جولبارىستاردى قايتا جەرسىندىرۋدىڭ العاشقى قادامدارى
2025 -جىلعى قاراشادا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقايەۆ رەسەيگە مەملەكەتتىك ساپارمەن باردى. ساپار بارىسىندا ەكى ەل اراسىندا امۋر جولبارىستارىن قازاقستانعا جەتكىزۋگە دايىندىق جانە ولاردى باستاپقى بەيىمدەۋ جونىندەگى بىرلەسكەن ءىس-شارالار جوسپارى قابىلداندى.
ارادا التى اي وتكەندە، 2026 -جىلعى 8-مامىردا رەسەيدىڭ حاباروۆسك ولكەسىنەن الماتى وبلىسىنا ءتورت امۋر جولبارىسى جەتكىزىلدى. بۇل قازاقستاندا جويىلىپ كەتكەن جىرتقىشتاردى قايتا جەرسىندىرۋ باعدارلاماسىنىڭ ماڭىزدى كەزەڭى بولدى.
دەگەنمەن ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، جولبارىستاردى قايتارۋ جۇمىسى الدەقايدا ەرتە باستالعان. ماسەلەن، 2010 -جىلى قازاقستان حالىقارالىق جولبارىس سامميتىندە جىرتقىشتاردى ەلگە قايتا جەرسىندىرۋگە دايىن ەكەنىن مالىمدەگەن. ال 2017 -جىلى قازاقستان مەن دۇنيەجۇزىلىك تابيعات قورى (WWF) ىلە وزەنىنىڭ ماڭايى مەن وڭتۇستىك بالقاش وڭىرىنە جولبارىستاردى قايتارۋ تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويعان. وسىلايشا، 2018 -جىلى «ىلە- بالقاش» مەملەكەتتىك تابيعي رەزەرۆاتى قۇرىلعان بولاتىن.
تاڭداۋ نەگە امۋر جولبارىسىنا ءتۇستى
WWF- ءتىڭ باعالاۋىنشا، قازاقستان اۋماعىندا بۇرىن تۇران جولبارىسى مەكەندەگەن. ىلە وزەنىنىڭ ماڭايى مەن بالقاش كولىنىڭ وڭتۇستىك جاعالاۋى وسى جىرتقىشتىڭ تاريحي مەكەنى سانالادى.
ءسويتىپ، مينيسترلىكتىڭ حابارلاۋىنشا، قازاقستاندىق، رەسەيلىك جانە حالىقارالىق ساراپشىلار جولبارىستاردى قايتا جەرسىندىرۋدىڭ عىلىمي تۇجىرىمداماسىن ازىرلەگەن. زەرتتەۋ ناتيجەسىندە ىلە وزەنىنىڭ اتىراۋى مەن وڭتۇستىك بالقاش ءوڭىرى جىرتقىشتاردىڭ تىرشىلىك ەتۋىنە قولايلى اۋماق رەتىندە تاڭدالعان.
ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى الىبەك قۋانتىروۆتىڭ ايتۋىنشا، گەنەتيكالىق زەرتتەۋلەر تۇران جانە امۋر جولبارىستارىنىڭ ءبىر-بىرىنە وتە جاقىن ەكەنىن كورسەتكەن. سوندىقتان قازاقستانداعى پوپۋلياتسيانى قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن امۋر جولبارىسى تاڭدالعان.
- باعدارلاما كەمىندە 35 جىلعا جوسپارلانعان. ونىڭ نەگىزگى ماقساتى - جولبارىستاردى تاريحي مەكەنىنە قايتارۋمەن قاتار، تابيعي ورتادا وزدىگىنەن كوبەيەتىن تۇراقتى پوپۋلياتسيا قالىپتاستىرۋ، - دەدى مينيستر.
جولبارىستارعا 450 مىڭ گەكتار اۋماق بەرىلدى
2026 -جىلعى قاڭتاردا ۇكىمەت قاۋلىسىمەن «ىلە- بالقاش» مەملەكەتتىك تابيعي رەزەرۆاتىنىڭ اۋماعى 450 مىڭ گەكتارعا دەيىن كەڭەيتىلدى. ونىڭ قۇرامىنا ۇزىنارال تۇبەگى، بالقاش كولىنىڭ ارالدارى مەن حالىقارالىق ماڭىزى بار سۋلى-باتپاقتى القاپتار ەنگىزىلدى.
مينيستر الىبەك قۋانتىروۆ جولبارىستاردىڭ تىرشىلىك ەتۋى ءۇشىن تابيعي ورتانى قالپىنا كەلتىرۋ ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
- جولبارىس تابيعاتى ساقتالعان جەردە عانا تىرشىلىك ەتە الادى. سوندىقتان وسى جىلدار ىشىندە تابيعي مەكەندەردى قالپىنا كەلتىرۋ جانە قاجەتتى ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ بويىنشا اۋقىمدى جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر. جولبارىستاردىڭ تابيعاتتا ءوز بەتىنشە تىرشىلىك ەتۋى ءۇشىن جابايى تۇياقتى جانۋارلاردىڭ جەتكىلىكتى بولۋى وتە ماڭىزدى. وسى ماقساتتا رەزەرۆات اۋماعىنا 200 دەن استام بۇقار بۇعىسى مەن 140 قۇلان قونىستاندىرىلدى. جولبارىستاردىڭ قورەكتىك قورىن كوبەيتۋگە باعىتتالعان جۇمىستار تۇراقتى جۇرگىزىلىپ كەلەدى، - دەدى ول.
سونىمەن بىرگە اۋماققا قورشاۋلار سالىنىپ، اۆتوماتتى سۋاتتار ورناتىلعان.
- قازىر مۇندا 3 مىڭنان استام تۇياقتى جانۋار مەكەندەيدى. ماماندار ولاردىڭ سانىن باقىلاپ، قوزعالىسىن قاداعالاپ وتىر، - دەدى مينيستر.
جوبا وكىلدەرىنىڭ ايتۋىنشا، جولبارىستاردى قايتا جەرسىندىرۋ تەك جىرتقىشتاردى تابيعاتقا جىبەرۋمەن شەكتەلمەيدى. باعدارلاما اياسىندا بۇكىل ەكوجۇيەنى قالپىنا كەلتىرۋ، سونىڭ ىشىندە جابايى جانۋارلار مەن وسىمدىكتەر دۇنيەسىن ساقتاۋ كوزدەلگەن.
ءۇمىت پەن امۋر تابيعاتقا قالاي جىبەرىلدى
قازاقستانعا جەتكىزىلگەن جولبارىستار بىردەن جابايى تابيعاتقا جىبەرىلگەن جوق. الدىمەن كارانتيننەن وتكىزىلىپ، ارنايى قورشاۋلارعا ورنالاستىرىلدى. ماماندار ولاردىڭ دەنساۋلىعىن، مىنەز-قۇلقىن، وزدىگىنەن قورەك تابۋ قابىلەتىن جانە ادامدارعا رەاكتسياسىن تەكسەردى.
2026 -جىلعى 31-شىلدەدە ءۇمىت ەسىمدى ۇرعاشى جولبارىس تابيعي ورتاعا جىبەرىلدى. بۇل قازاقستاندا جولبارىستاردى قايتا جەرسىندىرۋ باعدارلاماسى اياسىندا جابايى تابيعاتقا شىعارىلعان العاشقى جىرتقىش بولدى. مينيسترلىك مالىمەتىنشە، ءۇمىت جاڭا مەكەنىنە ويداعىداي بەيىمدەلگەن. قازىر ول جابايى قابانداردى ءساتتى اۋلاپ، قورەك تابۋدا قيىندىق كورىپ جۇرگەن جوق.
- ءۇمىت ەسىمدى ۇرعاشى جولبارىس ءوز بەتىنشە اڭ اۋلاپ، مەكەندەيتىن اۋماعىن بەلگىلەپ ۇلگەردى. بۇل كەيىن ونىڭ جانىنا اتالىق جولبارىستى جىبەرۋگە مۇمكىندىك بەردى، - دەدى ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى الىبەك قۋانتىروۆ.
ەندى كۇنى كەشە 31-قازاندا ءتورت جاستاعى امۋر ەسىمدى اتالىق جولبارىس تا ەركىندىككە جىبەرىلدى. ماماندار ونىڭ دەنساۋلىعى مەن اڭشىلىق داعدىلارىن تەكسەرىپ، تابيعي ورتادا وزدىگىنەن تىرشىلىك ەتۋگە دايىن ەكەنىن ايتقان.
- ءاربىر جولبارىستى تابيعي ورتاعا جىبەرۋ - ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك. جانۋاردىڭ جابايى تابيعاتتا ءوز بەتىنشە تىرشىلىك ەتۋگە دايىن ەكەنىنە كوز جەتكىزۋىمىز كەرەك. سوندىقتان مۇنداي شەشىم ونىڭ دەنساۋلىق جاعدايىن، مىنەز-قۇلقىن جانە اڭشىلىق داعدىلارىن مۇقيات باعالاعاننان كەيىن عانا قابىلدانادى، - دەيدى مينيستر.
ونىڭ ايتۋىنشا، ماماندار جولبارىستاردىڭ قوزعالىسىن جانە تابيعي ورتاعا بەيىمدەلۋىن باقىلاۋدى جالعاستىرادى.
جولبارىستاردىڭ قوزعالىسى قالاي باقىلانادى
مينيسترلىك مالىمەتىنشە، تابيعاتقا جىبەرىلگەن جولبارىستارعا ارنايى داتچيگى بار قارعىباۋلار تاعىلعان. قۇرىلعىلار ارقىلى ولاردىڭ ورنالاسقان جەرى مەن قوزعالىسى باقىلانادى. الىنعان مالىمەتتەر تىركەلىپ، تالدانادى.
جوبا وكىلدەرىنىڭ ايتۋىنشا، ءار جولبارىستىڭ مىنەز-قۇلقى مەن تابيعي ورتاعا بەيىمدەلۋى جەكە باعالانادى. ماماندار ولاردىڭ دەنساۋلىعىن، اڭ اۋلاۋ قابىلەتىن جانە قوزعالىسىن قاداعالايدى.
سونىمەن بىرگە جانۋارلاردىڭ كۇندەلىكتى تىرشىلىگىنە ادامنىڭ ارالاسۋى بارىنشا شەكتەلەدى. ويتكەنى جولبارىستار تابيعاتتا وزدىگىنەن قورەك تاۋىپ، اڭ اۋلاۋى ءتيىس.
جولبارىستاردىڭ تابيعاتقا ورالۋىنا بايلانىستى ەلدى مەكەندەردىڭ قاۋىپسىزدىگى ماسەلەسى دە قاراستىرىلعان. جىرتقىشتار اۋىلدارعا جاقىنداعان جاعدايدا ارنايى ماماندار ارەكەت ەتەدى.
- حالىقتىڭ قاۋىپسىزدىگى - ءبىز ءۇشىن باستى ماسەلە. سوندىقتان باعدارلامانى دايىنداعان كەزدە بارلىق فاكتوردى، ونىڭ ىشىندە جاقىن ماڭداعى تۇرعىنداردىڭ قاۋىپسىزدىگىن ەسكەردىك. ارنايى توپ قۇرىلدى. ونىڭ ماماندارى رەزەرۆاتتا تاۋلىك بويى جۇمىس ىستەپ جاتىر. ەگەر جولبارىس سارى ايماققا كىرسە، ءتيىستى سيگنال ارنايى توپقا جانە اۋىلعا تۇسەدى. ماماندار قاجەتتى تەحنيكالىق قۇرالداردى پايدالانىپ، جولبارىستى كەرى قايتارۋعا دايىن، - دەپ ءتۇسىندىردى مينيستر.
جوباعا كىمدەر قولداۋ كورسەتىپ وتىر
جولبارىستاردى قايتا جەرسىندىرۋ باعدارلاماسى مەملەكەتتىك، عىلىمي جانە حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ قاتىسۋىمەن جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. ولاردىڭ قاتارىندا قازاقستاننىڭ زوولوگيا ينستيتۋتى، قازاقستاندىق بيوالۋانتۇرلىلىكتى ساقتاۋ قاۋىمداستىعى، WWF جانە ب ۇ ۇ دامۋ باعدارلاماسى بار.
2024 -جىلعى قاراشادا جوباعا «Freedom شاپاعات» كورپوراتيۆتىك قورى قوسىلدى. قور ارقىلى Freedom Holding Corp. جولبارىستاردى تاسىمالداۋعا، قازاقستاندىق مامانداردى رەسەيدە دايارلاۋعا جانە رەزەرۆاتتاعى ارنايى قورشاۋلاردى جابدىقتاۋعا قولداۋ كورسەتكەن.
كومپانيانىڭ باس اتقارۋشى ديرەكتورى تيمۋر تۇرلوۆ ەكولوگيالىق جوبالاردى قارجىلاندىرۋ جالعاساتىنىن مالىمدەدى.
- وسى ۋاقىت ىشىندە ءبىز جوباعا 102 ميلليون تەڭگەدەن استام قارجى بولدىك. ۇيىمداستىرۋ شىعىندارىنىڭ ەداۋىر بولىگىن وتەدىك. قازاقستاندىق مامانداردى وقىتۋعا، رەزەرۆاتتاعى قورشاۋلاردى جابدىقتاۋعا جانە رەسەيدەن ءتورت جولبارىستى تاسىمالداۋعا قولداۋ كورسەتتىك، - دەدى ول.
جوبا وكىلدەرى الداعى ۋاقىتتا قازاقستاننىڭ وسى سالاداعى تاجىريبەسى ارتا تۇسەتىنىن، قاجەت بولعان جاعدايدا شەتەلدىك ماماندار تارتىلۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتتى.
تۇران مەن ۋسسۋري كوكتەمدە ەركىندىككە شىعادى
رەسەيدەن قازاقستانعا جەتكىزىلگەن ءتورت امۋر جولبارىسىنىڭ ەكەۋى ازىرگە ارنايى قورشاۋدا ۇستالىپ وتىر. ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى الىبەك قۋانتىروۆتىڭ ايتۋىنشا، تۇران مەن ۋسسۋري ەسىمدى قالعان ەكى جولبارىستى 2027 -جىلدىڭ كوكتەمىندە تابيعي ورتاعا جىبەرۋ جوسپارلانعان.
- قازىر ولار مامانداردىڭ باقىلاۋىندا. جىرتقىشتاردى جابايى تابيعاتقا شىعارۋ ولاردىڭ جاڭا ورتاعا بەيىمدەلۋى مەن وزدىگىنەن تىرشىلىك ەتۋگە دايىندىعىنا بايلانىستى بولادى، - دەدى ول.
وسىلايشا، جوسپار جۇزەگە اسسا، كەلەسى جىلى «ىلە- بالقاش» رەزەرۆاتىنىڭ تابيعي ورتاسىندا ءتورت جولبارىس تىرشىلىك ەتەدى.
2033 -جىلعا دەيىن تابيعاتقا قانشا جولبارىس جىبەرىلەدى
ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنە سايكەس، 2033 -جىلعا دەيىن قازاقستاننىڭ جابايى تابيعاتىنا كەمىندە 10 جولبارىس جىبەرۋ جوسپارلانعان.
جوبا وكىلدەرىنىڭ تۇسىندىرۋىنشە، ولاردىڭ سانى جانۋارلاردىڭ جاڭا ورتاعا بەيىمدەلۋىنە، تابيعي جولمەن كوبەيۋىنە جانە باسقا دا جاعدايلارعا بايلانىستى بولادى.
- ال جولبارىستاردىڭ ادامنىڭ كومەگىنسىز كوبەيىپ، تۇراقتى پوپۋلياتسيا قالىپتاستىرۋى ءۇشىن 50 داناسى قاجەت. بۇل قازاقستانعا مىندەتتى تۇردە 50 جولبارىس سىرتتان اكەلىنەدى دەگەن ءسوز ەمەس. باعدارلامانىڭ تۇپكى ماقساتى - جىرتقىشتاردىڭ تابيعي ورتادا وزدىگىنەن كوبەيىپ، سانىن ارتتىرۋىنا جاعداي جاساۋ، - دەدى مينيستر الىبەك قۋانتىروۆ.
قازىر قازاقستاندا ەكى جولبارىس جابايى تابيعاتتا تىرشىلىك ەتىپ جاتىر. الداعى جىلدارى ولاردىڭ جاڭا ورتاعا بەيىمدەلۋى مەن تابيعي كوبەيۋ مۇمكىندىگى باقىلاۋدا بولماق.
ايتا كەتەيىك، بۇعان دەيىن قازاقستاندا 2027 -جىلى جولبارىس بەينەلەنگەن بانك كارتاسىن شىعارۋ جوسپارلانعانى حابارلاندى.