شەتەلدە تۋعان قازاق جاستارىنا قازاقستاندا جوعارى ءبىلىم الۋ مۇمكىندىگىن عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى ۇسىنادى. ال «وتانداستار قورى» كوممەرتسيالىق ەمەس اكسيونەرلىك قوعامى وسى جۇمىستى ۇيلەستىرۋگە اتسالىسادى.
«وتانداستار» قورىنىڭ رەسمي مالىمەتى بويىنشا الەمنىڭ 40 قا جۋىق ەلىندە كەمىندە 3,5 ميلليون قازاق بار. ونىڭ %90 ى ءوز اتامەكەنىندە تۇرىپ جاتقان قانداستار. قوردىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى الىبەك جۇرقادام بەيرەسمي دەرەكتەردە شەتەلدەگى قازاقتىڭ سانى 7 ميلليونعا دەيىن باراتىنىن ايتقان ەدى.
عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ Kazinform ساۋالىنا جولداعان جاۋابىندا 2012 -جىلدان 2025 -جىلعا دەيىن قانداستارعا ارنالعان %4 دىق كۆوتا اياسىندا 12000 عا جۋىق قانداس كەلىپ ءبىلىم العانى ايتىلعان. ۆەدومستۆوداعىلار قانداستارعا ۇسىنىلعان كۆوتا بىلتىر %80 عانا يگەرىلگەنىن ايتادى. ال «وتانداستار» قورىنىڭ كوممۋنيكاتسيا جانە حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق دەپارتامەنتىنىڭ باسقارۋشى ديرەكتورى ديدار بولات 2025-2026 -جىلعى وقۋ جىلىندا %4 دىق كۆوتا اياسىندا قانداستارعا بولىنگەن گرانتتىڭ %69,35 ى يگەرىلدى دەگەن مالىمەت بەردى. ونىڭ سوزىنشە جالپى 2019-2025 -جىلدارى 16571 قانداس (دايىندىق بولىمدەرىندە 7982 قازاق، %4 دىق كۆوتا بويىنشا 7749 قازاق، ستيپەنديالىق باعدارلاما ارقىلى 840 قازاق) قازاقستاندا جوعارى ءبىلىم العان.
ديدار بولات رەسەي، موڭعوليا، وزبەكستان جانە قىرعىز رەسپۋبليكاسىندا تۇراتىن 12-17 جاس ارالىعىنداعى قانداستار اراسىندا ساۋالناما جۇرگىزگەندەرىن ايتادى. وعان قاتىسقان 100 قانداستىڭ %77 ى «بولاشاقتا قازاقستاندا وقىعىڭ كەلە مە؟» دەگەن ساۋالعا « ءيا» دەپ، %20 ى «جوق» دەپ جاۋاپ بەرسە،%3 ى ناقتى شەشىم قابىلداماعانىن كورسەتكەن. ال «شەتەلدەگى ەتنيكالىق قازاق بالالارىنا ارنالعان مەملەكەتتىك كۆوتامەن قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتىندە تەگىن وقۋعا بولاتىنىن بىلەسىڭ بە؟» دەگەن سۇراققا رەسپوندەنتتەردىڭ %52 ى بەيحابار ەكەنىن، تەك %48 ى عانا بىلەتىنىن ايتىپ جاۋاپ بەرگەن.
- بۇل جاعداي اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىنىڭ السىزدىگىن بايقاتىپ، گرانتتار مەن كۆوتالار جونىندەگى مالىمەتتەردى كەڭىنەن تاراتۋ قاجەتتىگىن ايعاقتايدى، - دەيدى «وتانداستار» قورىنىڭ وكىلى.
سونىمەن، قازاقستاندا وقۋعا ءتۇسۋدىڭ قانداي جولدارى بار؟
قازاقستاندا شەتەلدەگى ەتنيكالىق قازاقتار ءۇشىن جوعارى بىلىمگە ءتۇسۋدىڭ ەكى نەگىزگى جولى بار.
ءبىرىنشى جول - مەملەكەتتىك كۆوتا ارقىلى ۋنيۆەرسيتەتكە ءتۇسۋ.
زاڭ بويىنشا قازاقستان ازاماتتىعى جوق قازاق ۇلتىنىڭ وكىلدەرىنە جوعارى بىلىمگە قابىلداۋ كەزىندە %4 كۆوتا قاراستىرىلعان. بۇل مۇمكىندىك كوللەدجدەر مەن باكالاۆريات باعدارلامالارىنا عانا قولدانىلادى.
ەكىنشى جول - ۋنيۆەرسيتەت جانىنداعى دايىندىق بولىمىنە (Foundation) ءتۇسۋ.
بۇل باعىت قازاقستاننىڭ ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە بەيىمدەلگىسى كەلەتىن نەمەسە بىردەن نەگىزگى باعدارلاماعا تۇسۋگە دايىن ەمەس تالاپكەرلەرگە ارنالعان. مۇندا تىلدىك، اكادەميالىق دايىندىق پەن ۇ ب ت-عا بەيىمدەلۋ جۇرەدى.
ال جوعارى وقۋ ورنىن ءبىتىرىپ قويعاندار نە ىستەۋ كەرەك؟
قانداستار قازاقستاندا تەك باكالاۆريات دەڭگەيىندە عانا ەمەس، ماگيستراتۋرا مەن دوكتورانتۋرا دەڭگەيىندە دە ءبىلىم الۋعا حاقىلى. ول ءۇشىن مەملەكەتتتەن ستيپەنديالىق باعدارلامالار قاراستىرىلعان. باسقاشا ايتساق، قانداس گرانتى ماگيستراتۋرا مەن دوكتورانتۋراعا دا قاراستىرىلعان.
ۇ ب ت- دان قورقۋدىڭ قاجەتى جوق: قانداستار ءۇشىن نە وزگەردى؟
قازاقستاندا وقىعىسى كەلەتىن كوپ قازاق جاسىنىڭ ويىنداعى ەڭ ۇلكەن كۇماننىڭ ءبىرى - ۇلتتىق ءبىرىڭعاي تەستىلەۋ ناتيجەسى. شەتەلدە وقىعان مەكتەبىنىڭ وقۋ باعدارلاماسى باسقا بولعاندىقتان، ۇبت سۇراقتارى تاڭسىق بولۋى مۇمكىن. بۇرىن بۇل ماسەلە راسىمەن كەدەرگى بولاتىن.
قانداس تالاپكەرلەر جالپى كونكۋرسقا قاتىسىپ، بارلىق پاننەن بەلگىلەنگەن مەجەدەن وتۋگە ءتيىس ەدى. سونىڭ سالدارىنان كوپ گرانت تولىق يگەرىلمەي قالاتىن. كەي جاعدايدا تالاپكەر نەگىزگى پاندەردى جاقسى تاپسىرسا دا، قازاقستان تاريحىنان شەكتى ۇپاي جيناي الماعاندىقتان كونكۋرسقا وتە المايتىن. سوڭعى جىلدارى قابىلداۋ ءتارتىبى وزگەردى.
قازىر قانداس تالاپكەرلەر ۇ ب ت- دان جەڭىلدەتىلگەن فورماتپەن وتەدى:
وقۋ ساۋاتتىلىعى؛
تاڭداعان ماماندىققا بايلانىستى ەكى ءپان.
تاعى ءبىر ماڭىزدى وزگەرىس - بۇرىنعىداي ءار پاننەن مىندەتتى شەكتى ۇپاي تالابى قولدانىلمايدى.
ال ۇ ب ت تاپسىرۋعا دايىن ەمەس قانداسقا بىردەن ۋنيۆەرسيتەتكە تاپسىرماي-اق، جوعارى وقۋ ورنىنىڭ جانىنداعى ارنايى دايىندىق بولىمدەرىنە بارۋعا بولادى. مۇنى كەي ۋنيۆەرسيتەتتەر Foundation دەپ اتايدى. قاراپايىمداپ ايتقاندا، وقۋعا دايىندايتىن ءبىر جىلدىق كۋرس بار.
مۇندا:
قازاق ءتىلىن جەتىلدىرۋگە؛
قازاقستانداعى وقۋ جۇيەسىنە ۇيرەنۋگە؛
ۇ ب ت فورماتىن تۇسىنۋگە؛
نەگىزگى پاندەردى قايتالاۋعا مۇمكىندىك بەرىلەدى.
وقۋ ادەتتە كۇزدە باستالىپ، كوكتەمنىڭ سوڭىنا دەيىن جالعاسادى.
كوپ ۋنيۆەرسيتەتتەردە دايىندىق بولىمىنە قابىلداۋ تەست ارقىلى ەمەس، اڭگىمەلەسۋ ارقىلى وتەدى.
قاي ۋنيۆەرسيتەتتەر دايىندىق كۋرسىنا قابىلدايدى؟
قازاقستاندا دايىندىق ءبولىمى اشىلعان ۋنيۆەرسيتەتتەر ەلدىڭ ءار وڭىرىندە بار. ياعني، ورنالاسقان جەرىنە، وقىتىلاتىن ماماندىقتارعا جانە ءومىر ءسۇرۋ جاعدايىنا بايلانىستى تاڭداۋعا بولادى.
مىسالى، استانادا ل. ن. گۋميليەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى مەن Esil University داينىدىق ءبولىمىن اشقان. بۇل باعىت ەلورداداعى ورتاعا ۇيرەنگىسى كەلەتىندەرگە ىڭعايلى.
الماتى - ەلدىڭ قارجىلىق ورتالىعى، عىلىمي ورتا قالىپتاسقان مەگاپوليس سانالادى. مۇندا ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى مەن اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى دايىندىق كۋرسىنا قابىلدايدى. الماتىدا ماماندىق تاڭداۋ مۇمكىندىگى كەڭ.
تۇركىستان مەن شىمكەنتتە:
قوجا احمەت ياساۋي اتىنداعى حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتى؛
م. اۋەزوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتى؛
وزبەكالى جانىبەكوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى.
وزبەكستاننان كەلەتىن جاستاردىڭ كوبى وسى وڭىرگە نازار اۋدارادى.
سولتۇستىك پەن شىعىس - ينجەنەريا جانە جاڭا ورتا
سولتۇستىك قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتى؛
شىعىس قازاقستان تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى؛
تورايعىروۆ ۋنيۆەرسيتەتى؛
قوستاناي، كوكشەتاۋ ۋنيۆەرسيتەتتەرى.
بۇل وڭىرلەردە وقۋ قۇنى مەن كۇندەلىكتى شىعىن كەي جاعدايدا ءىرى قالالارعا قاراعاندا جەڭىلىرەك بولۋى مۇمكىن.
قانداي قۇجات كەرەك؟
قازاقستاندا ۋنيۆەرسيتەتكە ءتۇسۋ ءۇشىن قۇجاتتاردى الدىن الا جيناي باستاۋ كەرەك.
نەگىزگى ءتىزىم ادەتتە مىناداي:
وقۋعا قابىلداۋ تۋرالى ءوتىنىش؛
شەتەلدىك پاسپورت؛
مەكتەپ اتتەستاتى نەمەسە ديپلوم؛
سول قۇجاتتاردىڭ نوتاريۋس راستاعان اۋدارماسى؛
ۇلتى قازاق ەكەنىن راستايتىن قۇجات؛
مەديتسينالىق انىقتاما؛ (قازاقستاندا بەرىلگەن
075/ۋ ۇلگىسىندەگى (QR كودى بار) انىقتاما نەمەسە تۇرعىلىقتى ەلىنەن الىنعان مەديتسينالىق قۇجات).
3*4 قالىپتى، كەمىندە 4 دانا فوتوسۋرەت.
ۇلتى قازاق ەكەنىن راستايتىن قۇجاتتىڭ نىسانى ءار ەلدە ءارقالاي بولۋى مۇمكىن.
مىسالى:
قىتايدا - جەكە كۋالىك؛
موڭعوليادا - ارنايى انىقتاما؛
وزبەكستان، رەسەي، تۇرىكمەنستاندا - تۋۋ تۋرالى كۋالىك؛
يران مەن اۋعانستاندا - قانداس مارتەبەسىن راستايتىن قۇجات نەمەسە ارنايى مەملەكەتتىك مەكەمەدەن بەرىلگەن انىقتاما.
قۇجات تاپسىرعان كەزدە تۇپنۇسقانىڭ اۋدارماسىندا قاتە كەتۋى سياقتى كۇتپەگەن جاعدايلار بولۋى مۇمكىن. سوندىقتان بۇل ءىستى سوڭعى اپتاعا قالدىرماعان دۇرىس.
قۇجات قابىلداۋ مەرزىمى كوبىنە 5-تامىزدان 5-قىركۇيەككە دەيىن (قاعاز كۇيىندە دە، ونلاين دا) جۇرەدى. سونىڭ ىشىندە ج و و- دا ءبىلىم الۋعا ارنالعان ستيپەنديالىق باعدارلاماعا قۇجاتتاردى قابىلداۋ ونلاين رەجيمدە 30-ناۋرىزدان 31-مامىرعا دەيىن مىنا سىلتەمە ارقىلى قابىلدانادى:
قانداس قازاقستانعا كەلگەننەن كەيىن قايدا تۇرادى؟
كوپ جاعدايدا قانداس ستۋدەنتتەر مەن دايىندىق بولىمىندە وقيتىن جاستارعا جاتاقحانادان ورىن قاراستىرىلادى. ءبىراق ءار وقۋ ورنىنىڭ ءوز شارتتارى بار. كەي ۋنيۆەرسيتەت تولىق تەگىن بەرەدى، كەي جەردە جەڭىلدىك قاراستىرىلعان.
سوندىقتان قۇجات تاپسىرۋعا كەلگەن بويدا ۋنيۆەرسيتەتتىڭ قابىلداۋ كوميسسياسىنان ءبىر سۇراقتى ناقتىلاپ العان دۇرىس:
«جاتاقحانا بەرىلە مە جانە باعاسى قانداي؟».
شاكىرتاقى كىمدەرگە بەرىلەدى؟
دايىندىق بولىمىندە وقيتىندارعا اي سايىن مەملەكەتتىك شاكىرتاقى بەرىلەدى. قازىر ونىڭ كولەمى 41 مىڭ تەڭگە.
ال گرانتپەن وقۋعا تۇسكەن ستۋدەنتتەر قازاقستان ازاماتتارى سياقتى جالپى تارتىپپەن شاكىرتاقى الادى.
ءبىراق ءبىر نارسەنى الدىن الا ەسكەرگەن دۇرىس.
كوپ ۋنيۆەرسيتەتتەردە مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ اۆتوماتتى تۇردە راسىمدەلمەيدى. ونى بولەك قاراستىرۋ قاجەت بولۋى مۇمكىن.
قازاقستانعا بەيىمدەلۋ قيىن ەمەس
ۇيرەنشىكتى ورتادان جاڭا ورتاعا كەلگەندىكتەن كەز كەلگەن ستۋدەنت اۋەلدە ۋاقىتىنىڭ كوبىن قۇجات راسىمدەۋگە، قالاعا ۇيرەنۋگە، جاتاقحاناعا ورنالاسۋعا جانە جاڭا ورتاعا بەيىمدەلۋگە جۇمسايدى.
قازاقستاننىڭ كەي وڭىرلەرىندە ارنايى بەيىمدەۋ ورتالىقتارى جۇمىس ىستەيدى.
مۇنداي ورتالىقتار:
ۋاقىتشا تۇرۋعا؛
زاڭ جاعىنان كەڭەس الۋعا؛
قازاق جانە (قاجەت ەتسە) ورىس ءتىلىن ۇيرەنۋگە؛
جاڭا ورتاعا ۇيرەنۋگە كومەكتەسەدى.
قازىر مۇنداي ورتالىقتار قاراعاندىدا، شىمكەنتتە جانە تۇركىستان وبلىسىندا جۇمىس ىستەيدى.
قانداستاردىڭ اعىنى قاي ەلدەن كوپ؟
2024-2025 وقۋ جىلىندا 1600 دەن استام قانداس ستۋدەنت گرانت يەگەرى اتانعان. ولاردىڭ كوبىنىڭ وتانى:
موڭعوليا؛
وزبەكستان؛
قىتاي.
ەڭ ءجيى تاڭدالاتىن باعىتتار:
مۇعالىم دايارلاۋ؛
اقپاراتتىق تەحنولوگيا؛
مەديتسينا.
ال ەڭ كوپ تاڭدالاتىن ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ قاتارىندا ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى، قازۇۋ، م. اۋەزوۆ ۋنيۆەرسيتەت، قازۇپۋ جانە قاراعاندى ۋنيۆەرسيتەتى بار.
ەسىمجان ناقتىباي