ول جوسالى كەنتىنەن شىعىسقا قاراي 18 شاقىرىم جەردە، قاراوزەك وزەنىنىڭ اڭعارىندا ورنالاسقان.
- مارال يشان 1769-جىلى دۇنيەگە كەلىپ، 1841-جىلى قايتىس بولعان. Arheology.kz سايتىنىڭ مالىمەتىندە ونىڭ باتىس ءسىبىردىڭ باس يمامى بولعانى جانە ⅩⅨعاسىردىڭ باسىنداعى تاريحي- ساياسي وقيعالارعا ارالاسقانى كورسەتىلەدى. مارال يشان ءدىني ءبىلىم الىپ، ەل اراسىندا ءدىني ساۋاتتىلىقتىڭ قالىپتاسۋىنا ىقپال ەتكەن رۋحاني قايراتكەر رەتىندە بەلگىلى. اكەسى قۇرمان كەنجەباي ۇلى دا ەل ىشىندە باتىرلىعىمەن جانە ەمشىلىك قاسيەتىمەن تانىلعان. ونىڭ ەسىمى ءومىرىنىڭ سوڭعى كەزەڭى جانە جەرلەنگەن جەرىمەن تىعىز بايلانىستى. كەسەنە ءوڭىردىڭ تاريحي-مادەني مۇرا جونىندەگى ماتەريالدارىندا ⅩⅨعاسىردا سالىنعان، يشان جەرلەنگەن ورىندا تۇرعىزىلعان جانە حالىق تاعزىم ەتەتىن قاسيەتتى ورىنداردىڭ ءبىرى رەتىندە كورسەتىلەدى. جەرگىلىكتى ساۋلەت ءداستۇرىنىڭ ەرەكشەلىكتەرىن ساقتاعان ەسكەرتكىشتەردىڭ ءبىرى، - دەدى ك. رۇستەمبەكوۆ اتىنداعى اۋداندىق جىراۋلار ءۇيىنىڭ ەسكەرتكىشتەر جونىندەگى مامانى گۇلفايرۋز بايكوبەكوۆا.
مارال يشاننىڭ ءومىر جولى تاريحي وقيعالارمەن ساباقتاس. دەرەكتەردە ونىڭ ارعى اتالارىنىڭ ابىلاي حاننىڭ جوڭعار تۇتقىنىنان بوساتىلۋىمەن بايلانىستى تاعدىرلى وقيعا باياندالادى.
ابىلايعا جوڭعار حانى قالدان-سەرەننىڭ ەكى قىزى بەرىلەدى. سولاردىڭ بىرىنەن كەيىن قۇرمان ەسىمدى ەمشىگە تۇرمىسقا شىققان فاتيمادان قۇلجا، ارال جانە مارال دۇنيەگە كەلگەنى ايتىلادى. مارال يشاننىڭ ەل اراسىنداعى بەدەلى سىر بويى مەن ارقاعا كەڭ تاراعان.
- ول ءدىني اعارتۋشىلىقپەن قاتار قازاق حالقىنىڭ جەرى مەن ءدىنىن قورعاۋ ىسىنە دە ارالاسقان. 1821-جىلى پاتشا وكىمەتىنىڭ قازاقتاردى شوقىندىرۋ جانە جەردى تارتىپ الۋ ساياساتىنا قارسىلىق ءبىلدىرىپ، رەسمي تۇلعالارعا حات جولداعان. كەيىن كەنەسارى قوزعالىسى كەزىندە ونىڭ رۋحاني كەڭەسشىلەرىنىڭ ءبىرى بولعانى جونىندە دەرەكتەر بار. مارال يشان سىر بويىنا قونىس اۋدارىپ، قازىرگى قارماقشى وڭىرىنە تۇراقتايدى. وسىندا بىرنەشە مەشىت-مەدرەسە سالدىرىپ، شاكىرت تاربيەلەگەن. وسىعان بايلانىستى ەل ىشىندە بۇل جەر «قىرىق مەشىت» اتالعان. بابانىڭ ءتورت ايەلىنەن سەگىز ۇلى بولعان. ۇرپاقتارى قىزىلوردا، قوستاناي، تورعاي، اقمولا، جامبىل، سولتۇستىك قازاقستان جانە وزبەكستان جەرلەرىندە تۇرادى. جۇراعاتتارىنىڭ كوپشىلىگى قارماقشى اۋدانىندا تىرشىلىك ەتىپ جاتىر. اۋليەنىڭ ءوزى «ءبىر بالامنان ءتورت يشان شىقتى» دەيدى ەكەن. اۋليەنىڭ شۇكىرشىلىكپەن ماقتان تۇتقان نەمەرەلەرى ۇلكەن بالاسى قالقاي يشاننان تاراعان. يشان دۇنيەدەن وتكەن سوڭ بالالارى پىرلىك ەتكەن. اۋليەشىلىك قاسيەت نەمەرە، شوبەرەلەرىنە دەيىن جالعاسقان. ۇرپاقتارى ايماقتا ءدىني ءبىلىمنىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسقان. حالىق اراسىندا مارال يشاننىڭ اۋليەلىگى مەن كەرەمەتتەرىن باياندايتىن كوپتەگەن اڭىز-اڭگىمە ساقتالعان. سىر بويىنىڭ بەلگىلى جىراۋلارى مەن اقىندارى دا ونى جىرلارىنا ارقاۋ ەتكەن. مارال يشان 1841-جىلى قوستاناي وڭىرىندەگى اۋليەكول ماڭىندا دۇنيەدەن ءوتىپ، سۇيەگى سىر بويىنا جەتكىزىلگەن. اڭىز بويىنشا ءمايىتىن الىپ كەلگەن كوشتىڭ قارا اتانى ءبىر توبەنىڭ باسىنا شوگىپ، ورنىنان تۇرماعان. وسى جەرگە مارال يشان جەرلەنىپ، كەيىن ونىڭ باسىنا كەسەنە تۇرعىزىلعان. بۇل ورىن كەيىن حالىق تاعزىم ەتەتىن تاريحي-رۋحاني نىسانداردىڭ بىرىنە اينالدى، - دەدى گۇلفايرۋز بايكوبەكوۆا.
كەسەنە ساز قوسپاسى بار قام كەسەكتەن سوعىلعان. ەكى جاعى كۇمبەزبەن كومكەرىلگەن. باسىندا حالىق كەلىپ تۇنەيتىن قوناق ءۇيى جانە شىراقشىسى بار.
بۇعان دەيىن ءبىز ءۇستىرت توسىندەگى تاس مۇسىندەر مەن جۇمباق تاڭبالار ساقتالعان بايتە-3 عيباداتحاناسى تۋرالى جازدىق.