بۇل تۋرالى كانادانىڭ بريتاندىق كولۋمبيا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى يۋسۋف التينتاس ايتتى.
عالىمنىڭ پىكىرىنشە، قازاقستان ءۇشىن وندىرىستەگى نەگىزگى باسىمدىقتاردىڭ ءبىرى - مۇناي، تەمىر كەنى جانە باسقا دا تابيعي رەسۋرستاردى دايىن ونىمگە اينالدىراتىن وڭدەۋ ونەركاسىبىن قالىپتاستىرۋ.
- تابيعي رەسۋرستارعا قوسىمشا قۇن قوسۋ كەرەك. مۇنايدى شيكى كۇيىندە ساتپاي، مۇناي-حيميا ونىمدەرىنە اينالدىرۋعا بولادى. مىسالى تەمىر كەنىن بولاتقا، ال بولاتتى تراكتور، ماشينا، لوكوموتيۆ سياقتى ونىمدەرگە اينالدىرۋ قاجەت،- دەدى يۋسۋف التينتاس.
ونىڭ ايتۋىنشا، ەڭ ءبىرىنشى جالپى وندىرىستىك جانە ماشينا جاساۋ بازاسىن قالىپتاستىرۋ قولعا الىنسا، ءوندىرىس كەيىن تەمىرجول، مۇناي-حيميا، ەنەرگەتيكا جانە باسقا دا سالالارعا قاجەتتى بولشەكتەر مەن جابدىقتاردى شىعارا الادى.
- ماشينا جاساۋ - وتە كەڭ سالا. ونىڭ ىشىندە ينجەنەريانىڭ كوپتەگەن باعىتتارى بار. ەگەر مەحانيكالىق ونىمدەر شىعارا باستاسا، پويىز، لوكوموتيۆ، تراكتور جانە ءتۇرلى ماشينالار جاساۋعا مۇمكىندىك تۋادى. الدىمەن جالپى وندىرىستىك بازا قالىپتاسۋى كەرەك،- دەدى پروفەسسور.
عالىم شاعىن وندىرىستەن باستاپ، ونى بىرتىندەپ كەڭەيتۋگە بولاتىنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ سوزىنشە، قازىرگى تاڭدا بىرنەشە CNC ماشينالارى مەن روبوتتاندىرىلعان جۇيەدەن تۇراتىن شاعىن كاسىپورىننىڭ ءوزى ءوندىرىستى باستاپ، نارىققا العاشقى ونىمدەرىن شىعارىپ، كەيىن اۋقىمىن جىلدام ۇلعايتا الادى.
ول بۇل باعىتتا قىتاي مەن تۇركيانىڭ تاجىريبەسىن مىسالعا كەلتىردى. پروفەسسوردىڭ ايتۋىنشا، 1991-جىلى قىتايعا بارعان كەزدە ەلدىڭ وندىرىستىك دەڭگەيى قازىرگى جاعدايىمەن سالىستىرعاندا الدەقايدا تومەن بولعان. الايدا ۇزاقمەرزىمدى جانە جۇيەلى جوسپارلاۋ ناتيجەسىندە قىتاي بۇگىندە الەمدەگى جەتەكشى وندىرىستىك دەرجاۆالاردىڭ بىرىنە اينالدى.
- قىتاي ۇكىمەتى ءبىر جىلدىق، بەس جىلدىق، ون جىلدىق جانە ۇزاقمەرزىمدى جوسپارلار جاساپ، ولاردى تارتىپپەن جۇزەگە اسىردى. سونىڭ ارقاسىندا ەل ۇلكەن جەتىستىككە جەتتى،- دەدى يۋسۋف التينتاس.
پروفەسسور تۇركياداعى ءوندىرىس كومپانيالارىنىڭ ءبىرىن دە مىسالعا كەلتىردى. ونىڭ ايتۋىنشا، بۇل كاسىپورىن 24 جىل بۇرىن ءبىر ينجەنەر مەن ءبىر ماشينادان قۇرالعان شاعىن ۇجىم رەتىندە جۇمىسىن باستاعان. قازىر كومپانيا ەۋروپا، ا ق ش جانە الەمنىڭ باسقا دا نارىقتارىنا اۆياتسيا مەن رەاكتيۆتى قوزعالتقىشتارعا ارنالعان بولشەكتەر جەتكىزەتىن جاھاندىق وندىرۋشىگە اينالعان. كاسىپورىندا 1,5 مىڭعا جۋىق ادام جۇمىس ىستەيدى، ونىڭ 500 ءى وندىرىستىك ينجەنەرلەر.
يۋسۋف التينتاس قازاقستاننىڭ تابيعي رەسۋرستارعا باي بولۋى ەلگە ۇلكەن مۇمكىندىك بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ پىكىرىنشە، مۇنايدان تۇسەتىن كىرىستى جاڭا تەحنولوگيالار مەن ءوندىرىستى دامىتۋعا باعىتتاۋ ەلدىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتىن بىرنەشە ەسە ارتتىرا الادى.
- قازاقستاندا مۇنايدان تۇسەتىن جاقسى تابىس بار. ەگەر وسى تابيعي رەسۋرستاردان تۇسەتىن كىرىستى تەحنولوگياعا اينالدىرساڭىزدار، ەل وتە ۇلكەن جەتىستىككە جەتە الادى. ءبىراق تابيعي رەسۋرستار مەن ودان تۇسەتىن قارجىنى تەحنولوگياعا اينالدىرماي جۇمساپ جىبەرۋ - دۇرىس جول ەمەس، - دەدى عالىم.
ايتا كەتەيىك، بۇعان دەيىن، ەلىمىزدە ماشينا ءوندىرىسى 22 پايىز وسكەنىن جازعان ەدىك.