ساپار اياسىندا مەملەكەت باسشىسى ەۋروپالىق كەڭەستىڭ پرەزيدەنتى انتونيۋ كوشتا، ەۋروپالىق كوميسسيانىڭ پرەزيدەنتى ۋرسۋلا فون دەر ليايەن، بەلگيا پرەمەر-ءمينيسترى بارت دە ۆيەۆەر جانە ءىرى ەۋروپالىق كومپانيالاردىڭ باسشىلارىمەن كەزدەستى. ەڭ باستىسى، كولىك، اۆياتسيا، ينفراقۇرىلىم جانە ينۆەستيتسيا سالالارىندا ناقتى كەلىسىمدەرگە قول جەتكىزىلدى. بۇل قازاقستان مەن ە و اراسىنداعى بايلانىستاردىڭ ساياسي ديالوگ دەڭگەيىنەن پراكتيكالىق ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق كەزەڭىنە وتكەنىن كورسەتەدى.
- بۇل ساپاردىڭ وزەگىندە قاراپايىم، ءبىراق ماڭىزدى شىندىق جاتىر: ەۋروپالىق وداق قازاقستاندى ورتالىق ازياداعى ەڭ ماڭىزدى سەرىكتەسى رەتىندە قاراستىرادى. سەبەبى بۇگىندە ە و قازاقستاننىڭ ەڭ ءىرى ساۋدا جانە ينۆەستيتسيالىق سەرىكتەسى سانالادى. ەلگە تارتىلعان تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردىڭ ەلەۋلى بولىگى ەۋروپالىق مەملەكەتتەرگە تيەسلى. ءوز كەزەگىندە قازاقستان ەۋروپانى تەحنولوگيا، ينۆەستيتسيا، ونەركاسىپتى جاڭعىرتۋ جانە ەكسپورتتىق نارىقتاردى ءارتاراپتاندىرۋدىڭ ماڭىزدى كوزى رەتىندە قاراستىرادى، - دەدى ن. ءماتجاني.
2025 -جىلى سامارقاندتا ە و - ورتالىق ازيا سامميتتى وتكەن ەدى. سول سامميتتە تاراپتار ستراتەگيالىق ارىپتەستىكتى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋگە ۋاعدالاسقان ەدى. سوندىقتان بريۋسسەلدەگى كەزدەسۋلەر تەك سيمۆوليكالىق سيپاتقا يە بولعان جوق. ولار سامارقاندتا قابىلدانعان شەشىمدەردىڭ ورىندالۋ بارىسىن باعالاۋعا جانە ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا باعىتتارىن ايقىنداۋعا ارنالدى.
كەلىسسوزدەردىڭ نەگىزگى تاقىرىپتارىنىڭ ءبىرى كولىك جانە لوگيستيكالىق بايلانىستارعا ارنالدى. ەۋروپا رەسەي اۋماعى ارقىلى وتەتىن ءداستۇرلى باعىتتارعا بالاما ىزدەپ جاتقاندا، ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعىتى نەمەسە «ورتا ءدالىزدىڭ» ماڭىزى ارتىپ كەلەدى. بۇل مارشرۋت قىتاي مەن ورتالىق ازيانى قازاقستان، كاسپي تەڭىزى، كاۆكاز جانە تۇركيا ارقىلى ەۋروپامەن بايلانىستىرادى.
- قازاقستان ءۇشىن ورتا ءدالىزدى دامىتۋ ەۋرازياداعى ماڭىزدى لوگيستيكالىق حاب رەتىندەگى ءرولىن كۇشەيتۋگە جول اشادى. ال ەۋروپالىق وداق ءۇشىن بۇل باعىت جەتكىزۋ تىزبەكتەرىن ءارتاراپتاندىرۋدىڭ جانە ساۋدا قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ ماڭىزدى قۇرالى. سوندىقتان مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقايەۆتىڭ ساپارى كەزىندە كولىك ينفراقۇرىلىمى ماسەلەسىنە ەرەكشە كوڭىل ءبولىنۋى كەزدەيسوق ەمەس، - دەيدى ساراپشى.
ساپاردىڭ ناقتى ناتيجەلەرىنە كەلسەك، بريۋسسەلدە قازاقستان مەن ەۋروپالىق وداق اراسىندا اۋە قاتىناسى تۋرالى كەشەندى كەلىسىمگە قول قويىلدى. بۇل قۇجات اۆياتسيالىق بايلانىستاردى كەڭەيتىپ، ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
سونىمەن قاتار ترانسكاسپي ءدالىزى ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا ارنالعان نەسيە كەلىسىمى جاسالدى. ەۋروپالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىمەن ءبىرقاتار مەموراندۋمدارعا قول قويىلىپ، Air Astana اۋە كومپانياسى ءۇشىن Airbus ۇشاقتارىن جەتكىزۋ جونىندەگى كوممەرتسيالىق كەلىسىم راسىمدەلدى.
كەلىسسوزدەردىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى باعىتى - ستراتەگيالىق شيكىزات پەن سيرەك مەتالدار بولدى. ەۋروپا جاسىل ەنەرگەتيكاعا كوشۋ جانە جوعارى تەحنولوگيالىق وندىرىستەردى دامىتۋ ءۇشىن قاجەتتى ماڭىزدى مينەرالداردىڭ سەنىمدى جەتكىزۋشىلەرىنە مۇقتاج. قازاقستان مۇنداي رەسۋرستاردىڭ ەلەۋلى قورىنا يە جانە وسى سالادا سەنىمدى ارىپتەس رەتىندە ءوز ورنىن نىعايتىپ كەلەدى.
- بۇل جەردە ەكى تاراپتىڭ مۇددەلەرى توعىسادى. ەۋروپا جەتكىزۋ تىزبەكتەرىن ءارتاراپتاندىرۋعا ۇمتىلسا، قازاقستان تەك شيكىزات ەكسپورتتاۋشىسى بولىپ قالماي، مينەرالداردى وڭدەۋ جانە قوسىلعان قۇنى جوعارى وندىرىستەردى دامىتۋعا ينۆەستيتسيا تارتۋدى كوزدەيدى. سوندىقتان ماڭىزدى مينەرالدار سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق قازاقستان- ە و ستراتەگيالىق سەرىكتەستىگىنىڭ جاڭا تىرەكتەرىنىڭ بىرىنە اينالۋدا، - دەيدى نۇربەك ءماتجاني.
ەنەرگەتيكا ماسەلەسى دە نازاردان تىس قالمادى. سوڭعى جىلدارداعى الەمدىك ەنەرگەتيكالىق نارىقتاعى وزگەرىستەردەن كەيىن ەۋروپا ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىنە ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ وتىر. قازاقستان مۇناي مەن گاز ءوندىرۋشى ماڭىزدى مەملەكەت رەتىندە ەۋروپانىڭ سەنىمدى سەرىكتەسى بولىپ قالا بەرەدى. الايدا بۇگىنگى تاڭدا تاراپتار ءداستۇرلى كومىرسۋتەكتەردەن بولەك جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى، جاسىل تەحنولوگيالار جانە كليماتتىق باستامالار بويىنشا ىنتىماقتاستىقتى دا كەڭەيتۋگە نيەتتى.
ساپار بارىسىندا سيفرلىق تەحنولوگيالار مەن جاساندى ينتەللەكت ماسەلەلەرى دە تالقىلاندى. قازاقستان مەن ە و يننوۆاتسيالار، سيفرلىق ترانسفورماتسيا جانە جوعارى تەحنولوگيالار سالاسىنداعى ارىپتەستىكتى كۇشەيتۋگە مۇددەلى ەكەنىن كورسەتتى. بۇل قارىم-قاتىناستىڭ تەك ەنەرگەتيكا مەن شيكىزاتقا عانا ەمەس، بولاشاق ەكونوميكانىڭ نەگىزگى درايۆەرلەرىنە دە باعىتتالىپ وتىرعانىن اڭعارتادى.
- سىرتقى ساياسات تۇرعىسىنان العاندا، بريۋسسەلگە ساپار قازاقستاننىڭ كوپۆەكتورلى ديپلوماتيا ساياساتىنىڭ جالعاسىپ جاتقانىن تاعى ءبىر رەت دالەلدەدى. استانا الەمدىك نەگىزگى كۇش ورتالىقتارىمەن تەڭگەرىمدى قارىم-قاتىناس ورناتۋعا جانە ەشبىر سەرىكتەسكە شامادان تىس تاۋەلدى بولماۋعا ۇمتىلادى. ەۋروپالىق وداقپەن بايلانىستاردى تەرەڭدەتۋ وسى ستراتەگيانىڭ تابيعي جالعاسى دەۋگە بولادى، - دەپ اتاپ ءوتتى ن. ءماتجاني.
ال ەۋروپالىق وداق ءۇشىن قازاقستانمەن ارىپتەستىك تە ستراتەگيالىق مانگە يە. جاڭا كولىك باعىتتارى، ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىك جانە ماڭىزدى مينەرالدار ءۇشىن جاھاندىق باسەكە جاعدايىندا ورتالىق ازيانىڭ ماڭىزى ارتىپ كەلەدى. وڭىردەگى مەملەكەتتەردىڭ ىشىندە قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ كولەمى، تابيعي رەسۋرستارى، ينفراقۇرىلىمدىق الەۋەتى جانە ساياسي تۇراقتىلىعى ارقىلى ەرەكشەلەنەدى. سوندىقتان بريۋسسەل قازاقستاندى ورتالىق ازياعا شىعاتىن نەگىزگى قاقپا رەتىندە قاراستىرادى.
قورىتىندىلاي كەلە، مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ بريۋسسەلگە ساپارى قازاقستان مەن ەۋروپالىق وداق اراسىنداعى قاتىناستاردىڭ جاڭا كەزەڭگە اياق باسقانىن كورسەتتى. ەندىگى جەردە ىنتىماقتاستىق تەك ديپلوماتيالىق مالىمدەمەلەرمەن شەكتەلمەيدى. ونىڭ نەگىزىندە ناقتى ينفراقۇرىلىمدىق جوبالار، كولىك دالىزدەرى، ونەركاسىپتىك سەرىكتەستىكتەر، تەحنولوگيالىق باستامالار جانە ۇزاق مەرزىمدى ينۆەستيتسيالار جاتىر.
- گە وساياسي بەلگىسىزدىك كۇشەيگەن كەزەڭدە بريۋسسەل مەن استانا ورتاق ستراتەگيالىق مۇددەلەرگە سۇيەنە وتىرىپ، ۇزاق مەرزىمدى سەرىكتەستىكتى نىعايتۋعا نيەتتى ەكەنىن كورسەتتى. سوندىقتان بۇل ساپار جاي عانا ديپلوماتيالىق وقيعا ەمەس، ەۋرازيا كەڭىستىگىندەگى بولاشاق ىنتىماقتاستىقتىڭ ماڭىزدى كەزەڭدەرىنىڭ ءبىرى، - دەپ تۇيىندەدى نۇربەك ءماتجاني.
ايتا كەتەيىك، مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقايەۆ تايلاند پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى -سىرتقى ىستەر ءمينيسترى سيحاساك پۋانگكەتكە ومەن كەزدەستى.