قازاقستانداعى جول اپاتتارىنىڭ نەگىزگى سەبەبى قانداي
استانا. KAZINFORM - قازاقستاندا جول اپاتى كۇندەلىكتى جاڭالىققا اينالىپ بارادى. قۇرعاق ستاتيستيكانىڭ ارتىندا مىڭداعان جاراقات پەن ادام تاعدىرى تۇر. جول-كولىك وقيعالارى نەگە كوبەيدى، قاۋىپ قايدان تۋىنداپ وتىر؟ Kazinform اگەنتتىگىنىڭ اناليتيكالىق شولۋشىسى وسى سۇراقتارعا جاۋاپ ىزدەدى.
اپات ديناميكاسى: ايماقتار مەن فاكتورلار
ەلىمىزدە جول-كولىك وقيعالارىنىڭ سانى الاڭداتارلىق دەڭگەيدە ارتىپ وتىر. باس پروكۋراتۋرانىڭ قۇقىقتىق ستاتيستيكا جانە ارنايى ەسەپكە الۋ كوميتەتىنىڭ دەرەكتەرىنە سايكەس، وتكەن جىلى قازاقستاندا 36 مىڭنان استام جول-كولىك وقيعاسى تىركەلگەن. 2024 -جىلى كورسەتكىش 31,6 مىڭدى قۇراعان.
العاش قاراعاندا اپات سانىنىڭ كوبەيۋىن ەلدەگى اۆتوكولىكتەردىڭ ارتۋىمەن بايلانىستىرۋ وڭاي. راسىندا دا سوڭعى ون جىلدا قازاقستاندا تىركەلگەن كولىكتەر سانى 1,8 ەسە وسكەن. الايدا ۇزاقمەرزىمدى ستاتيستيكا بۇل شەشۋشى فاكتور ەمەس ەكەنىن كورسەتەدى. ماسەلەن، 2015 -جىلدان كەيىن بىرنەشە جىل قاتارىنان جول-كولىك وقيعالارىنىڭ سانى ازايعان. ال 2021 -جىلدان باستاپ اپات قايتا وسە باستادى، 2024 -جىلى بۇل ءۇردىس كۇرت كۇشەيىپ، ءبىر جىلدىڭ ىشىندە اپات سانى 15,9 مىڭنان 31,6 مىڭعا دەيىن جەتتى.
جول-كولىك وقيعالارى وڭىرلەر بويىنشا دا بىركەلكى ەمەس. الماتى قالاسى بۇرىنعىسىنشا ەڭ اپاتتى ءوڭىر بولىپ قالىپ وتىر، مۇندا 7,6 مىڭ جول-كولىك وقيعاسى تىركەلگەن. ول 2015 -جىلمەن سالىستىرعاندا 37,2 پايىزعا كوپ. ال ەلورداداعى جاعداي ودان دا الاڭداتارلىق. سوڭعى ون جىلدا استاناداعى جول اپاتىنىڭ سانى ءۇش ەسە ارتقان. ساراپشىلار مۇنى حالىق سانىنىڭ جىلدام وسۋىمەن، كولىك تىعىزدىعىنىڭ ارتۋىمەن جانە قالا اۋماعىنىڭ كەڭەيۋىمەن بايلانىستىرادى.
- قالعان وڭىرلەردىڭ باسىم بولىگىندە دە اپاتتار سانى بىرنەشە ەسە ارتقان. ەڭ جوعارى ءوسىم ماڭعىستاۋ وبلىسىندا (4,1 ەسە)، قىزىلوردا وبلىسىندا (3,8 ەسە) جانە اتىراۋ وبلىسىندا (4,6 ەسە) بايقالعان، - دەلىنگەن قۇقىقتىق ستاتيستيكا جانە ارنايى ەسەپكە الۋ كوميتەتىنىڭ مالىمەتىندە.
جالپى ستاتيستيكاعا كوز جۇگىرتسەك، جول اپاتىنىڭ باسىم بولىگى ەلدى مەكەندەردىڭ ىشىندە تىركەلەدى. قالا ىشىندەگى اپاتتار سانى كوپ بولعانىمەن، مۇندا قازا تاپقانداردىڭ ۇلەسى سالىستىرمالى تۇردە تومەن. ال قالا سىرتىنداعى تراسسالاردا اپاتتار سيرەك بولعانىمەن، ولاردىڭ سالدارى الدەقايدا اۋىر. بۇل جاعداي، اسىرەسە، رەسپۋبليكالىق جانە حالىقارالىق ماڭىزى بار اۆتوجولدارعا ءتان.
ءولىم-ءجىتىمنىڭ سەبەپتەرىنە قاتىستى ساراپشىلار كولىك قۇرالدارىنىڭ تەحنيكالىق جاي-كۇيىنە دە نازار اۋدارادى. كولىك قاۋىپسىزدىگى سالاسىنداعى مامانداردىڭ ايتۋىنشا، اپاتتان كەيىن قالپىنا كەلتىرىلگەن كولىكتەردىڭ تەحنيكالىق جاعدايى كوبىنە تالاپقا ساي بولمايدى.
- كولىك قالپىنا كەلتىرىلگەن كەزدە قاۋىپسىزدىك جاستىقتارى مەن بەلدىك تىرەكتەرى جارامدى كۇيگە جەتكىزىلمەيدى، ال كاركاستىڭ نەگىزگى بولىكتەرى - لونجەروندار مەن رامالار قايتا دانەكەرلەنىپ، سوزىلادى. سونىڭ سالدارىنان مەتالدىڭ جانە كولىك قاڭقاسىنىڭ قورعانىش فۋنكتسياسى ساقتالمايدى. بۇل ءوز كەزەگىندە جول-كولىك وقيعالارى كەزىندە ءولىم-ءجىتىمنىڭ ارتۋىنا اكەلەدى، - دەدى كولىك قۇرالدارىن تەحنيكالىق باقىلاۋ رەسپۋبليكالىق اسسوتسياتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى ميحايل بۋديانسكي.
قانداي تراسسالار قاۋىپتى؟
«قازاۆتوجول» ۇلتتىق كومپانياسى جول-كولىك وقيعالارىن تۇراقتى تۇردە مونيتورينگىلەپ، ارنايى اپات كارتاسىن ازىرلەيدى. ول قايتالاناتىن جول اپاتتارى ءجيى بولاتىن ۋچاسكەلەردى جانە اۆاريالىق قاۋىپتى ايماقتاردى انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. تالداۋ ناتيجەسى بويىنشا، ەلىمىزدەگى ەڭ قاۋىپتى باعىتتار قوزعالىس قارقىنى جوعارى، ۇزاق قاشىقتىققا سوزىلعان جانە اۋىر جۇك كولىكتەرى كوپ قاتىنايتىن ستراتەگيالىق تراسسالارعا تيەسىلى.
- ەڭ قاۋىپتى باعىت - رەسەي فەدەراتسياسىمەن مەملەكەتتىك شەكارادان باستالىپ، مارتوك، اقتوبە، قارابۇتاق، قىزىلوردا، شىمكەنت، تاراز، قورداي، الماتى ارقىلى قورعاسقا دەيىن سوزىلىپ، قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ شەكاراسىنا شىعاتىن اۆتوجول. بۇل باعىتتا 109 ادام قازا تاپقان. ەكىنشى ورىندا - استانا - قاراعاندى (اينالما جولىمەن) - الماتى تراسساسى، مۇندا 85 ادام كوز جۇمعان. ءۇشىنشى ورىندا - الماتى - تالدىقورعان - وسكەمەن - شەمونايحا - رەسەي فەدەراتسياسىمەن مەملەكەتتىك شەكارا (وبە وتكىزۋ بەكەتى) اۆتوجولى، بۇل جەردە 55 ادام قازا بولعان. ال ءتورتىنشى قاۋىپتى باعىت - استانا - اتباسار - جاقسى - رۋزايەۆكا - سارىكول - قوستاناي (اينالما جولىمەن) - رەسەي فەدەراتسياسىمەن مەملەكەتتىك شەكارا (قايراق وتكىزۋ بەكەتى) اۆتوجولى، مۇندا 28 ادام قازا تاپقان، - دەلىنگەن «قازاۆتوجول» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ جاۋابىندا.
مامانداردىڭ ايتۋىنشا، بۇل باعىتتاردىڭ بارلىعى كولىك قوزعالىسى اسا قارقىندى، ترانزيتتىك جۇك تاسىمالى باسىم جانە جۇرگىزۋشىلەر ۇزاق جولدا جىلدامدىقتى ارتتىرۋعا بەيىم بولاتىن تراسسالار. وسى فاكتورلاردىڭ جيىنتىعى قالا سىرتىنداعى جولداردى اپات سالدارى اۋىر ايماقتارعا اينالدىرىپ وتىر.
ينفراقۇرىلىم - اپاتتىڭ جاناما سەبەبى
جول- كولىك وقيعالارىنىڭ بەلگىلى ءبىر بولىگى جول ينفراقۇرىلىمىنداعى كەمشىلىكتەرمەن تىكەلەي بايلانىستى. جول فاكتورلارى بويىنشا جۇرگىزىلگەن تالداۋ اپاتتاردىڭ ەڭ ءجيى سەبەبى - تايعاق جول جابىنى ەكەنىن كورسەتەدى. ونىڭ سالدارىنان 972 جول-كولىك وقيعاسى تىركەلگەن. ەكىنشى ورىندا - جولداعى ويىقتار. مۇنداي كەمشىلىكتەر 688 اپاتقا سەبەپ بولعان.
مامانداردىڭ ايتۋىنشا، جول جابىنىنىڭ ساپاسىمەن قاتار، ينفراقۇرىلىمنىڭ قوسالقى ەلەمەنتتەرىنىڭ جەتكىلىكسىزدىگى دە قاۋىپ دەڭگەيىن ارتتىرىپ وتىر. اسىرەسە، جارىقتاندىرۋدىڭ ناشارلىعى، جاياۋ جۇرگىنشى جولدارىنىڭ بولماۋى، جول بەلگىلەرى مەن جول تاڭبالارىنىڭ جەتكىلىكسىزدىگى اپات قاۋپىن كۇشەيتەدى. وتكەن جىلى ءدال وسى جاناما فاكتورلاردىڭ اسەرىنەن بولعان جول- كولىك وقيعالارىندا 8,1 مىڭ ادام ءتۇرلى دەڭگەيدە جاراقات العان.
- بۇل ماسەلەلەردەن بولەك، قازاقستاندا جول قوزعالىسى ەرەجەلەرىن اۆتوماتتى تۇردە تىركەيتىن كامەرالار مەن باقىلاۋ جۇيەلەرى ءالى دە جەتكىلىكسىز. ايىپپۇلدار حالىقارالىق جانە وڭىرلىك دەڭگەيمەن سالىستىرعاندا تومەن، بۇل جۇرگىزۋشىلەردىڭ ءتارتىپ بۇزۋىنا ىقپال ەتەدى، - دەدى اۆتوموبيل نارىعىن تالداۋ جانە مونيتورينگ جاساۋ اگەنتتىگىنىڭ باس ديرەكتورى ارتۋر ميسكاريان.
دەپۋتاتتار دابىل قاقتى
ءماجىلىس دەپۋتاتتارى جول قاۋىپسىزدىگىنە قاتىستى ماسەلەنى بىرنەشە جىلدان بەرى كوتەرىپ كەلەدى. پارلامەنت مىنبەرىندە ايتىلعان پىكىرلەرگە قاراعاندا جول- كولىك وقيعالارىنىڭ كوبەيۋى كەزدەيسوق قۇبىلىس ەمەس، ينفراقۇرىلىم، باقىلاۋ جانە جوسپارلاۋ سالالارىنداعى جۇيەلى ولقىلىقتاردىڭ سالدارى.
ماسەلەن، ءماجىلىس دەپۋتاتى جاناربەك ءاشىمجانوۆ اۆتوموبيل جولدارىنىڭ جاي-كۇيىن ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك دەڭگەيىندەگى ماسەلە رەتىندە باعالاپ، پرەمەر-ءمينيستردىڭ اتىنا جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا ءىرى تراسسالاردى تولىق اۋديتتەن وتكىزۋدى تالاپ ەتتى. ونىڭ ايتۋىنشا، ەلىمىزدەگى ءبىرقاتار ماگيسترالدار قازىرگى كولىك جۇكتەمەسىنە بەيىمدەلمەگەن.
- كەيبىر تراسسالار تىم تار، كولىكتەر ءبىر-بىرىنە قارسى باعىتتا جۇرۋگە ءماجبۇر. كولىك اعىنى شامادان تىس، ال جول ينفراقۇرىلىمى بۇل جۇكتەمەگە دايىن ەمەس. بۇل اپاتتىڭ وسۋىنە تىكەلەي اسەر ەتەدى، - دەدى جاناربەك ءاشىمجانوۆ.
دەپۋتات جول قوزعالىسى ەرەجەلەرىن بۇزۋدىڭ نەگىزگى سەبەپتەرىن دە اتاپ ءوتتى. ونىڭ سوزىنشە، اپاتتاردىڭ باسىم بولىگى جىلدامدىقتى اسىرۋ، قاۋىپسىزدىك بەلدىگىن تاقپاۋ جانە كولىك ايداۋ كەزىندە ۇيالى تەلەفون قولدانۋ سالدارىنان بولادى. سونىمەن قاتار پوليتسيا 41 مىڭ جول تەكسەرىسىن جۇرگىزىپ، 90 مىڭعا جۋىق ەرەجە بۇزۋدى انىقتاعان. ال جول ساپاسىنىڭ تومەندىگى ءۇشىن 7,4 مىڭ ادام جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعان.
- بۇل دەرەكتەر جول ساپاسىنا مەملەكەتتىك باقىلاۋدىڭ جەتكىلىكسىز ەكەنىن، كەي جاعدايدا مەردىگەرلەر مەن جاۋاپتى ورگانداردىڭ فورمالدى قاراۋىن كورسەتەدى، - دەدى ول.
جول ينفراقۇرىلىمىنىڭ ساپاسىنا قاتىستى سىندى ءماجىلىس دەپۋتاتى نارتاي سارسەنعاليەۆ تە قولدادى. ول جول جابىندىسىنىڭ تومەن ساپاسىن ءولىم-جىتىمگە اكەلەتىن جول-كولىك وقيعالارىنىڭ باستى سەبەبىنىڭ ءبىرى رەتىندە اتادى.
- دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋم دەرەكتەرىنە سايكەس، 2024 -جىلى قازاقستان جول ساپاسى بويىنشا 119 ەلدىڭ ىشىندە 90-ورىندا بولدى. جول تاڭبالارىنىڭ، اسىرەسە، قارسى باعىتتى كورسەتەتىن سىزىقتاردىڭ بولماۋى كولىكتەردىڭ قارسى جولاققا شىعۋىنا سەبەپ بولىپ، اۋىر اپاتتارعا اكەلەدى، - دەدى نارتاي سارسەنعاليەۆ.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا، جول جوندەۋدە ويىقتاردى ۋاقىتشا جاماۋ تاجىريبەسى جۇيەلى ماسەلەنى شەشپەيدى. سونىمەن قاتار جاڭا جولداردى جوبالاۋ كەزىندە جول قاۋىپسىزدىگىنە جاۋاپتى ورگاندار جەتكىلىكتى دەڭگەيدە تارتىلماي وتىر، بۇل بولاشاقتا اپاتقا اكەلۋى مۇمكىن قاۋىپتى كەمشىلىكتەردىڭ قالىپتاسۋىنا جول اشادى.
ال ءماجىلىس دەپۋتاتى ەرلان سايروۆ جول-كولىك وقيعالارىنىڭ ءبىر قىرىن - بەلگىلى ءبىر كولىك تۇرلەرىنىڭ تاۋەكەلىن كوتەردى. ونىڭ پىكىرىنشە، سوڭعى جىلدارى Toyota Alphard ماركالى كولىكتەر قاتىسقان اۋىر جول اپاتتارى جيىلەگەن.
- Toyota Alphard كولىگى بۇرىننان-اق جامان اتقا يە. سوڭعى جىلدارى بۇل ماركاداعى كولىكتەر قاتىسقان جول اپاتتارىنىڭ سانى كۇرت ارتتى. ءتىپتى، شىلدە ايىندا ەكى كۇننىڭ ىشىندە عانا جامبىل مەن الماتى وبلىستارىندا وسى كولىك قاتىسقان ەكى ءىرى اپات بولىپ، 10 ادام قازا تاۋىپ، ءتورت ادام جاراقات الدى. باقىلاۋدى كۇشەيتۋ كەرەك، - دەدى ەرلان سايروۆ.
قانداي شارالار قابىلدانىپ جاتىر؟
جول-كولىك وقيعالارىنىڭ ءوسۋى الاڭداۋشىلىق تۋعىزىپ وتىر. وسىعان بايلانىستى كولىك مينيسترلىگى ءبىرقاتار ناقتى شارالاردىڭ قولعا الىنعانىن حابارلادى.
مينيسترلىكتىڭ مالىمەتىنشە، نەگىزگى باسىمدىق اپات ءجيى تىركەلەتىن ۋچاسكەلەردى قايتا جاڭارتۋعا بەرىلگەن. بۇل جۇمىستار جول قوزعالىسىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن ارتتىرۋعا جانە اپات سالدارىن ازايتۋعا باعىتتالعان.
- نەگىزگى اتقارىلىپ جاتقان شارالار - قاۋىپتى ۋچاسكەلەردى قايتا جاڭارتۋ: جول بولىگىن كەڭەيتۋ، قورشاۋلار ورناتۋ، جارىقتاندىرۋ جانە جاياۋ جۇرگىنشى وتكەلدەرىن سالۋ. سونىمەن قاتار كورىنۋى ناشار جانە قوزعالىسى تىعىز ۋچاسكەلەردە جول بەلگىلەرى مەن جول تاڭبالارىن جاڭارتۋ قولعا الىنىپ جاتىر. جول قوزعالىسىن اۆتوماتتى تىركەيتىن كامەرالار مەن ساندىق اقپارات تاقتالارىن ورناتۋ، جۇرگىزۋشىلەرگە اۋا رايى مەن قاۋىپ تۋرالى الدىن الا حابارلاۋ، ساپارلاردى شەكتەۋ جانە جول ەرەجەلەرىن ساقتاۋ جونىندە ۇسىنىستار تاراتۋ كۇن تارتىبىندە، - دەلىنگەن جاۋاپتى ۆەدومستۆونىڭ مالىمەتىندە.
سونىمەن قاتار جول قاۋىپسىزدىگىنە تىكەلەي اسەر ەتەتىن تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلە - جولاۋشى تاسىمالىندا قولدانىلاتىن كولىكتەردىڭ تەحنيكالىق جاي- كۇيى. وسىعان بايلانىستى Toyota Alphard جانە باسقا دا وڭ ءرولدى اۆتوكولىكتەرگە جولاۋشى تاسىمالداۋعا تىيىم سالۋ ماسەلەسى قاراستىرىلىپ جاتىر. باستاما كولىك مينيسترلىگى مەن ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ بىرلەسكەن ۇستانىمى رەتىندە تالقىلانۋدا.
اتالعان ۇسىنىس AMANAT پارتياسى جانىنداعى جەمقورلىققا قارسى رەسپۋبليكالىق كەڭەستىڭ وتىرىسىندا كوتەرىلدى. كەڭەس ءتوراعاسى، دەپۋتات ەرلان سايروۆ ازاماتتاردىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعى كەز كەلگەن ەكونوميكالىق مۇددەدەن جوعارى تۇرۋى تيىستىگىن اتاپ ءوتتى.
- قابىلداناتىن شەشىمدەر ەڭ الدىمەن ادامداردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالۋى كەرەك. سونىمەن قاتار بۇل شارالار جۇرگىزۋشىلەردىڭ جاپپاي جۇمىسسىز قالۋىنا اكەپ سوقپاۋى ءتيىس، - دەيدى ەرلان سايروۆ.
جول اپاتىنىڭ الدىن الۋ اياسىندا پايدالانۋعا جارامدىلىق مەرزىمى وتكەن نەمەسە تەحنيكالىق تالاپتارعا ساي كەلمەيتىن اۆتوكولىكتەردى ەلگە اكەلۋ ءتارتىبىن قاتاڭداتۋ ماسەلەسى دە كۇن تارتىبىنە شىقتى. بۇل باعىتتا شەتەلدەن اكەلىنەتىن كولىكتەردىڭ ساپاسىنا قويىلاتىن تالاپتاردى قايتا قاراۋ ۇسىنىلىپ وتىر.
اۆتوساراپشى ءارى قوعام بەلسەندىسى ەركەبۇلان قۇلباسوۆ وڭ ءرولدى كولىكتەر ماسەلەسى بىرنەشە جىلدان بەرى تالقىلانىپ كەلە جاتقانىن، بۇل تاقىرىپتا قوعام مەن كاسىبي ورتادان ءتۇرلى ۇسىنىستار تۇسكەنىن ايتتى.
- بۇل ماسەلە بويىنشا ءبىرجاقتى شەشىم قابىلداۋ دۇرىس ەمەس. سوڭعى شەشىمدەر جۇرگىزۋشىلەر مەن جولاۋشىلاردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە باسىمدىق بەرە وتىرىپ، بارلىق تاراپتىڭ مۇددەسىن ەسكەرۋ ارقىلى قابىلدانۋى ءتيىس، - دەدى ەركەبۇلان قۇلباسوۆ.
قازاقستانداعى جول قاۋىپسىزدىگى ماسەلەسى جاي عانا ستاتيستيكالىق كورسەتكىشتەردىڭ جيىنتىعى ەمەس، ول - ينفراقۇرىلىم، باقىلاۋ، كولىك ساياساتى جانە جۇرگىزۋشىلەر مادەنيەتى توعىسقان كەشەندى پروبلەما. ماسەلەنىڭ الدىن الۋ تەك جولداردى جوندەۋمەن شەكتەلمەيدى. ول ءۇشىن قۇرىلىس ستاندارتتارىن قاتاڭ ساقتاۋ، تەحنيكالىق باقىلاۋدى كۇشەيتۋ، جول قوزعالىسى ەرەجەلەرىن ساقتاۋدى قالىپتاستىرۋ جانە قوعامنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ قاجەت. تەك وسى باعىتتار قاتار دامىعاندا عانا ەلدەگى جولدار شىنىمەن قاۋىپسىز بولا تۇسپەك.
اۆتور
ءمولدىر سنادين