اۋاتار: اانگ تۋرالى اڭىز
دومبىرا ءۇنى ەستىلگەن سوڭعى جوبالاردىڭ ءبىرى - Netflix پلاتفورماسىنداعى «اۋاتار: اانگ جايلى اڭىز سەريالى». جوبانىڭ ەكىنشى ماۋسىمىنىڭ مۋزىكالىق سۇيەمەلدەۋىنە قازاقستاندىق كومپوزيتور ءارى مۋزىكانت دانا زۇلپىحار قاتىسىپ، دومبىرا مەن قوبىز پارتيالارىن ورىنداعان. بۇل اسپاپتاردىڭ كۇمبىرلەگەن دىبىسى سەريالدىڭ ساۋندترەگىنە ەنگىزىلىپ، ونى جاپونيالىق كومپوزيتور تاكەسي فۋرۋكاۆا جازعان.
سونداي-اق Avatar سەريالىنىڭ ەكىنشى ماۋسىمىندا مۋزىكالىق سۇيەمەلدەۋدى جاساعان اۆتورلار ورتالىق ازيانىڭ ءداستۇرلى اۋەندەرىنە ەرەكشە نازار اۋدارعان. What’s on Netflix باسىلىمىنا بەرگەن سۇحباتىندا كومپوزيتور تاكەسي فۋرۋكاۆا شىعارماشىلىق توپ ۇلى جىبەك جولى وڭىرىنەن، سونىڭ ىشىندە قازاقستان مادەنيەتىنەن شابىت العانىن ايتقان. ونىڭ ايتۋىنشا، قازاقتىڭ ءداستۇرلى مۋزىكالىق اسپاپتارىن باتىستىق سيمفونيالىق وركەستردىڭ ورىنداۋ مانەرىمەن ۇيلەسىمدى ۇشتاستىرعان.
وسمان يمپەرياسىنىڭ قۇرىلۋى
قازاقتىڭ ۇلتتىق اسپاپتارىن تۇرىكتىڭ تاريحي «وسمان يمپەرياسىنىڭ قۇرىلۋى» سەريالىندا دا بايقاي الامىز. جوباعا جاڭاقورعاننان شىققان قوبىزشى ەرجان ارقاباي مەن دومبىراشى ارسلانبەك سۇلتانبەكوۆ قاتىسقان. مۋزىكانتتاردى تۇسىرىلىمگە Bozdağ Film كومپانياسى ارنايى شاقىرعان. سەريالدا ولار وسمان بەكتىڭ ۇلىقتاۋ راسىمىنە كەلگەن جىراۋلاردىڭ ءرولىن سومدايدى.
ەرجان ارقابايدىڭ ايتۋىنشا، سەريالدا ارسلانبەك سۇلتانبەكوۆتىڭ «قوساي» شىعارماسىنىڭ نەگىزىندە جازىلعان Osman Bey كومپوزيتسياسى ورىندالعان. ءان دومبىرا مەن ۇرمالى اسپاپتاردىڭ سۇيەمەلدەۋىمەن شىرقالادى. دومبىرا مەن قوبىزدىڭ ۇندەستىگى تاريحي كورىنىستىڭ اجارىن اشىپ، سەريالدا كەڭىنەن كورىنىس تاپقان تۇركى حالىقتارىنا ورتاق رۋحاني ساباقتاستىقتى دا ايشىقتاي تۇسكەن.
«بۇركىتشى قىز»
قازاق مادەنيەتىنە قاتىستى الەمگە تانىلعان تاعى ءبىر تۋىندى - «بۇركىتشى قىز» دەرەكتى فيلمى. امەريكالىق رەجيسسەر وتتو بەلل تۇسىرگەن فيلم 2016 -جىلى جارىق كوردى. كارتينا موڭعوليادا تۇراتىن ەتنيكالىق قازاق، نەبارى 13 جاستاعى ايشولپان نۇرعايىپ قىزىنىڭ بۇركىتشى بولىپ، اتا-بابا ءداستۇرىن جالعاستىرۋعا بەل بۋعان ءومىر جولىن باياندايدى.
فيلمدى ايگىلى اكتريسا دەيزي ريدلي دىبىستاعان. تۋىندىدا كورەرمەن جاس كەيىپكەردىڭ تاعدىرى مەن التاي تاۋلارىن مەكەندەگەن قازاق كوشپەندىلەرىنىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىمەن تانىسادى. وندا ۇلتتىق مۋزىكا، ءداستۇرلى كيىم، قازاق ءتىلى مەن سالت-ءداستۇر دالا مادەنيەتىنىڭ اجىراماس بولىگى رەتىندە كەڭىنەن كورسەتىلگەن. كەيىن قازاقستاندىق دەرەكتى فيلم رەجيسسەرى قانات بەيسەكەيەۆ تە «كوشپەندىلەر» جوباسى اياسىندا ايشولپان تۋرالى جەكە فيلم ءتۇسىردى.
«بۇركىتشى قىز» فيلمى تىكەلەي دومبىرا جايلى بولماسا دا، قازاقتىڭ ۇلتتىق بولمىسى، ءداستۇرى مەن كەڭ دالاسىنىڭ كەلبەتىن الەمدىك دەڭگەيدە تانىستىرىلعان جارقىن تۋىندىلاردىڭ ءبىرى.
«قىز جىبەك»
دومبىرانىڭ قازاق كينوسىنداعى ورنى ەرەكشە. 1970 -جىلى جارىق كورگەن اڭىزعا اينالعان «قىز جىبەك» فيلمىندە ۇلتتىق مۋزىكانىڭ ءۇنى تولەگەن مەن جىبەكتىڭ ماحاببات حيكاياسىمەن استاسىپ جاتىر.
فيلمنىڭ مۋزىكاسىن كومپوزيتور، ديريجەر ءارى دومبىراشى نۇرعيسا تىلەندييەۆ جازعان. كارتينادا قۇرمانعازى مەن تۇركەشتىڭ كۇيلەرى، سونداي-اق نۇرعيسا تىلەنديەۆتىڭ ءتول شىعارمالارى پايدالانىلعان.
فيلمنىڭ العاشقى كورىنىستەرىنەن-اق قايعىلى وقيعانىڭ لەبى سەزىلەدى. دالا كورىنىسى، اققۋلار، شاڭىراق پەن قيراعان اۋىل بەينەلەنگەن پرولوگتا دومبىرانىڭ قوڭىر ءۇنى مەن تۋعان جەر تۋرالى ءان قاتار ەستىلەدى. جالپى تۋىندىدا مۋزىكا جىراۋلار ونەرىمەن، سالت-داستۇرلەرمەن، ايتىسپەن جانە كوشپەلى ءومىر سالتىمەن ءوزارا ساباقتاسىپ، فيلمنىڭ كوركەمدىك وزەگىنە اينالعان.
«دومبىرا»
«قازاق فيلم» كينوستۋدياسى تۇسىرگەن «دومبىرا» قىسقامەتراجدى فيلمىندە ۇلتتىق اسپاپ وقيعانىڭ نەگىزگى وزەگىنە اينالادى.
رەجيسسەر رامازان حاليوللانىڭ تۋىندىسى دومبىرا تارتاتىن، ۇلكەن ساحناعا شىعىپ ونەر كورسەتۋدى ارماندايتىن جاس بالانىڭ وقيعاسىن باياندايدى.
فيلم حالىقارالىق فەستيۆالدەردە دە جوعارى باعالاندى. 2019 -جىلى ءۇندىستاندا وتكەن Delhi Shorts International Film Festival كينوفەستيۆالىندە «ۇزدىك فيلم» اتالىمىن جەڭىپ السا، 2020 -جىلى يسپانياداعى Short of the Year فەستيۆالىندە قازىلار القاسىنىڭ ارنايى جۇلدەسىنە يە بولدى.
«جاۋ جۇرەك مىڭ بالا»
رەجيسسەر اقان ساتايەۆتىڭ 2012 -جىلى جارىق كورگەن «جاۋ جۇرەك مىڭ بالا» فيلمى XVIII عاسىردىڭ العاشقى جارتىسىنداعى قازاق تاريحىنداعى ەڭ كۇردەلى كەزەڭدەردىڭ ءبىرىن سۋرەتتەيدى. بۇل - جوڭعار شاپقىنشىلىعىنا قارسى كۇرەستە ەل بىرلىگى مەن ەرلىكتىڭ ازاتتىق جولىنداعى باستى كۇشكە اينالعان ۋاقىت.
فيلمنىڭ باستى كەيىپكەرى سارتاي جانە ونىڭ قاتارىنداعى قازاق جاستارى تۋعان جەرىن قورعاۋ ءۇشىن اتقا قونادى. وسىلايشا تۋىندى جاس باتىرلاردىڭ ەسەيىپ، ەل تاعدىرىنا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋىن كورسەتەتىن تاريحي ەپوس رەتىندە دە كورەرمەنگە جول تارتتى.
فيلمدى «قازاق فيلم» كينوستۋدياسى تۇسىرگەن. مۋزىكالىق سۇيەمەلدەۋدىڭ اۆتورى - كومپوزيتور رەنات عايسين. اۋقىمدى شايقاس كورىنىستەرى، سايىن دالا پەيزاجدارى، ۇلتتىق كيىمدەرى، ۇلتتىق اسپاپتاردىڭ ۇندەسۋى فيلمنىڭ ۇلتتىق بولمىسىن اشا تۇسەدى.
ءتۇسىرىلىم 90 كۇنگە سوزىلعان. فيلم قاپشاعاي ماڭىندا، شارىن شاتقالىندا، قاپال-اراساندا، تامعالى تاستا جانە ۇلكەن الماتى كولىنىڭ ماڭىندا تۇسىرىلگەن. ال اڭىراقاي شايقاسى بەينەلەنگەن ەڭ كولەمدى ەپيزود توعىز كۇن بويى التى كامەرانىڭ كومەگىمەن تاسپاعا ءتۇسىرىلىپ، وعان مىڭعا جۋىق كاسكادەر قاتىسقان.
«تامىز»
2025 -جىلى قازاقى اۋەندى تىڭشىلىق وقيعاسىنا قۇرىلعان «تامىز» فيلمىنەن دە ەستۋگە بولادى. بۇل تۋىندى جازۋشى ۆلاديمير بوگومولوۆتىڭ «1944 -جىلدىڭ تامىزىندا» («اقيقات ءساتى») رومانىنىڭ جەلىسى بويىنشا تۇسىرىلگەن.
وقيعا 1944 -جىلدىڭ تامىز ايىندا، كەڭەس اسكەرى ازات ەتكەننەن كەيىنگى باتىس بەلارۋس ورماندارىندا ءوربيدى. فيلمنىڭ نەگىزگى جەلىسى مايدان شەبىنىڭ ارعى جاعىنان شيفرلانعان راديوحابار جىبەرىپ وتىرعان جاۋ بارلاۋ توبىن انىقتاپ، قولعا تۇسىرۋگە تاپسىرما العان سمەرش قارسى بارلاۋ قىزمەتىنىڭ ارنايى جاساعىنىڭ توڭىرەگىندە ءوربيدى.
فيلمنىڭ ساۋندترەگى ءۇشىن باشقۇرتتىڭ AY YOLA توبى «اگاتا كريستي» روك توبىنىڭ Black Moon ءانىن جاڭا وڭدەۋدە ورىنداعان. مۋزىكانتتار كومپوزيتسياعا قۋراي، قوبىز، دومبىرانىڭ ءۇنى، كومەيمەن ايتۋ ەلەمەنتتەرى مەن ءداستۇرلى ۆوكالدى قوسىپ، ەتنيكالىق بوياۋىن كۇشەيتكەن.
Plectra Series 3: Kazakh Dombra ۆيرتۋالدى مۋزىكالىق اسپابى
امەريكالىق Impact Soundworks كومپانياسى Plectra Series 3: Kazakh Dombra اتتى ۆيرتۋالدى مۋزىكالىق اسپاپتى ۇسىندى. ول سيفرلىق مۋزىكامەن اينالىساتىن كومپوزيتورلار مەن ساۋند-ديزاينەرلەرگە ارنالعان.
جوبانى ازىرلەۋشىلەر بۇل ءونىمدى ءۇنى جارقىن، قاعىسى انىق ەستىلەتىن قازاقستاننىڭ كونە پەرنەلى ىشەكتى اسپابىنىڭ دالمە-ءدال سيفرلىق ۇلگىسى رەتىندە سيپاتتايدى. ۆيرتۋالدى كىتاپحانا مۋزىكانتتارعا دومبىرانىڭ تابيعي تەمبرىن سيفرلىق مۋزىكا جاساۋدا كەڭىنەن پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ونى جەكە اسپاپ رەتىندە دە، انسامبل قۇرامىندا دا، سونداي-اق فيلمدەر مەن بەينەويىندارعا ارنالعان مۋزىكالاردا دا قولدانۋعا بولادى.
ايتا كەتەيىك، بۇعان دەيىن، مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ دومبىرانىڭ قازاق حالقى ءۇشىن قاسيەتتى ۇلتتىق مۇرا ەكەنىن ايتىپ، ونىڭ قازاقستاندى الەمگە تانىتاتىن بىرەگەي برەندكە اينالۋى ءتيىس ەكەنىن اتاپ وتكەنىن بولاتىن.
ماقالانىڭ ءتۇپنۇسقاسىن وسى جەردەن وقي الاسىز.
اۆتور
كاميلا مۇلىك