ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ 2025-جىلعى دەرەكتەرىنە سايكەس، قازاقستاندا ەرلەردىڭ ورتاشا ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى - 72,2 جىل، ال ايەلدەردىكى - 79,8 جىل. ياعني ەر ادامدار ايەلدەردەن ورتا ەسەپپەن 7,6 جىل از ءومىر سۇرەدى.
ەرلەر ءولىمىنىڭ نەگىزگى سەبەپتەرى
عالىمداردىڭ زەرتتەۋىنە سايكەس، ەرلەردىڭ مەزگىلسىز قايتىس بولۋىنا كوبىنە:
- جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارى؛
- جاراقاتتار مەن سىرتقى سەبەپتەر؛
- تىنىس الۋ جۇيەسىنىڭ اۋرۋلارى؛
- ونكولوگيالىق جانە جۇقپالى اۋرۋلار اسەر ەتەدى.
2021-جىلى الدىن الۋعا بولاتىن ءولىم-ءجىتىم كورسەتكىشى 100 مىڭ ەر ادامعا شاققاندا 758 جاعداي بولسا، ايەلدەردە 375 جاعداي تىركەلگەن. بۇل ەرلەر اراسىنداعى كورسەتكىشتىڭ ەكى ەسەدەن جوعارى ەكەنىن كورسەتەدى.
زياندى ادەتتەر مەن پسيحولوگيالىق قىسىم
الەۋمەت تانۋشى ايگەرىم جاقىپبەكتىڭ ايتۋىنشا، ەرلەر اراسىندا تەمەكى شەگۋ مەن الكوگول تۇتىنۋ ءجيى كەزدەسەدى.
2021-جىلعى زەرتتەۋ بويىنشا، ەرلەردىڭ 38,5 پايىزى، ايەلدەردىڭ 10,1 پايىزى تەمەكى شەگەتىنىن ايتقان. ال الكوگولگە بايلانىستى پسيحيكالىق جانە مىنەز-قۇلىق بۇزىلىستارى ەرلەر اراسىندا ايەلدەرگە قاراعاندا 5,3 ەسە كوپ تىركەلگەن.
بۇعان قوعامداعى «ەركەكتەر جىلامايدى»، «ەر ادام مىقتى بولۋى كەرەك» دەگەن تۇسىنىكتەر دە اسەر ەتەدى. ەر ادامدار كۇيزەلىسىن اشىق ايتپاي، پسيحولوگيالىق قيىندىقتارىن جاسىرۋى مۇمكىن. سونىڭ سالدارىنان دەپرەسسيا، اگرەسسيا جانە زياندى ادەتتەرگە بەيىمدىلىك ارتادى.
ەرلەر نەگە دارىگەرگە بارۋدى كەيىنگە قالدىرادى؟
زەرتتەۋگە قاتىسقان 721 ەر ادامنىڭ:
- 74,8 پايىزى سكرينينگتىڭ ماقساتىن بىلەتىنىن ايتقان؛
- 28,2 پايىزى ءبىر جىل بويى دارىگەرگە قارالماعان؛
- 82,4 پايىزى مەديتسينالىق تەكسەرۋگە شاقىرۋ الماعان.
كوپتەگەن ەر ادامدار دەنساۋلىعىنان بۇرىن جۇمىسىن، كاسىبي مىندەتتەرى مەن وتباسىنىڭ قارجىلىق جاعدايىن ماڭىزدى سانايدى.
سونىمەن قاتار دارىگەر قابىلداۋىن ۇزاق كۇتۋ، ەمحانانىڭ الىستىعى جانە جۇمىس كەستەسىنىڭ قولايسىزدىعى دا مەديتسينالىق كومەككە جۇگىنۋگە كەدەرگى كەلتىرەدى.
زەينەتكە شىققاننان كەيىنگى جالعىزدىق
ەر ادامداردىڭ ومىرىندە جۇمىس ماڭىزدى ورىن الادى. ول ولارعا الەۋمەتتىك ورتا، مارتەبە جانە ءوز قاجەتتىلىگىن سەزىنۋ مۇمكىندىگىن بەرەدى. ال زەينەتكە شىققاننان كەيىن وسى بايلانىستاردىڭ ءۇزىلۋى جالعىزدىق پەن پسيحولوگيالىق قيىندىقتارعا اكەلۋى مۇمكىن.
سوندىقتان ەگدە جاستاعى ەر ادامداردىڭ قوعامدىق ومىرگە ارالاسۋىنا جاعداي جاساۋ ماڭىزدى. بۇل ءۇشىن اقساقالدار كەڭەستەرى، سپورت جانە شاحمات كلۋبتارى، بەلسەندى ۇزاق ءومىر ورتالىقتارى سياقتى ۇيىمداردىڭ ءرولى زور.
ەرلەر دەنساۋلىعىن قالاي جاقسارتۋعا بولادى؟
عالىمدار ەرلەردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعىن ارتتىرۋ ءۇشىن:
- جۇمىس ورىندارىندا پروفيلاكتيكالىق تەكسەرۋلەر ۇيىمداستىرۋدى؛
- 40 جاستان اسقان ەرلەردىڭ قان قىسىمىن، حولەستەرينى مەن قانت دەڭگەيىن تۇراقتى تەكسەرۋدى؛
- تەمەكى مەن الكوگول تۇتىنۋدى ازايتۋدى؛
- دۇرىس تاماقتانۋ مەن دەنە بەلسەندىلىگىن ناسيحاتتاۋدى؛
- پسيحولوگيالىق كومەككە جۇگىنۋدى قالىپتى جاعدايعا اينالدىرۋدى ۇسىنادى.
سونداي-اق قازاقستاندا ەرلەردىڭ دەنساۋلىعىن قورعاۋعا باعىتتالعان ارنايى ۇلتتىق باعدارلاما قاجەت ەكەنى ايتىلدى.
ەر ادامداردىڭ ايەلدەرگە قاراعاندا از ءومىر ءسۇرۋى تەك بيولوگيالىق ەرەكشەلىكتەرگە بايلانىستى ەمەس. وعان زياندى ادەتتەر، پسيحولوگيالىق قىسىم، اۋىر ەڭبەك جاعدايلارى، دارىگەرگە ۋاقىتىندا قارالماۋ جانە الەۋمەتتىك جالعىزدىق اسەر ەتەدى.
ەرلەردىڭ ءومىرىن ۇزارتۋ ءۇشىن تەك ءوز دەنساۋلىعىنا جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ جەتكىلىكسىز. قوعامدىق كوزقاراستى وزگەرتىپ، مەديتسينالىق كومەكتى قولجەتىمدى ەتۋ جانە ەر ادامداردىڭ پسيحولوگيالىق جاعدايىنا كوبىرەك كوڭىل ءبولۋ قاجەت. ويتكەنى دەنساۋلىققا قامقورلىق جاساۋ - السىزدىك ەمەس، ناعىز جاۋاپكەرشىلىك.