋعا بولمايدى. ايتپەسە، حالىق زارداپ شەگەدى. ماسەلەن، سۋرروگات انا قىزمەتى بەدەۋ ەرلى-زايىپتىلارعا نەمەسە باسقا جاعدايعا بايلانىستى ومىرگە بالا اكەلە المايتىن ازاماتتارعا ۇلكەن ءۇمىت ءارى مۇمكىندىك.
- ءبىزدىڭ تەحنولوگيالارىمىز وتە جوعارى دەڭگەيدە. ماماندارىمىز وڭ، ءتيىمدى ءارى جوعارى ناتيجە كورسەتىپ كەلەدى. ءتىپتى كەي دامىعان ەلدەردەن وزىق تۇرمىز. قازىر قازاقستان دەرەكتەرىن ەۋروپالىق تىركەلىمگە بەرەدى. تىزىمدە قىزمەتتىڭ تيىمدىلىگى جاعىنان ءبىز التىنشى، جەتىنشى ورىندامىز. بىزدە قاجەتتى تەحنولوگيالاردىڭ ءبارى بار، - دەيدى قازاقستاندىق رەپرودۋكتيۆتى مەديتسينا قاۋىمداستىعىنىڭ ديرەكتورى الماگۇل احمەتوۆا.
الەم ەلدەرىندە سۋرروگات انا قىزمەتىنە كوزقاراس ءارتۇرلى. رەسەيدە ەرلى-زايىپتىلاردىڭ ەكەۋىنىڭ دە جاسۋشالارى قولدانىلعان جاعدايدا عانا رۇقسات ەتىلەدى. قىتايدا كوممەرتسيالىق سۋرروگات انا قىزمەتىنە مۇلدە تىيىم سالىنعان. ال الترۋيستىك ءتۇرى زاڭمەن رەتتەلمەگەن.
قىرعىزستاندا بۇل سالادا اناعۇرلىم ەركىندىك بار. قىزمەت ەل ازاماتتارىنا دا، شەتەلدىكتەرگە دە كورسەتىلەدى. ال گرۋزيادا كوممەرتسيالىق سۋرروگات انا قىزمەتى زاڭداستىرىلعان جانە زاڭمەن رەتتەلىپ وتىرادى.
كانادادا، اۋستراليادا جانە ۇلى بريتانيادا شەتەلدىكتەرگە تەك الترۋيستىك سۋرروگات انا قىزمەتى رۇقسات ەتىلەدى. ءۇندىستاندا 2015 -جىلدان باستاپ بۇل سالاعا شەتەلدىكتەردىڭ ارالاسۋىنا تىيىم سالىنعان. يتالياداعى زاڭ ودان دا قاتاڭ: مەملەكەتتىك جانە شەتەلدىك سۋرروگات انا باعدارلامالارىنا تىيىم سالىنعان. زاڭدى بۇزعاندارعا ءىرى كولەمدە ايىپپۇل سالۋ جانە باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسى قاراستىرىلعان.
ايتا كەتەيىك بۇعان دەيىن شەتەلدىكتەردىڭ قازاقستان اۋماعىندا سۋرروگات انا قىزمەتىنە تاپسىرىس بەرۋىنە تىيىم سالىناتىنىن جازعانبىز.
اۆتور
الپامىس فايزوللا