بىردە ۇگەدەيدى ءۇندىستاننان ءبىر كەدەي داڭقىن ەستىپ الىستان ات ارىتىپ ىزدەپ كەلىپتى. ۇگەدەي ونى قابىلداپ ، نە تالابى بارىن سۇراعاندا ول: «كەدەي ەدىم، 100 ءبالىش بەرسەڭىز»- دەپتى، ۇگەدەي وعان 1000 ءبالىش بەرگىزىپتى. قازىناشى ءجايىن سۇراعاندا ۇگەدەي: «ول بايقۇس سونشا الىستان ازاپتانىپ وسىندا كەلىپتى، بار سۇراعانى 100 ءبالىش، ال وسىندا كەلگەنشە تارتقان ازابى، جۇمساعان قاراجاتىدا سول اقشاعا پاراپار عوي، ەندى ومىرىندە مەندەي كىمدى كورەدى دەيسىڭ، بەر ايتقانىمدى!»- دەگەن ەكەن. وعان 1000 ءبالىش بەرىلەدى، ءبىراق ءوزى قارتايعان، الىپ كەتۋگە قاۋقارسىز بولسا كەرەك، ۇگەدەي تاعى: «اناعان مىقتى اربا، وگىز بەن ەسەك بەرىڭدەر، جولدا جۇمساۋىنا تاعى 100 ءبالىش بەرىڭدەر!»- دەپتى. ۇگەدەي بىلاي دەيدى ەكەن: «مەن جەر ءجۇزىنىڭ پاتشاسىمىن، قازىنام قيساپسىز، ونىڭ ءبارىن كورىمە الىپ كەتپەيمىن، كوزىم باردا سۇراعانعا ارتىعىمەن بەرۋىم كەرەك!» دەيدى ەكەن.
تاعى بىردە ءبىر كەمباعال قاعاننىڭ ورداسىنا كەلىپ قايىر سۇراپتى، كۇنى بويى ەلگە ساداقا تاراتقاندىقتان ، بەرە قويارلىق ەشتەڭە بولماعاندىقتان، قاتۇنىنىڭ سىرعاسىن الىپ بەرە سالىپتى. الگى بەيشارا سىرعانى بازارعا ساتىپ جولىنا تۇسسە كەرەك. ال ونى ساتىپ العان ادام سىرعانى ناعىز قاتۇنعا ىلايىق دەپ ورداعا الىپ كەلىپتى، ۇگەدەي ونىدا مول اقشامەن سيلاپ سىرعانى قاتۇنىنا قايتا تاعىپتى.
ال سول كەزدە ارابتىڭ حاليفاسى وتە دۇنيەقور، پاسىق ادام بولىپتى. باعداتتا ءبىر كەدەي قاريا قىزدارىن ۇزاتۋعا حاليفادان كومەك سۇراسا ول تەك 10 كۇندىك تاماققا جەتەتىن اقشا بەرگەن ەكەن. الگى قاريا ۇگەدەيدىڭ داڭقىن ەستىپ الىسقا ساپار شەگىپ قاراقورىمعا كەلىپ ۇگەدەيگە كەلىپ 200 ءبالىش سۇراپتى، ۇگەدەي ونى ەسىركەپ : «بايقۇس سونشا الىستان مەنەن ءۇمىت كۇتىپ كەلدى عوي!»- دەپ وعان 2000 ءبالىش، اتىمەن اربا، ونى قورعاۋعا ەكى اسكەر بەرىپتى، قايتار جولدا قاريا ءولىپتى، ونى ۇگەدەيگە جەتكىزگەن ەكەن، ول: «باتا- وقىرىنا، نازىرىنە دەپ تاعى اقشا بەرگىزىپ، ءبارىن باعداتقا قىزدارىنا جەتكىزۋدى بۇيىرىپتى»
بىزدەگى كوپ ادام تەرىس باعالايتىن شىڭعىس قاعان تۋرالى ءبىر قىزىق.
قىتايدىڭ ءبىر اقىنى شىڭعىس قاعانعا قارسى ولەڭ جازىپتى، ونى ءوز قىتايلارى اشكەرەلەپ ، ونى بايلاپ قاعانعا اكەلىپتى. شىڭعىس قاعان: «مەنى ءتاڭىر تاڭداعان، قورعاۋدا ءتاڭىردىڭ قولىندا، سونشاما كۇشتى پاتشامىن، ماعان ءبىر ءمۇساپىردىڭ جازعان ولەڭى نە زيان كەلتىرە قويادى دەيسىڭدەر!»- دەپ بوساتىپ جىبەرىپتى.
ارابتىڭ سوڭعى حاليفاسى اشكوز، دۇنيەقور ادام ەكەن، ءتىپتى باعداتتى قورعايتىن اسكەرلەرگەدە دۇرىس تاماق، اقشا بەرگىزبەيدى ەكەن. حۋلاگۋ باعداتتى قورشاپ العاندادا ول مول قازىنانى جۇمساپ كوپ اسكەر جالداۋعا قۇلقى بارماپتى. اقىرى قالا قولدان كەتىپ ءوزى قولعا ءتۇسىپتى. حۋلاگۋ ونى قاماتىپ، الدىنا تاباق-تاباق التىن، كۇمىس، گاۋھارلاردى ءۇيىپ قويىپ: «اسكەرىڭە بەرۋگە قيماعان تاماعىڭ وسى، ەندى تاۋىسقانشا جە!» - دەگەن ەكەن، اقىرى اشتىقتان ءولىپتى.
ۇگەدەي قاعان ءار جەرگە پوچتا بەكەتتەرىن ورناتىپ، وندا قۇدىقتار قازدىرادى، ارناۋلى ات-كولىكتەر مەن ازىقتار دايارلاتادى. شەت ەلدەرگە پاسپورت جاساتادى، اپاتتان، جۇتتان مالىنان، اقشاسىنان ايىرىلعاندارعا قازىنادان كومەك كورسەتەدى، بۇل قامسىزداندىرۋدىڭ (ورىسشا ستروحوپكا) العاشقى بەينەسى ەدى. ونىڭ زامانىندا كوشپەندىلەر جانە وزگە جۇرتتاردا «قوي ۇستىنە بوزتورعاي جۇمىرتقالاعان» زامان ورنايدى. يمپەريانىڭ باتىسى مەن شىعىسىنا قاتىناعان ساۋداگەر باسىنا التىن كوتەرىپ جۇرسەدە ەشكىم تونامايتىن زامان بولادى.
اۆتورى ەرزات كارىباي
Facebook پاراقشاسىنان الىندى