سيفرلىق ەكونوميكانى ورنىقتى دامىتۋدا بىلىكتى ماماندار دايىنداۋ مەن كيبەرقاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرى كۇن تارتىبىنە شىقتى.
Aikyn.kz سيفرلىق دامۋ جولىنداعى ەلىمىزدىڭ جەتىستىكتەرىنە توقتالىپ، جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ ەل ەكونوميكاسى مەن حالىقتىڭ تۇرمىس ساپاسىنا ىقپالىن، ولارمەن بىرگە ىلەسكەن پروبلەمالاردى دا سارالايدى.
جاساندى ينتەللەكت جانە سيفرلىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمدەۋىنشە، سيفرلىق جاڭعىرۋ جەكەلەگەن تەحنولوگيالىق جوبالار شەڭبەرىنەن شىعىپ، جاساندى ينتەللەكتىنى مەملەكەتتىك باسقارۋ مەن ەكونوميكاعا جۇيەلى تۇردە ەنگىزۋ كەزەڭىنە وتكەن. ال 2026 -جىلدىڭ سيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت جىلى بولىپ جاريالانۋى تەحنولوگيالىق دامۋعا تىڭ سەرپىن بەردى.
سالاداعى ەلەۋلى جەتىستىكتەردىڭ ءبىرى - ەلەكتروندىق ۇكىمەت جۇيەسىنىڭ دامۋى. ب ۇ ۇ-نىڭ E- Government Survey 2024 زەرتتەۋىنە سايكەس، قازاقستان الەمدەگى 193 مەملەكەتتىڭ اراسىندا ءتورت ساتى جوعارىلاپ، 24-ورىنعا كوتەرىلدى. ال ونلاين قىزمەتتەر يندەكسى بويىنشا الەمنىڭ ۇزدىك ون ەلىنىڭ قاتارىنا ەندى.
بۇگىندە مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ 90 پايىزدان استامىن ينتەرنەت ارقىلى الۋعا بولادى. 2025 -جىلى eGov.kz پورتالىن پايدالانۋشىلار سانى 15,1 ميلليون، ال eGov Mobile موبيلدى قوسىمشاسىن قولدانۋشىلار 11,7 ميلليون بولعان. قوسىمشاعا ازاماتتارعا قاجەتتى قىزمەتتى وڭاي تابۋعا كومەكتەسەتىن eGov AI ىزدەۋ جۇيەسى دە ەنگىزىلدى.
بۇرىن بىرنەشە مەكەمەنى ارالاپ، ۇزىن-سونار كەزەكتە تۇرۋدى قاجەت ەتكەن انىقتامالاردى بۇگىندە ۇيدەن شىقپاي-اق الۋعا بولادى. بۇل - سيفرلاندىرۋدىڭ قاراپايىم ازامات ومىرىنە اكەلگەن ناقتى وزگەرىستەرىنىڭ ءبىرى.
قازاق ەلىنىڭ تەحنولوگيالىق دامۋىنداعى ماڭىزدى قادامداردىڭ ءبىرى - ۇلتتىق ەسەپتەۋ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ. Alem.Cloud سۋپەركومپيۋتەرى الەمدەگى ەڭ قۋاتتى ەسەپتەۋ جۇيەلەرىنىڭ TOP500 حالىقارالىق رەيتينگىندە 86-ورىنعا يە بولدى. ول ج ي مودەلدەرىن ازىرلەۋگە، عىلىمي- زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋگە جانە اۋقىمدى دەرەكتەردى تالداۋعا ارنالعان.
ۇلتتىق جاساندى ينتەللەكت پلاتفورماسى دا دامۋ ۇستىندە. مەملەكەتتىك ورگاندار وسى پلاتفورمانىڭ نەگىزىندە اكىمشىلىك جۇمىستاردى اۆتوماتتاندىرۋعا ارنالعان 50 دەن استام ج ي اگەنتىن ازىرلەۋدە. الايدا جاساندى ينتەللەكت يندۋسترياسىن دامىتۋ تەك باعدارلامالىق جاساقتامامەن شەكتەلمەيدى. ونىڭ بەرىك ىرگەتاسى - وزىق ميكروچيپتەرمەن جابدىقتالعان دەرەكتەر ورتالىقتارى مەن حالىقارالىق تەحنولوگيالىق ىنتىماقتاستىق.
Aikyn.kz قازاق ەلىنە الەمدىك تەحنولوگيا يندۋسترياسىنىڭ كوشباسشىلارىن، سونىڭ ىشىندە NVIDIA سياقتى فلاگمانداردى تارتۋدىڭ ماڭىزىن ۇدايى جازىپ كەلەدى. «بۇل كاسىپكەر ميلليارد دوللار تابۋ ءادىسىن ۇيرەتەدى. ءبىراق ونى قازاقستانعا پرەزيدەنت شاقىرۋى كەرەك» اتتى ماتەريالىمىزدا جاساعان بولجامدارىمىز راستالدى.
پرەزيدەنت توقايەۆتىڭ باستاماسىمەن NVIDIA جانە امەريكالىق Firebird كومپانياسىمەن جاسالعان كەلىسىمدەردى ەلىمىزدىڭ سيفرلىق دامۋ ساياساتىنداعى ماڭىزدى جەتىستىك دەپ سانايمىز. اڭگىمە ەكىباستۇزدا «دەرەكتەر ورتالىقتارىنىڭ القابىن» قۇرۋ جونىندەگى اۋقىمدى جوبا تۋرالى بولىپ وتىر. باستاپقى ينفراقۇرىلىمدىق قۋاتى شامامەن 300 م ۆت بولاتىن كەشەندى بولاشاقتا 1 گ ۆت-قا دەيىن كەڭەيتۋ كوزدەلگەن.
ۇكىمەت جالپى قۇنى 10 ميلليارد دوللار بولاتىن كەلىسىمدەر جاسالعانىن جاريالادى. جوبا اياسىندا 100 مىڭعا دەيىن زاماناۋي گرافيكالىق پروتسەسسور پايدالانىلاتىن ەسەپتەۋ كلاستەرىن قۇرۋ جوسپارلانعان.
بۇندا NVIDIA GB300 پروتسەسسورلارى مەن Vera Rubin ارحيتەكتۋراسى سياقتى وزىق تەحنولوگيالار قولدانىلماق. قۋاتى 125 م ۆت بولاتىن العاشقى دەرەكتەر ورتالىعى 2027 -جىلى ىسكە قوسىلماقشى. جوباعا NVIDIA تەحنولوگيالىق سەرىكتەس رەتىندە قاتىسسا، Firebird ەسەپتەۋ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا اتسالىسادى.
بۇل باستامانىڭ ءمانى تەك ميللياردتاعان دوللار ينۆەستيتسيا تارتۋدا ەمەس. ارينە، 10 ميلليارد دوللار رەكوردتىق قارجى. ەڭ باستىسى، العاش رەت قازاق جەرىنە الەمدەگى ەڭ ۇزدىك كومپانيا كەلىپ، ج ي مودەلدەرىن ازىرلەۋگە، عىلىمي جاڭالىقتاردى وندىرىسكە ەنگىزۋگە جانە سيفرلىق قىزمەتتەردى ەكسپورتتاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن تەحنولوگيالىق نەگىز جاساۋعا قاتىسادى.
سيفرلاندىرۋدىڭ ناتيجەسى الەۋمەتتىك سالادا دا بايقالا باستادى. ماسەلەن، «الەۋمەتتىك ءاميان» قىزمەتى 6,7 مىڭ مەكتەپتە ەنگىزىلگەن. وسى جۇيە ارقىلى وقۋشىلارعا 49 ميلليون تەگىن ىستىق تاماق بەرىلگەن. رەسمي مالىمەت بويىنشا، وڭىرلەردىڭ ءتيىستى شىعىندارى 15-30 پايىزعا دەيىن ۇنەمدەلگەن. بۇل مىسال سيفرلىق تەحنولوگيالاردىڭ بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ جۇمسالۋىن اشىق ءارى ءتيىمدى ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىنىن كورسەتەدى.
تەحنولوگيالىق جەتىستىكتەردىڭ جارقىن كورىنىسى جاڭاشىلدىقپەن ىلەسىپ جۇرەتىن پروبلەمالاردى تاسادا قالدىرماۋى ءتيىس.
ەڭ الدىمەن، قالا مەن اۋىل اراسىنداعى سيفرلىق الشاقتىق جويىلعان جوق. ۇكىمەتتىڭ رەسمي دەرەگىنشە، 2025 -جىلدىڭ سوڭىنا قاراي 2,6 مىڭ اۋىل جوعارى جىلدامدىقتى ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتىلگەن. ال 2026 -جىلى تاعى 1,9 مىڭ ەلدى مەكەندى جەلىگە قوسۋ جوسپارلانعان.
شالعاي اۋىلداردى جوعارى جىلدامدىقتى ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن Starlink سپۋتنيكتىك جۇيەسىنىڭ قولدانىلا باستاۋى قۋانتادى. اۋىل مەكتەپتەرى وسى تەحنولوگيانىڭ ارقاسىندا ساپالى بايلانىسقا قوسىلىپ، قالا مەن اۋىل مەكتەپتەرى اراسىنداعى سيفرلىق تەڭسىزدىكتى ازايتۋعا قادام جاسالۋدا.
بۇگىندە ينتەرنەت بايلانىسىنىڭ ساپاسى تەك اقپارات الماسۋ ماسەلەسى ەمەس. ول اۋىل بالاسىنىڭ ساپالى ءبىلىم الۋىنا، كاسىپكەرلىككە، تۇرعىنداردىڭ مەملەكەتتىك جانە مەديتسينالىق قىزمەتتەرگە قول جەتكىزۋىنە تىكەلەي اسەر ەتەدى. سوندىقتان سيفرلىق تەڭسىزدىكتىڭ بولاشاقتا الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق مۇمكىندىكتەر تەڭسىزدىگىنە اينالماۋىنا كوڭىل ءبولۋ كەرەك.
تاعى ءبىر وزەكتى ماسەلە - مەملەكەتتىك اقپاراتتىق جۇيەلەردەگى دەرەكتەردىڭ ساپاسى مەن ءوزارا ۇيلەسىمدىلىگى. ءتۇرلى ۆەدومستۆونىڭ اقپاراتتىق قورلارى ءبىر-بىرىمەن تولىق ءارى ءتيىمدى بايلانىسپاسا، سيفرلاندىرۋدىڭ ناتيجەسى دە شەكتەلەدى. بۇعان قوسا كيبەرقاۋىپسىزدىك، ازاماتتاردىڭ جەكە دەرەكتەرىن قورعاۋ جانە ج ي قابىلدايتىن شەشىمدەردىڭ دۇرىستىعى ەرەكشە نازار اۋدارۋدى قاجەت ەتەدى.
بۇۇ باعالاۋىنا سايكەس، قازاق ەلى 2024 -جىلعى جاھاندىق كيبەرقاۋىپسىزدىك يندەكسىندە 100 بالدىڭ 94,04 ىن جينادى. بۇل - ەلەۋلى كورسەتكىش. الايدا سيفرلىق جۇيەلەر دامىعان سايىن، كيبەرشابۋىلدار مەن دەرەكتەردىڭ سىرتقا تارالۋ قاۋپى دە وزەكتى بولا تۇسەدى. سيفرلىق مەملەكەت قۇرۋ تەحنولوگيانى ەنگىزۋمەن شەكتەلمەيتىنىن دۇرىس ءتۇسىنۋ قاجەت. ەلىمىزدىڭ سيفرلىق بولاشاعى تەك زاماناۋي جابدىق ساتىپ الۋعا نەمەسە قۋاتتى دەرەكتەر ورتالىقتارىن تۇرعىزۋعا بايلانىستى ەمەس. بۇل جولدا بىلىكتى ماماندار دايارلاۋ، ج ي جۇيەلەرىن تاۋەلسىز ساراپتامادان وتكىزۋ، قازاق تىلىندەگى ساپالى دەرەكتەر قورىن قالىپتاستىرۋ جانە سيفرلىق قىزمەتتەردىڭ بارلىق ازاماتقا بىردەي قولجەتىمدى بولۋىن قامتاماسىز ەتۋ ايرىقشا مانگە يە.
سالالىق مينيسترلىكتىڭ مالىمەتىنشە، 2025 -جىلى 500 مىڭنان استام ازامات جاساندى ينتەللەكت داعدىلارى بويىنشا وقۋدان وتكەن. ال الداعى بەس جىلدا بۇل كورسەتكىشتى 1 ميلليون ادامعا جەتكىزۋ ماقساتى قويىلعان.
اسىرەسە، قازاق تىلىندەگى ج ي تەحنولوگيالارىن دامىتۋ ستراتەگيالىق مىندەتتەردىڭ ءبىرى بولۋى ءتيىس. ويتكەنى تەحنولوگيانىڭ شىنايى قولجەتىمدىلىگى ونىڭ قانشالىقتى قۋاتتى ەكەنىمەن عانا ەمەس، ازاماتتىڭ ءوز انا تىلىندە ەركىن پايدالانا الۋىمەن ولشەنەدى.
قازاق ەلى بۇگىندە سيفرلىق ەكونوميكانىڭ ەلەۋلى ينفراقۇرىلىمىن قۇرىپ ۇلگەردى. سيفرلىق دامۋدىڭ شىنايى ولشەمى سۋپەركومپيۋتەردىڭ قۋاتىمەن نەمەسە ەنگىزىلگەن پلاتفورمالاردىڭ سانىمەن انىقتالمايدى. ونىڭ باستى كورسەتكىشى - تەحنولوگيا جەتىستىگىنىڭ ءار ازاماتتىڭ ءومىرىن قانشالىقتى جاقسارتا العانىمەن بايلانىستى.