ول «قىتايدىڭ «ءبىر بەلدەۋ، ءبىر جول» باستاماسى جانە شاڭحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى: ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىنىڭ ۇستانىمدارى مەن مۇددەلەرى» اتتى بايانداماسىندا قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ باسىم باعىتتارىنا توقتالدى.
ساراپشىنىڭ پىكىرىنشە، ورتالىق ازيا ەلدەرى ءۇشىن قىتايمەن بايلانىستى كولىك دالىزدەرىن دامىتۋ جۇك تاسىمالىن ۇلعايتۋمەن شەكتەلمەۋى كەرەك. ماڭىزدىسى - وسى ينفراقۇرىلىمنىڭ ەل ەكونوميكاسىنا ۇزاقمەرزىمدى پايدا اكەلۋىن قامتاماسىز ەتۋ.
ترانزيتتەن وندىرىستىك پايداعا كوشۋ قاجەت
دۇكەن ءماسىمحان ۇلى قازاقستاننىڭ كولىك- لوگيستيكالىق الەۋەتىن بىرنەشە حالىقارالىق باعىتتى ءوزارا بايلانىستىرۋ ارقىلى دامىتۋعا بولاتىنىن اتاپ ءوتتى.
ونىڭ ايتۋىنشا، «ءبىر بەلدەۋ، ءبىر جول» باستاماسىن ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعىتىمەن جانە «سولتۇستىك - وڭتۇستىك» دالىزىمەن ۇشتاستىرۋ قازاقستانعا جۇك تاسىمالىن ءارتاراپتاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ول پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ استانادا وتكەن ش ى ۇ سامميتىندە ايتقان ءسوزىن مىسالعا كەلتىردى.
- «ءبىر بەلدەۋ، ءبىر جول» مەگاجوباسىن، ترانسكاسپي كولىك باعىتىن جانە «سولتۇستىك - وڭتۇستىك» ءدالىزىن ءوزارا ۇشتاستىرۋ ءۇشىن بەلسەندى جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز… بۇل قازاقستاننىڭ ۇستانىمى مارشرۋتتاردىڭ ءبىرىن تاڭداپ، قالعانىنان باس تارتۋ ەمەس، ولاردىڭ تۇيىسۋىنەن پايدا الۋ، - دەدى ول.
دۇكەن ءماسىمحان ۇلىنىڭ پايىمداۋىنشا، جۇك تاسىمالىنىڭ ارتۋى وزدىگىنەن ەكونوميكانىڭ بارلىق سالاسىنا بىردەي پايدا اكەلمەيدى. سوندىقتان قازاقستان لوگيستيكامەن قاتار وڭدەۋ ونەركاسىبىن دامىتىپ، جەرگىلىكتى مامانداردىڭ قاتىسۋىن ارتتىرۋعا جانە قوسىلعان قۇندى ەل ىشىندە قالىپتاستىرۋعا نازار اۋدارۋى قاجەت.
ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ باسىمدىقتارى قانداي؟
باياندامادا ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىنىڭ قىتايمەن ەكونوميكالىق بايلانىستاردى دامىتۋداعى مۇددەلەرى دە قاراستىرىلدى.
قازاقستان ترانسكاسپيي حالىقارالىق كولىك باعىتىن دامىتىپ، ەۋروپا مەن ازيا اراسىنداعى ترانزيتتىك مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋگە ۇمتىلادى. سونىمەن بىرگە كولىك ينفراقۇرىلىمىنىڭ دامۋىن وتاندىق ءوندىرىس پەن لوگيستيكانىڭ وسۋىمەن ۇشتاستىرۋ ماڭىزدى.
وزبەكستان ءۇشىن قىتاي - قىرعىزستان - وزبەكستان تەمىرجول جوباسى حالىقارالىق نارىقتارعا شىعۋ مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتەتىن ماڭىزدى باعىتتاردىڭ ءبىرى.
قىرعىزستان جاڭا تەمىرجولدىڭ قۇرىلىسى ارقىلى ترانزيتتىك الەۋەتىن ارتتىرۋعا جانە كولىك بايلانىستارىن جاقسارتۋعا مۇددەلى. سونىمەن قاتار مۇنداي ءىرى ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ كەزىندە قارجىلىق تاۋەكەلدەردى ەسكەرۋ قاجەت.
تاجىكستان قىتايمەن ەكونوميكالىق بايلانىستارىن دامىتۋدا ەنەرگەتيكا مەن سۋ رەسۋرستارىنا قاتىستى مۇمكىندىكتەرگە سۇيەنەدى. ال تۇرىكمەنستان بەيتاراپتىق مارتەبەسىن ساقتاي وتىرىپ، قىتايمەن، اسىرەسە گاز ەكسپورتى سالاسىندا، تىعىز ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىق ورناتقان.
ۇلتتىق مۇددە مەن ەكونوميكالىق قاۋىپسىزدىك
دۇكەن ءماسىمحان ۇلىنىڭ پىكىرىنشە، قىتاي كاپيتالىن تارتۋ كەزىندە ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق پەن ۇلتتىق مۇددە اراسىنداعى تەپە- تەڭدىكتى ساقتاۋى كەرەك.
- سىرتقى كاپيتالدىڭ ىقپالى قابىلداۋشى ەلدىڭ رەتتەۋ جۇيەسىنە بايلانىستى. ۇلتتىق پايدانى ساقتاۋ ءۇشىن جوبالاردىڭ اشىقتىعىن، ەكولوگيالىق ستاندارتتاردى جانە جەرگىلىكتى كادرلاردى قامتۋ تالاپتارىن قاتاڭ قامتاماسىز ەتۋ قاجەت، - دەپ قورىتىندىلادى دۇكەن ءماسىمحان ۇلى.
ەسكە سالايىق، الماتىدا «قازاقستان مەن شىعىس الەمىنىڭ تاريحي-مادەني، ساياسي-ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستارى: تاريحى، بۇگىنى جانە دامۋ بەتالىسى» اتتى حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسياسى ءوتىپ جاتىر.
بۇعان دەيىن شىعىستانۋشى شىعىس ارحيۆتەرىنەن قازاقستان تاريحىنا قاتىستى مىڭداعان ەڭبەك تابىلعانىن ايتتى.