ءوندىرىس 22 پايىزعا ءوستى
ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ دەرەكتەرىنە سايكەس، 2026 -جىلدىڭ قاڭتار- شىلدە ايلارىندا قازاقستاننىڭ جالپى ىشكى ءونىمى %4,1 عا ءوستى. ەكونوميكاداعى وڭ ديناميكا وڭدەۋ ونەركاسىبىنەن دە بايقالىپ، ءوندىرىس كولەمى %9 عا، ال ماشينا جاساۋ سالاسى %22 عا ارتتى.
بۇل كورسەتكىش ماشينا جاساۋدىڭ وڭدەۋ ونەركاسىبىندەگى قارقىنى جوعارى باعىتتاردىڭ بىرىنە اينالعانىن كورسەتەدى. ءوندىرىستىڭ ۇلعايۋى وتاندىق كاسىپورىنداردىڭ مۇمكىندىگىن كەڭەيتىپ، جەرگىلىكتى قامتۋ ۇلەسىن ارتتىرۋعا جانە قوسىلعان قۇنى جوعارى ءونىم شىعارۋعا جول اشىپ وتىر. سونىمەن قاتار جاڭا وندىرىستەردىڭ ىسكە قوسىلۋى بىلىكتى جۇمىسشىلار مەن ينجەنەرلەرگە دەگەن سۇرانىستى كۇشەيتتى.
ۇرپاقتار ساباقتاستىعى: ماماننان تالىمگەرگە دەيىن
مۇنداي ءوسىم جاعدايىندا ءوندىرىستىڭ جۇمىسشى ماماندىعىنان باسقارۋ دەڭگەيىنە دەيىن كوتەرىلگەن كادرلاردىڭ تاجىريبەسى ەرەكشە مانگە يە. سونىڭ ءبىر مىسالى - Renaissance SHIK سەرىكتەستىگىنىڭ ءوندىرىس ديرەكتورى ۆيتالي چەرنىشيەۆ. ول ەڭبەك جولىن جۇمىسشىدان باستاعان. كەيىن سلەسار، دانەكەرلەۋشى، بريگادير قىزمەتتەرىن اتقارىپ، بيىل ءوندىرىس ديرەكتورى بولىپ تاعايىندالدى.
- بۇل جول جۇمىسشى ماماندىعى كاسىبي جانە مانساپتىق ءوسۋدىڭ جاقسى باستاۋى بولا الاتىنىن كورسەتەدى،-دەدى ۆيتالي چەرنىشيەۆ.
جۇمىس بارىسىندا جيناعان تاجىريبەسى ۆيتاليدى جاس مامانداردى دايارلاۋعا دا جەتەلەدى. بريگادير كەزىندە ول جاڭا دانەكەرلەۋشىلەرگە باعىت-باعدار بەرىپ، قاجەتتى داعدىلاردى مەڭگەرۋىنە كومەكتەستى.
- وندىرىستە ماعان ۇنايتىنى - مۇندا ءوز جۇمىسىڭنىڭ ناقتى ناتيجەسىن ۇنەمى كورىپ وتىراسىڭ. سەن جاي عانا تاپسىرمانى ورىندامايسىڭ. كەيىن كاسىپورىندا نەمەسە ونەركاسىپتىك نىساندا پايدالانىلاتىن ناقتى ءونىم جاسايسىڭ. بۇل ەرەكشە جاۋاپكەرشىلىك پەن ماقتانىش سەزىمىن سىيلايدى،-دەيدى ول.
ۆيتالي چەرنىشيەۆ كاسىبي ءوسىمنىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى شارتى - ءبىلىمدى ۇنەمى جەتىلدىرۋ ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
- ءوندىرىس ۇنەمى وزگەرىپ وتىرادى، سوندىقتان مۇندا دامۋدى توقتاتۋعا بولمايدى. جاڭا جابدىقتار، تەحنولوگيالار، مىندەتتەر پايدا بولادى. سوندىقتان مامان ۇنەمى ءبىلىمىن جەتىلدىرىپ وتىرۋى كەرەك،- دەيدى.
وندىرىستە تاجىريبەسىن ءبولىسىپ جۇرگەن مامانداردىڭ تاعى ءبىرى - KARLSKRONA LC AB زاۋىتىنىڭ جوعارى ساناتتى توكارى الەكساندر چەرنىح. ونىڭ جالپى ەڭبەك ءوتىلى 30 جىلدان اسادى، ونىڭ 15 جىلعا جۋىعى وسى كاسىپورىندا وتكەن.
وسى ۋاقىت ىشىندە الەكساندر مۇناي-گاز، اتوم جانە ەنەرگەتيكا سالالارىنا ارنالعان جابدىقتاردىڭ قۇرامىنا كىرەتىن مىڭداعان بولشەك دايىندادى. توكار ماماندىعىنا قىزىعۋشىلىعى دا مەتالل دايىندامادان بولشەكتىڭ جاسالۋ ۇدەرىسىنە دەگەن قىزىعۋشىلىقتان باستالعان.
- توكارلىق ىستە ەرەكشە ءبىر ادەمىلىك بار، مۇندا مەتالمەن، سىزبامەن، ولشەمدەرمەن جۇمىس ىستەيسىڭ، ال تۇپكى ناتيجە سەنىڭ قولىڭنان شىعادى، - دەدى الەكساندر چەرنىح.
تاجىريبەلى مامان توكار كاسىبىندە دالدىك پەن جاۋاپكەرشىلىكتىڭ ايرىقشا ماڭىزدى ەكەنىنە توقتالدى.
- مۇندا اسىعۋعا نەمەسە جۇمىسقا ءۇستىرت قاراۋعا بولمايدى. ءار ميلليمەتر ماڭىزدى. بۇل - ينجەنەرلىك ويلاۋ، جاۋاپكەرشىلىك جانە ەڭبەككە قۇرمەتتى قاجەت ەتەتىن كاسىپ،-دەدى سپيكەر.
بۇگىندە الەكساندر چەرنىح وندىرىستەگى جۇمىسىمەن قاتار، جاس مامانداردى وقىتىپ، تاجىريبەسىن ءبولىسىپ ءجۇر. وسىلايشا ونىڭ كوپجىلدىق كاسىبي ءبىلىمى جاڭا كادرلاردى دايارلاۋ ۇدەرىسىنە قىزمەت ەتىپ كەلەدى.
تاجىريبەلى مامانداردىڭ ەڭبەك جولى تالىمگەردىڭ ماڭىزدى ەكەنىن كورسەتەدى. ءقازىر كاسىپورىنداردا ينجەنەر-كونسترۋكتورلار، تەحنولوگتەر، اۆتوماتتاندىرۋ ماماندارى، CNC ستانوكتارىنىڭ وپەراتورلارى، قۇيۋ ءوندىرىسىنىڭ ماماندارى مەن توكارلارعا سۇرانىس بار. بۇل قاجەتتىلىكتى وتەۋ ءۇشىن تەحنيكالىق جوعارى وقۋ ورىندارىمەن بىرلەسىپ دۋالدى وقىتۋ، وندىرىستىك پراكتيكالار جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر.
قازاقستان ماشينا جاساۋشىلار وداعى اتقارۋشى ديرەكتسياسىنىڭ ديرەكتورى تالعات بازاربەكوۆ ءوندىرىستى جاڭعىرتۋدا تەحنولوگيالىق جاڭارۋمەن قاتار، ادام كاپيتالىنا دا باسىمدىق بەرۋ قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
- زاماناۋي ءوندىرىس - جاڭا تەحنولوگيالار مەن جابدىقتار ەمەس، ەڭ الدىمەن ادامدار. وسىنداي مامانداردىڭ ارقاسىندا ۇزدىك وندىرىستىك داستۇرلەر ساقتالىپ، كادرلىق رەزەرۆ قالىپتاسىپ، ۇرپاقتار ساباقتاستىعى قامتاماسىز ەتىلەدى،-دەدى تالعات بازاربەكوۆ.
Cobalt, Tucson, Sportage: قانداي كولىكتەر سۇرانىستا
سالاداعى ءوسىمنىڭ ەلەۋلى بولىگى اۆتوكولىك وندىرىسىنە تيەسىلى. بيىلعى قاڭتار- ءساۋىر ايلارىندا قازاقستان كاسىپورىندارى 59057 جەڭىل اۆتوموبيل شىعاردى. بۇل - وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىنەن %36,8 عا جوعارى. سونىمەن قاتار 1967 جۇك كولىگى، 986 اۆتوبۋس جانە 177 ارنايى تەحنيكا جاسالعان.
بۇل وسىمگە ەلدەگى ءىرى اۆتوكولىك زاۋىتتارىنىڭ ءوندىرىس قارقىنى اسەر ەتىپ وتىر. ولاردىڭ قاتارىندا Allur، Astana Motors Manufacturing Kazakhstan, Hyundai Trans Kazakhstan جانە Kia Qazaqstan بار. كوممەرسيالىق تەحنيكا سەگمەنتىندە دە ءوندىرىس ۇلعايعان. اتاپ ايتقاندا، QazTehna كولەمىن %115,3- عا، Hyundai Trans Almaty 123,6%- عا ارتتىرسا، Daewoo Bus Kazakhstan اۆتوبۋس ءوندىرىسىن %319 عا كوبەيتتى.
وندىرىستىك قۋاتتىڭ ارتۋى وتاندىق اۆتوكولىكتەردىڭ مودەلدىك قاتارىن دا كەڭەيتىپ كەلەدى. جىل باسىنداعى دەرەك بويىنشا ەلىمىزدە ەڭ كوپ شىعارىلعان بەس مودەلدىڭ قاتارىندا Chevrolet Cobalt, Hyundai Tucson, Kia Sportage, Hyundai Mufasa جانە Changan CS55 Plus بار.
دەگەنمەن ءوندىرىس كولەمىمەن قاتار، ءاۆتوموبيلدىڭ قانداي بولىگى ەل ىشىندە جاسالاتىنى دا ماڭىزدى. ءقازىر اۆتوكولىك وندىرىسىندەگى ورتاشا جەرگىلىكتى قامتۋ دەڭگەيى %33 عا جەتتى. وتاندىق كاسىپورىندار شينا، قوزعالتقىش بولشەكتەرى، اككۋمۋلياتورلار، مەتالل بولشەكتەر، ورىندىقتار مەن مۋلتيمەديالىق جۇيەلەر سەكىلدى كومپونەنتتەردى وندىرە باستادى.
ەندىگى مىندەت - اۆتوموبيلدى قازاقستاندا قۇراستىرۋمەن شەكتەلمەي، وسى وندىرىستىك تىزبەكتى ودان ءارى تەرەڭدەتۋ. ول ءۇشىن بولات پەن مەتالل وڭدەۋدەن باستاپ اككۋمۋلياتور، كابەل، پلاستيك جانە باسقا دا اۆتوكومپونەنتتەر ءوندىرىسىن دامىتۋ قاجەت. مۇنداي ءتاسىل اۆتوموبيل ءوندىرىسىنىڭ وزگە ونەركاسىپ سالالارىمەن بايلانىسىن كۇشەيتىپ، قوسىلعان قۇننىڭ ەل ىشىندە قالىپتاسۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى.
العا جوسپار قانداي؟
ءوندىرىس كولەمىنىڭ ءوسۋى ەندى مودەلدىك قاتاردى كەڭەيتۋمەن جالعاسپاق. بيىل قازاقستاندا اۆتوموبيل ءوندىرىسىن 190 مىڭ بىرلىككە جەتكىزۋ جوسپارلانعان. ال 2028-جىلعا دەيىن Li Auto گيبريدتى كروسسوۆەرلەرىن، Omoda جانە Jaecoo اۆتوموبيلدەرىن شىعارۋ كوزدەلىپ وتىر.
مودەلدەر قاتارىن تولىقتىرۋمەن بىرگە ءوندىرىستى تەرەڭدەتۋگە باعىتتالعان جوبالار دا جۇزەگە اسىپ جاتىر. ولاردىڭ قاتارىندا وتاندىق بولاتتان كۋزوۆ بولشەكتەرىن شىعارۋ، قازاقستاننىڭ العاشقى اۆتوموبيل برەندىن قالىپتاستىرۋ جانە «استانا» اۆتوبۋستارىنىڭ جەكە برەندىن ىسكە قوسۋ بار.
وسى جوبالاردىڭ ءبىرى - «استانا» اۆتوبۋستارىنىڭ جەكە برەندىن قالىپتاستىرۋ. «استانا موتورس» كومپانيالار توبىنىڭ ءتوراعاسى نۇرلان سماعۇلوۆتىڭ ايتۋىنشا، اۆتوبۋستار قىتايلىق كومپانيالارمەن تەحنولوگيالىق ارىپتەستىك نەگىزىندە ازىرلەنىپ، قازاقستانداعى زاۋىتتا شىعارىلادى.
- كاسىپورىننىڭ نەگىزگى جوبالارىنىڭ ءبىرى - «استانا» دەپ اتالاتىن اۆتوبۋستاردىڭ جەكە برەندىن قۇرۋ. بۇل اۆتوبۋستار بىرەگەي. ولار الەمنىڭ جەتەكشى وندىرۋشىلەرىنىڭ كومپونەنتتەرىن پايدالانا وتىرىپ، قىتايلىق كومپانيالارمەن تەحنولوگيالىق ارىپتەستىك نەگىزىندە ازىرلەندى. ديزاين جاساۋعا ءبىزدىڭ ينجەنەرلەر دە قاتىستى. اۆتوبۋستار قازاقستان اۋماعىندا، ءوز زاۋىتىمىزدا وندىرىلەدى، - دەدى نۇرلان سماعۇلوۆ.
ءوندىرىستىڭ كەڭەيۋى نارىقتاعى ۇسىنىستى ارتتىرعانىمەن، اۆتوكولىكتىڭ قولجەتىمدىلىگى ماسەلەسى كۇن تارتىبىنەن تۇسكەن جوق. %4 مولشەرلەمەمەن جەڭىلدەتىلگەن اۆتونەسيە باعدارلاماسى بويىنشا اي سايىن شامامەن 200-250 نەسيە بەرىلىپ، كەزەكتە 100 مىڭنان استام ادام تۇر.
نارىقتاعى باسەكەنىڭ كۇشەيۋى كەيبىر مودەلدىڭ باعاسىنا دا اسەر ەتتى. بۇعان دەيىن ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس ءمينيسترى ەرسايىن ناعاسپايەۆ Hyundai Tucson جانە Kia K5 كولىكتەرىنىڭ ءبىر جىل ىشىندە شامامەن تورتتەن بىرگە ارزانداعانىن ايتقان.
- بىزدە نارىقتىق مەحانيزمدەر جۇمىس ىستەيدى. وندىرۋشىلەر جاقسى جەڭىلدىكتەر ۇسىنادى، جاڭا وندىرىستەر اشىلىپ جاتىر، نارىق ءۇشىن باسەكە ءجۇرىپ جاتىر. سوندىقتان اۆتوموبيل باعاسى تومەندەۋدە. بۇل - كولىك ساتىپ الۋدى قولجەتىمدى ەتۋدىڭ ءبىر جولى،-دەدى مينيستر.
اۆتوكولىك قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋمەن قاتار، ءوندىرىستىڭ ىشكى بازاسىن كۇشەيتۋگە دە باسىمدىق بەرىلمەك. سونىمەن بىرگە مەملەكەتتىك ورگاندار «سۇر يمپورت» تاۋەكەلىن ازايتىپ، اۆتوكومپونەنتتەر ءوندىرىسىن جەدەلدەتۋدى كوزدەيدى.
بۇل رەتتە كولىك وندىرىسىنە قاجەتتى ماتەريالداردى ەل ىشىندە شىعارۋ ماڭىزدى. قاراعاندىلىق Qarmet كومپانياسى اۆتوبۋستار مەن جۇك كولىكتەرىنە ارنالعان ارنايى بولات ماركالارىن ءوندىرىپ كەلەدى. كەلەسى كەزەڭدە جەڭىل اۆتوموبيلدەرگە ارنالعان بولات ءوندىرىسىن جولعا قويۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلۋدا.
جالپى، بۇل جوبالار قازاقستانداعى ماشينا جاساۋ دامۋىنىڭ جاڭا كەزەڭگە ءوتىپ جاتقانىن كورسەتەدى. ال مۇنداي تەحنولوگيالىق وزگەرىستەردىڭ تۇراقتى بولۋى كادر الەۋەتىنە تىكەلەي بايلانىستى. سوندىقتان تاجىريبەلى مامانداردى وندىرىستە ۇستاپ قالۋ، جاڭا ينجەنەرلەر مەن جۇمىسشى كادرلاردى دايارلاۋ سالانىڭ ۇزاق مەرزىمدى دامۋىنىڭ ماڭىزدى شارتتارىنىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرەدى.