ءبىر قىزىعى، بۇل اۋىل كەزىندە يادرولىق پوليگونعا جاقىن ورنالاسقان ەلدى مەكەندەردىڭ ءبىرى بولدى. سوندىقتان ەلدى مەكەننىڭ بولاشاعى كوپتى الاڭداتقانى راس. دەگەنمەن بۇگىنگى تىنىس-تىرلىگى ءتۇزۋ. حالقى جىلقى مالىن كوبەيتىپ، قىمىز باپتاۋدى كاسىپ قىلعان.
اسەمحان قۋانىشبايەۆ - سارجالدىڭ بايىرعى تۇرعىنى. يادرولىق جارىلىستاردى كۋاسى بولعان. ول كەزدىڭ زاردابى از بولمادى. ايتۋىنشا، اۋىلدىقتار قيىندىقتى ەڭسەردى. دەنساۋلىعىن تۇزەۋ ءۇشىن، كوپشىلىك جىلقى مالىن كوبەيتىپ، ءونىمىن تۇتىندى. جەلىگە بيە بايلاپ، قىمىز باپتادى. قىمىزدىڭ قىرىق اۋرۋعا ەم ەكەنىن اتا-بابامىز الدەقاشان ايتىپ كەتكەن. ءارى جىلقى كەز كەلگەن كليماتقا ءتوزىمدى كەلەدى.
جاسى جەتپىستان اسقان اسەمحان قاريا دا اتا كاسىپپكەن اينالىسىپ وتىر.
اسەمحان قۋانىشبايەۆ، اۋىل تۇرعىنى:
- سارجال اۋىلى جىلقىمەن كۇن كورىپ وتىر. ەڭبەكتەگەن بالاسىنان ەڭكەيگەن كارىسىنە دەيىن ەڭبەكتەنىپ، وسى جىلقىنىڭ ارقاسىندا وسىنداي دارەجەگە جەتتىك دەپ ويلايمىن. ءبىزدى ساقتاپ قالعان - وسى جىلقى.
قاريانىڭ جۇبايى - عاليا جۇماعالي قىزى قىمىزدىڭ بابىن جاقسى بىلەدى. ءبىر كۇندە 20-30 ليترگە دەيىن ءونىم الادى. ساپاسى مەن ءدامى بۇزىلماس ءۇشىن، دايىندايتىن ىدىسقا دا ءمان بەرەدى. ۋىز قىمىز، بال قىمىز بەن سارى قىمىز ساپىرعان جاننىڭ ايتۋىنشا، تابيعي تازا قىمىز تۇتىنعان اۋىلدىقتار اراسىندا ۇزاق جاساعانى كوپ. اۋىلدا 1600 تۇرعىن بار. 110 ادام جەتپىستى ەڭسەرىپ، سەكسەنگە تاياعان. التى قاريا جۇزگە اياق باستى. جاسى ۇلكەندەر كەيىنگى بۋىنعا اقىل- كەڭەسىن ايتىپ، باعىت- باعدار بەرىپ وتىرادى.
عاليا جۇماعالي قىزى، اۋىل تۇرعىنى:
- بۇل قىمىزدىڭ ءدامى كوبىنەسە شەلەككە بايلانىستى. بيە شەلەك دەيمىز سوعان بايلانىستى. بيە شەلەك كوبىنەسە ەمەن اعاشىنان جاسالادى. ونى مايلاپ، باپتاپ، ىستاپ ءبىراق قۇيىلادى. كوبىنەسە ءبىزدىڭ بالالار وسى ساۋمالمەن ءوستى. سودان يممۋنيتەتى دە كوتەرىلەدى، كوپ اۋىرمايدى جوتەلمەيدى.
مەديسينا ۋنيۆەرسيتەتىندەگى قوعامدىق دەنساۋلىق كافەدراسىنىڭ ماماندارى قىمىزدىڭ دارۋمەندەرگە، ونىڭ ىشىندە س دارۋمەنىنە باي ەكەنىن ايتادى. اس قورىتۋ جۇيەسىنىڭ جۇمىسىن جاقسارتادى. جىلقى ەتى مەن ساۋمالدىڭ دا قۇنارلىعى جوعارى. «سوندىقتان جىلقى مالىنان الىناتىن ونىمدەردىڭ ادام ءومىر ۇزارتۋعا سەپتىگى بارى راس»، - دەيدى.
ارداق التىنبەكوۆا، سەمەي مەديسينا ۋنيۆەرسيتەتى قوعامدىق دەنساۋلىق كافەدراسىنىڭ وقىتۋشىسى:
- ەتتىڭ قۇرامى دارۋمەندەر مەن مينەرالدارعا وتە باي. مىسالى، ماگني، كالي، كالتسي، فوسفور، B توبىنداعى دارۋمەندەر وتە جوعارى. ساۋمال انا سۇتىنە وتە جاقىن. ونى كوبىنەسە رادياتسيالىق ساۋلەلەنۋگە ۇشىراعان جانە ونكولوگيالىق اۋرۋلارعا شالدىققان ناۋقاستارعا نەگىزگى ەمدىك تەراپيامەن قاتار تاعايىندايدى.
سەمەي پوليگونىندا 1949 -جىلدان 1989 -جىلعا دەيىن 456 يادرولىق سىناق جۇرگىزىلدى. جەرگىلىكتى حالىق زاردابىن تارتتى. سوعان قاراماسستان اۋىل تۇرعىندارى ومىرگە دەگەن قۇشتارلىعىن جوعالتپادى. ەڭبەكتەن قول ۇزبەدى. اۋىل اقساقالدارىنىڭ ايتۋىنشا، دەنساۋلىقتىڭ باستى كەپىلى قيمىل-قوزعالىس پەن ادال ەڭبەكتە.
24.kz