شىڭجاڭ وۆچاركاسىنىڭ شىعۋ تەگىن عىلىمي تۇرعىدان ناقتىلاۋ ماقساتىندا 2025 -جىلعى تامىزدا شىڭجاڭ ساياسي-قۇقىق ينستيتۋتىنىڭ باس بولۋىمەن قىتاي عىلىم اكادەمياسىنىڭ كۋنمين زوولوگيا ينستيتۋتى جانە شوقك قىزمەتتىك يتتەر ورتالىعى بىرلەسىپ، «شىڭجاڭ وۆچاركاسىنىڭ تۇقىمدىق تازالىعىن ساقتاۋ جانە ولاردى قىزمەتتىك يت رەتىندە ىرىكتەۋدىڭ نەگىزگى تەحنولوگيالارىن ازىرلەۋ مەن قولدانۋ» جوباسىن ىسكە قوسقان بولاتىن.
جۋىردا اتالعان جوبا اياسىندا جۇرگىزىلگەن نەگىزگى گەنومدىق زەرتتەۋدىڭ ناتيجەلەرى جاريالاندى. ميلليونداعان مۋتاتسيا نۇكتەسىنە جۇرگىزىلگەن تالداۋلار نەگىزىندە عالىمدار شىڭجاڭ وۆچاركاسىنىڭ قىتايدىڭ سولتۇستىك ايماعىندا قالىپتاسقان بايىرعى جەرگىلىكتى يت تۇقىمى ەكەنىن راستادى. ش و ق ك قوعامدىق قاۋىپسىزدىك باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە، زەرتتەۋ شىڭجاڭ وۆچاركاسىنىڭ «سىرتتان اكەلىنگەن تۇقىمدى جەتىلدىرۋ ناتيجەسىندە پايدا بولعانى» تۋرالى ۇزاققا سوزىلعان پىكىرتالاسقا نۇكتە قويىلدى.
بەلگىلى بولعانداي، زەرتتەۋ توبى بىرنەشە اي بويى شىڭجاڭ وۆچاركاسىنىڭ بۇكىل ولكەدەگى نەگىزگى تارالۋ ايماقتارىن ارالاپ، 109 داراباسقا جوعارى ساپالى تولىق گەنومدىق سەكۆەنيرلەۋ جۇرگىزدى. ناتيجەسىندە 25 ميلليوننان استام گەنەتيكالىق مۋتاتسيا نۇكتەسى انىقتالدى. عالىمدار الىنعان اۋقىمدى دەرەكتەردى جەر بەتىندەگى 260 يت تۇقىمىن قامتيتىن ءىرى دەرەكقورمەن سالىستىرىپ، شىڭجاڭ وۆچاركاسىنىڭ جوعارى دالدىكتەگى «گەنومدىق سايكەستەندىرۋ كارتاسىن» جاسادى.
دەرەككوزدىڭ جازۋىنشا، بۇل «گەنەتيكالىق ءتولقۇجات» عىلىمي قورىتىندى عانا ەمەس، سونىمەن قاتار پراكتيكالىق قولدانۋعا ارنالعان «باعدار» قىزمەتىن اتقارادى. بۇعان دەيىن جۇرگىزىلگەن فۋنكتسيونالدىق گەندەردى زەرتتەۋ ناتيجەلەرىمەن ۇشتاستىرا وتىرىپ، عىلىمي توپ شىڭجاڭ وۆچاركاسىنا ءتان گيپوكسياعا توزىمدىلىك جانە قورشاعان ورتانىڭ قولايسىز جاعدايلارىنا بەيىمدەلۋ گەندەرىن انىقتادى. وسىلايشا مىڭداعان جىلدارعا جالعاسقان تابيعي سۇرىپتالۋدىڭ ناتيجەسىندە ولاردىڭ سۋىق ءارى بيىك تاۋلى وڭىرلەرگە، سونداي-اق گوبي ءشولى مەن شولەيتتى ايماقتارعا ابدەن بەيىمدەلگەنى بەلگىلى بولدى.
قازىرگى ۋاقىتتا شىڭجاڭ وۆچاركالارى ش و ق ك- نىڭ بارلىق بولىمدەرى مەن قالالارىندا شتاتتىق قىزمەتتىك يت رەتىندە قولدانىلادى. ولار شەكارالىق باقىلاۋ مەن قوعامدىق ءتارتىپتى قامتاماسىز ەتۋ قىزمەتىندە جوعارى ايماقتىق بەيىمدىلىگىن كورسەتىپ كەلەدى.
قىتاي جۇمىسشى يتتەردى باسقارۋ قاۋىمداستىعى دەرەگىنشە، شىڭجاڭ وۆچاركاسى - التاي مەن تيان-شان تاۋلارىنىڭ ارالىعىنداعى بايتاق دالادا قالىپتاسقان بايىرعى تۇقىم، توبەت، قازاق توبەتى، تيان-شان ماستيفى دەپ تە اتالادى. ولار ەجەلدەن بەرى كوشپەندى حالىقتاردىڭ سەنىمدى سەرىگى بولعان.