بۇل قازاقستاننىڭ وڭىرلىك جانە حالىقارالىق بايلانىستاردى دامىتۋداعى ورنىنىڭ ارتىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەتىن ماڭىزدى وقيعا. سونىمەن قاتار ساپار مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ سىرتقى ساياساتتاعى بەلسەندى ءارى جۇيەلى جۇمىسىنىڭ ناقتى ناتيجەلەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە باعالانادى.
مەملەكەت باسشىسى مەن ومان سۇلتانىنىڭ كەلىسسوزدەرى بارىسىندا ينۆەستيتسيا، كولىك- لوگيستيكا، ەنەرگەتيكا، تاۋ-كەن ونەركاسىبى، سيفرلاندىرۋ، جاساندى ينتەللەكت جانە تۋريزم سياقتى پەرسپەكتيۆالى باعىتتار بويىنشا ماڭىزدى ۋاعدالاستىقتارعا قول جەتكىزىلدى.
سونىمەن قاتار بىرلەسكەن ينۆەستيتسيالىق قۇرىلىم قۇرۋ، جاڭا كولىك دالىزدەرىن دامىتۋ جانە اۋە قاتىناسىن كەڭەيتۋ جونىندەگى كەلىسىمدەر ەكى ەل اراسىنداعى ەكونوميكالىق سەرىكتەستىكتى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
تاۋەلسىز حالىقارالىق قاتىناستار جانە ەكونوميكالىق ساياسات جونىندەگى ساراپشى ەرىك باتىرحانوۆتىڭ پىكىرىنشە، ومان سۇلتانىنىڭ العاشقى ورتالىق ازيا ساپارىنىڭ ءدال قازاقستاننان باستالۋى ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق بايلانىستاردى نىعايتۋداعى ءرولىن ايقىندايدى. ونىڭ ايتۋىنشا، مەملەكەت باسشىسىنىڭ جۇيەلى ديپلوماتيالىق جۇمىسى ساياسي ديالوگتى ناقتى ەكونوميكالىق جوبالارمەن تولىقتىرۋعا جانە قازاقستان مەن ومان اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى جاڭا باعىتتار بويىنشا كەڭەيتۋگە بەرىك نەگىز قالىپتاستىرىپ وتىر.
- قازاقستان مەن ومان ەلدەرى بىرلەسكەن ينۆەستيتسيالىق قۇرىلىم قۇرۋ تۋرالى ۋاعدالاستى. بۇل قۇرىلىم اياسىندا قانداي باعىتتار مەن جوبالار باسىمدىققا يە بولۋى مۇمكىن جانە تاراپتار قانداي ەكونوميكالىق ناتيجەلەر كۇتەدى؟
- ءبارىنىڭ وسىنداي جىلدام قارقىنمەن جۇزەگە اسىپ جاتقانى كوڭىل قۋانتادى. كوكتەمدە قور قۇرۋدىڭ نەگىزگى قاعيدالارى بويىنشا ۋاعدالاسساق، بۇگىن ونىڭ ءوزىن قۇرۋ تۋرالى قۇجاتقا قول قويىلدى. مەملەكەت باسشىلارى دەڭگەيىندەگى قارىم-قاتىناس ءۇشىن بۇل - جاقسى قارقىن. ونىڭ ۇستىنە ومان سۇلتانى حايسام بەن تاريق ءال سايدتىڭ قازاقستانعا عانا ەمەس، ورتالىق ازياعا العاش رەت مەملەكەتتىك ساپارمەن كەلۋى دە بۇل كەزدەسۋگە ەرەكشە ءمان بەرەدى. ساپاردىڭ قازاقستاندا ءوتۋى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ پارسى شىعاناعى ەلدەرىمەن بايلانىستى جۇيەلى تۇردە دامىتۋعا باعىتتالعان ديپلوماتيالىق جۇمىسىنىڭ ناتيجەسىن كورسەتەدى.
ماڭىزدى تۇسى - تاراپتار قورعا تەڭ ۇلەسپەن قارجى سالادى. سەرىكتەس جوباعا سەنىڭمەن بىردەي دەڭگەيدە قارجى قۇيسا، وعان دەگەن جاۋاپكەرشىلىگى دە جوعارى بولادى جانە ول جوبالاردىڭ ناتيجەسىنە مۇددەلى بولادى. قوردىڭ نەگىزگى باسىمدىقتارى دا ايقىن: ونەركاسىپ، ەنەرگەتيكا، لوگيستيكا جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ. ال العاشقى جوبا Blue City Rixos جوباسى - بۇگىننىڭ وزىندە راسىمدەلدى.
مەنىڭشە، قوردىڭ باستى ءمانى - ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىقتى جۇيەلى سيپاتقا كوشىرۋىندە. ومان كاپيتالى بۇعان دەيىن دە قازاقستاندا مۇناي، استىق لوگيستيكاسى جانە التىن ءوندىرۋ سالالارىندا جۇمىس ىستەدى. الايدا ءار جوبا جەكە باستاما رەتىندە جۇزەگە اسىرىلىپ كەلدى. ەندى تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىن ورتاق مەحانيزم پايدا بولادى. بۇل ينۆەستيتسيالاردى جەكەلەگەن مامىلەلەر دەڭگەيىنەن شىعارىپ، ەكى ەل اراسىنداعى قالىپتى ءارى تۇراقتى ەكونوميكالىق سەرىكتەستىك تەتىگىنە اينالدىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
- كەلىسسوزدەر بارىسىندا كولىك جانە لوگيستيكا ماسەلەسىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. ومان پورتتارى ارقىلى وتەتىن ساۋدا ءدالىزىن دامىتۋ قازاقستاندىق تاۋارلاردىڭ پارسى شىعاناعى، ءۇندى مۇحيتى، ازيا جانە افريكا ەلدەرىنىڭ نارىقتارىنا شىعۋ مۇمكىندىگىن قالاي كەڭەيتە الادى؟
- ومانعا اپاراتىن وڭتۇستىك باعىت قازاقستان ءۇشىن جاڭا كولىك- لوگيستيكالىق مۇمكىندىكتەرگە جول اشادى. سوندىقتان بۇل باعىتتى دامىتۋعا دايىندىقتى قازىردەن باستاۋ ماڭىزدى. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ قازاقستاننىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن ارتتىرۋعا جانە جاڭا ساۋدا باعىتتارىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان ساياساتى وسى مۇمكىندىكتەردى ءتيىمدى پايدالانۋعا بەرىك نەگىز قالىپتاستىرىپ وتىر.
ماعان بۇگىن سۇلتاننىڭ قازاقستان مەن ومان اراسىنداعى سەرىكتەستىكتى سيپاتتاعانى ۇنادى. قازاقستان ازيا مەن ەۋروپانى بايلانىستىراتىن جولداردىڭ توعىسىندا ورنالاسسا، ومان تەڭىزگە شىعاتىن ماڭىزدى قاقپانى اشادى. ياعني پارسى شىعاناعىنا، ءۇندى مۇحيتىنا، ازيا مەن افريكا نارىقتارىنا شىعۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. قازاقستان ءۇشىن بۇل وتە ماڭىزدى، ويتكەنى تەڭىز پورتتارىمەن بايلانىستى جاڭا باعىتتار ەلدىڭ ەكسپورتتىق جانە ترانزيتتىك مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋگە جاعداي جاسايدى. وسى تۇرعىدان العاندا، مەملەكەت باسشىسىنىڭ ومانمەن كولىك- لوگيستيكا سالاسىنداعى بايلانىستى دامىتۋعا ەرەكشە ءمان بەرۋى ناقتى ەكونوميكالىق مۇمكىندىكتەردى ىسكە اسىرۋعا باعىتتالعان ماڭىزدى قادام دەپ باعالاۋعا بولادى.
مەنىڭشە، جۇمىستى ەڭ الدىمەن تەرمينالدار مەن قويمالاردى بىرلەسىپ دامىتۋعا ينۆەستيتسيا سالۋدان باستاۋعا بولادى. قازاقستاننىڭ كولىك- لوگيستيكالىق الەۋەتى مەن وماننىڭ پورتتىق ينفراقۇرىلىمىن ۇشتاستىرۋ ارقىلى تۇراقتى جۇك اعىنىن قالىپتاستىرۋعا، قازاقستاندىق تاۋارلاردىڭ جاڭا نارىقتارعا شىعۋىن كەڭەيتۋگە جانە ەكى ەل اراسىنداعى ساۋدا بايلانىستارىن ودان ءارى دامىتۋعا مۇمكىندىك بار.
- تاراپتار گەولوگيالىق بارلاۋ سالاسىندا كەلىسىمدەرگە قول قويىپ، مۇناي- گاز جانە تاۋ- كەن ونەركاسىبى باعىتتارىندا بىرلەسكەن جوبالاردى جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى. بۇل سالالارداعى ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى دامىتۋ ءۇشىن قانداي جاڭا مۇمكىندىكتەر اشىلادى؟
- بۇل باعىتتا ءبىزدى بايلانىستىراتىن ەڭ ۇزاق ءارى، بالكىم، ەڭ بەرىك تاريح بار. ومان دوڭعا كەن ورنىندا 1990-جىلداردىڭ ورتاسىنان بەرى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. بۇگىن مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقايەۆ وماندىق ينۆەستورمەن بولعان داۋدىڭ رەتتەلگەنىن ارنايى اتاپ ءوتتى. كەز كەلگەن شەتەلدىك ينۆەستور ءۇشىن بۇل كەز كەلگەن تانىستىرىلىمنان دا ماڭىزدى بەلگى دەپ ويلايمىن. قازاقستاندا كەلىسىمگە كەلۋگە جانە ءتيىمدى شەشىم تابۋعا قاجەتتى جاعداي قالىپتاسقانىن كورسەتەدى.
«قازمۇنايگاز» بەن وماننىڭ OQ كومپانياسى اراسىندا قول قويىلعان كەلىسىم دە وتە ماڭىزدى قادام دەپ سانايمىن. بىرلەسكەن مۇناي ءوندىرۋ قازىرگى مىندەتتەردى شەشسە، بىرلەسكەن گەولوگيالىق بارلاۋ الداعى ونجىلدىقتارعا ارنالعان ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرىن قالىپتاستىرادى.
ال تاۋ-كەن سالاسىندا قازاقستاندىق رەتىندە ماقتانۋعا تۇرارلىق ءۇردىس قالىپتاسىپ كەلەدى.
ومان كاپيتالى ءبىزدىڭ Solidcore كومپانياسىنىڭ ءىرى اكتسيونەرىنە اينالدى، ال Solidcore كومپانياسى وسى جازدا ومانعا بارىپ، مىس- التىن جوباسىن جۇزەگە اسىرۋعا كىرىستى. ادەتتە ءبىز شەتەلگە شيكىزات ەكسپورتتايمىز، ال بۇل جاعدايدا قازاقستاننىڭ تاجىريبەسى مەن تەحنولوگيالىق الەۋەتىن سىرتقى نارىققا شىعارۋعا مۇمكىندىك تۋىپ وتىر. بۇل ەكى ەل اراسىنداعى ينۆەستيتسيالىق سەرىكتەستىكتىڭ جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى.
- قازاقستان مەن ومان اراسىندا اۋە قاتىناسى تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىلدى. تىكەلەي اۋە رەيستەرىنىڭ سانىن ارتتىرۋ جوسپارلانىپ وتىر ما جانە بۇل ەكى ەل اراسىنداعى ىسكەرلىك جانە تۋريستىك بايلانىستاردى دامىتۋعا قانداي مۇمكىندىكتەر بەرەدى؟
- قول قويىلعان كەلىسىم جاڭا اۋە رەيستەرىن اشۋعا جول اشادى. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقايەۆ بۇگىن بۇل ماسەلەنىڭ ماڭىزىن اتاپ ءوتتى. قازىردىڭ وزىندە الماتىدان ماسكاتقا وماننىڭ SalamAir اۋە كومپانياسى تىكەلەي رەيس ورىندايدى. سوندىقتان بۇل باعىتتى ودان ءارى دامىتۋعا جاقسى نەگىز بار.
تىكەلەي اۋە رەيستەرىنسىز ىسكەرلىك ىنتىماقتاستىقتى تولىققاندى دامىتۋ قيىن. كاسىپكەر ءۇشىن سەرىكتەستىڭ ءوندىرىسىن ءوز كوزىمەن كورۋ، كەزدەسىپ، تىكەلەي كەلىسسوز جۇرگىزۋ ماڭىزدى. وسى تۇرعىدان العاندا، قازاقستان- ومان ىسكەرلىك كەڭەسىن قۇرۋ مەن جاڭا اۋە رەيستەرىن اشۋ ءبىر- ءبىرىن تولىقتىراتىن ەكى ماڭىزدى باعىت دەپ ايتۋعا بولادى.
تۋريزم سالاسىندا دا ەكى ەلدىڭ مۇمكىندىكتەرى ءبىر-ءبىرىن جاقسى تولىقتىرادى. قازاقستاندىقتار ءۇشىن ومان تەڭىز جاعالاۋىنداعى تىنىش ءارى كورىكتى تۋريستىك باعىت رەتىندە قىزىقتى. ال وماندىقتار ءۇشىن قازاقستاننىڭ جازعى تابيعاتى، تاۋلارى، كولدەرى مەن تازا اۋاسى تارتىمدى باعىت بولا الادى. Oman Air اۋە كومپانياسىنىڭ ماۋسىم ايىنان باستاپ تاشكەنتكە رەيس ورىنداۋى دا ورتالىق ازيا باعىتتارىنا دەگەن قىزىعۋشىلىقتىڭ ارتىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى. سوندىقتان استانا مەن الماتىنىڭ وماندىق اۋە تاسىمالداۋشىلارى ءۇشىن پەرسپەكتيۆالى باعىتتارعا اينالۋىنا مۇمكىندىك مول دەپ ويلايمىن.
- ومان قازاقستانمەن تەحنولوگيالار جانە جاساندى ينتەللەكت سالالارىندا ىنتىماقتاستىق ورناتۋعا قىزىعۋشىلىق ءبىلدىردى. مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى سيفرلاندىرۋدان باستاپ ەكونوميكاعا جاساندى ينتەللەكتىنى ەنگىزۋگە دەيىنگى قانداي ناقتى باعىتتاردا قازاقستان مەن ومان بىرلەسكەن جوبالاردى جۇزەگە اسىرا الادى؟
- سيفرلاندىرۋ سالاسىندا ءبىزدىڭ بولىسەر تاجىريبەمىز جەتكىلىكتى. باسقا ەلدەردە ادامدار بىرنەشە ساعات كەزەك كۇتەتىن قىزمەتتەردى بىزدە تەلەفون ارقىلى بىرنەشە مينۋتتىڭ ىشىندە الۋعا بولادى. ومان تاراپى دا بۇل تاجىريبەگە جوعارى باعا بەرىپ وتىر. كوكتەمدە ولاردىڭ دەلەگاتسياسى استاناداعى احقو مەن جاساندى ينتەللەكت ورتالىعىنىڭ جۇمىسىمەن ارنايى تانىسىپ قايتتى.
مەن بۇل باعىتتا ءۇش نەگىزگى باعىتتى اتاپ وتەر ەدىم. ءبىرىنشىسى - ەلەكتروندى ۇكىمەت. بۇل سالاداعى تاجىريبەمىزدى ءىس جۇزىندە دايىن ۇلگى رەتىندە ۇسىنۋعا بولادى. ەكىنشىسى - فينتەح جانە سيفرلىق قارجى قىزمەتتەرى. ونىڭ ۇستىنە بۇگىن ەكى ەلدىڭ قارجى مينيسترلىكتەرى ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويدى. ءۇشىنشىسى، مەنىڭشە، ەڭ قىزىقتى باعىت - قازىردىڭ وزىندە بىرلەسىپ جۇمىس ىستەپ جاتقان سالالارعا جاساندى ينتەللەكتىنى ەنگىزۋ.
گەولوگيالىق بارلاۋ، لوگيستيكا جانە اۋىل شارۋاشىلىعى باعىتتارىندا ورتاق جوبالار دا، دەرەكتەر دە، ناقتى مىندەتتەر دە بار. سوندىقتان ءدال وسى سالالاردا جاساندى ينتەللەكت قىسقا مەرزىمدە ناقتى ءارى ءتيىمدى ناتيجەلەر بەرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.