قازاقستان مەن قىتايدى جاقىنداستىراتىن التىن ارقاۋدىڭ ءبىرى - ورتاق تاريح پەن مادەني بايلانىس. سونىڭ ايقىن دالەلىندەي، ارقالىق قالاسىندا قوس حالىقتىڭ دوستىعىن ونەر ارقىلى دارىپتەگەن مازمۇندى مادەني شارا ءوتتى. قوستاناي وبلىسىنىڭ اكىمى قۇمار اقساقالوۆ پەن قازاقستانداعى قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى حان چۋنلين باستاعان دەلەگاتسيا قاتىسقان باسقوسۋدا قازاق كومپوزيتورى باقىتجان بايقاداموۆ پەن قىتاي مۋزىكانتى سيان سينحايدىڭ تاعىلىمدى ءومىر جولى مەن شىعارماشىلىق مۇراسى كەڭىنەن ناسيحاتتالدى.
ساپاردىڭ نەگىزگى ماقساتى - ەكى ەل اراسىنداعى مادەني ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ، تاريحي تۇلعالاردىڭ ونەگەلى جولىن كەيىنگى ۇرپاققا تانىستىرۋ. باعدارلاما اياسىندا مارتەبەلى مەيماندار ءبىلىم ورداسىنىڭ جۇمىسىمەن تانىسىپ، قوس كومپوزيتوردىڭ دوستىعىنا ارنالعان كوركەم ءفيلمدى تاماشالادى. كەزدەسۋ كونسەرتتىك باعدارلامامەن جالعاستى.
الدىمەن دەلەگاتسيا باقىتجان بايقاداموۆ اتىنداعى جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپكە باردى. قوناقتار وقۋ كابينەتتەرىن ارالاپ، ءبىلىم ورداسىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىمەن تانىستى. سونداي-اق ساباقتارعا قاتىسىپ، وقۋشىلاردىڭ ءبىلىم الۋىنا جاسالعان جاعدايدى كوردى. بۇدان كەيىن مارتەبەلى مەيماندار قازاقتىڭ كورنەكتى كومپوزيتورى اتىنداعى بالالار مۋزىكا مەكتەبىندە بولىپ، ونەر وشاعىنىڭ تىنىس-تىرشىلىگىمەن تانىستى.
بۇل ساپاردىڭ ءمانى تەرەڭدە جاتىر. ويتكەنى باقىتجان بايقاداموۆتىڭ ەسىمى مەن شىعارماشىلىعى قازاق-قىتاي مادەني بايلانىستارىنىڭ تاريحىمەن ساباقتاس. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس جىلدارىندا الماتىدا قازاق كومپوزيتورى مەن قىتايدىڭ ايگىلى مۋزىكانتى سيان سينحايدىڭ جولى توعىسادى. قيىن كەزەڭدە تاعدىر تابىستىرعان قوس ونەر يەسىن مۋزىكاعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك، ءوزارا قۇرمەت پەن ادامي قولداۋ جاقىنداستىردى. ولاردىڭ دوستىعى ۋاقىت پەن شەكاراعا باعىنبايتىن ونەردىڭ قۇدىرەتىن تانىتقان تاعىلىمدى وقيعاعا اينالدى.
وسى تاريحي وقيعانى ارقاۋ ەتكەن «كومپوزيتور» كوركەم فيلمى ارقالىق قالاسىنداعى مادەنيەت سارايىندا كورسەتىلدى. كينوتۋىندىدا تۋعان جەرىنەن جىراقتا جۇرگەن ادامنىڭ تاعدىرى، ونەر ادامدارىنىڭ ءوزارا تۇسىنىستىگى مەن شىنايى دوستىعى باياندالادى. فيلم كورەرمەنگە ەكى كومپوزيتوردىڭ شىعارماشىلىق بايلانىسىن تانىتىپ قانا قويماي، ادامگەرشىلىك پەن ىنتىماقتىڭ قاي كەزەڭدە دە ماڭىزىن جوعالتپايتىنىن ۇعىندىرادى.
شارا بارىسىندا قوستاناي وبلىسىنىڭ اكىمى قۇمار اقساقالوۆ قوس كومپوزيتوردىڭ مادەنيەت تاريحىنداعى ورنىنا توقتالدى.
- باقىتجان بايقاداموۆ قازاق دالاسىنىڭ ءۇنىن مۋزىكا تىلىمەن جەتكىزدى. ال سيان سينحاي قازاق حالقىنىڭ تاريحى مەن مادەنيەتى تۋرالى شىعارمالار جازىپ قالدىردى. ونىڭ ەسىمى قوستاناي وڭىرىمەن دە تىعىز بايلانىستى. كومپوزيتور وبلىستىق فيلارمونيانىڭ قالىپتاسۋىنا ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ، حالىق باتىرى امانگەلدى يمانوۆتىڭ ەرلىك جولىنا ارنالعان «امانگەلدى باتىر» سيمفونيالىق تۋىندىسىن دۇنيەگە اكەلدى، - دەدى ايماق باسشىسى.
راسىندا، سيان سينحايدىڭ قوستاناي وڭىرىمەن بايلانىستى شىعارماشىلىق جولى - ەكى حالىقتىڭ مادەني ساباقتاستىعىن ايعاقتايتىن قۇندى مۇرا. ونىڭ قازاق حالقىنىڭ تاريحىنا ارناپ شىعارما جازۋى، جەرگىلىكتى ونەر ورداسىنىڭ قالىپتاسۋىنا ۇلەس قوسۋى قىتاي كومپوزيتورىنىڭ قازاق ەلىنە دەگەن ىقىلاسىن اڭعارتادى. جىلدار وتسە دە، ونىڭ تۋىندىلارىنىڭ قايتا ورىندالىپ، ساحنا تورىنە ورالۋى - ونەر مۇراسىنىڭ ومىرشەڭدىگىنىڭ بەلگىسى.
قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى دوستىقتىڭ مادەني نەگىزىنە توقتالعان قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ قازاقستانداعى ەلشىسى حان چۋنلين دە تاريحي تۇلعالاردىڭ مۇراسى حالىقتاردى جاقىنداستىرا تۇسەتىنىن اتاپ ءوتتى.
- تاعدىر توعىستىرعان تالانتتاردىڭ ونەرى مەن دوستىعى ەشقاشان ماڭىزىن جوعالتپايدى. قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى دوستىقتىڭ بەرىك نەگىزى قالانعان. وسىنداي ءىس-شارالار كورنەكتى تۇلعالاردىڭ ەسىمدەرىن كەيىنگى ۇرپاققا ۇلگى ەتىپ قانا قويماي، ەكى ەل اراسىنداعى دوستىق بايلانىستاردى دا تەرەڭدەتە تۇسەتىنىنە سەنىمدىمىن، - دەدى ەلشى.
مادەني شارا «مۋزىكامەن ۇندەسكەن دوستىق» اتتى كونسەرتتىك باعدارلامامەن تۇيىندەلدى. كەش بارىسىندا باقىتجان بايقاداموۆتىڭ اندەرى مەن سيان سينحايدىڭ شىعارمالارى ورىندالىپ، ساحنادا ەكى ەلدىڭ مۋزىكالىق داستۇرلەرى توعىستى. اۋەنمەن ورىلگەن كەش كورەرمەنگە قوس كومپوزيتوردىڭ شىعارماشىلىق الەمىن تانىتىپ، ولاردىڭ دوستىعىنىڭ ءمانىن تەرەڭىرەك سەزىنۋگە مۇمكىندىك بەردى.
مۋزىكا - تىلگە دە، شەكاراعا دا باعىنبايتىن ورتاق قۇندىلىق. ارقالىقتا وتكەن تاعىلىمدى كەزدەسۋ وسى اقيقاتتى تاعى ءبىر مارتە دالەلدەدى. ءبىلىم ورداسىنداعى جۇزدەسۋدەن باستالىپ، تاريحي فيلم مەن كونتسەرتكە ۇلاسقان مادەني باعدارلاما قوس حالىقتىڭ رۋحاني بايلانىسىن ايشىقتادى. ال باقىتجان بايقاداموۆ پەن سيان سينحايدىڭ دوستىعى ۇرپاقتار ساباقتاستىعى ارقىلى جالعاسىپ، قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى مادەني ىنتىماقتاستىقتىڭ جارقىن ۇلگىسى بولىپ قالا بەرمەك.
ەسكە سالا كەتەيىك، بۇعان دەيىن استانادا كۇيشى-كومپوزيتور نۇرىمباي سۇلەيمەن ۇلىنىڭ شىعارماشىلىعىنا ارنالعان كەش وتكەن ەدى.