مو يان. مەن جانە قويلار - ەسسە
استانا. KAZINFORM - قوي اتاۋلىنىڭ ءتۇرى كوپ، كەسكىن-كەلبەتى دە، ءبىتىمى دە ءبىر-بىرىنە ۇقسامايدى. سونىڭ ىشىندە مەنىڭ كوڭىلىمە قوناتىن بيازى ءجۇندى قوي. وسىدان جيىرما شاقتى جىل بۇرىن مەنىڭ سونداي ەكى قوزىم بولدى. ەكەۋى دە مەن ءۇشىن جاي مال ەمەس، جانىما جاقىن اياۋلى دوستارىم سەكىلدى ەدى. قازىر سولاردىڭ ارقا ءجۇنى بۇيرالانعان بەينەسى كوز الدىمدا ءالى سايراپ تۇر. ال سول كەزدەگى ءوزىمنىڭ قانداي بالا بولعانىمدى انىقتاپ ايتۋ قيىن. و زاماندا اۋىلداعى بالانىڭ سۋرەتكە ءتۇسۋى دەگەن وتە سيرەك. ءوزىڭىز ويلاڭىزشى، التى-جەتى جاستاعى بالانىڭ ايناعا قاراپ، ءوز ءتۇرىن باعىپ وتىرۋى ءتىپتى بولمايتىن نارسە ەمەس پە؟
بايقۇس شەشەمنىڭ ايتۋىنشا، بالا كۇنىمدە سۇيكىمسىزدەۋ بولىپپىن. بەت-اۋىزىم ۇنەمى كىر-قوجالاق، ساتپاق-ساتپاق بولىپ جۇرەدى ەكەن. ەرنىمنىڭ ۇستىندەگى قوس سايدان اققان ماڭقام ەكى ءجىپ بولىپ سالبىراپ تۇرادى دەسەتىن. اۋىل ادامدارى سونى كورىپ: «مىنا بالاعا ايداھاردىكىندەي ەكى مۇرت شىعىپتى» - دەپ كۇلەتىن كورىنەدى. ونىڭ ۇستىنە بالا كۇنىمدە تىم قوماعاي بولىپپىن. اشتان ولگەن جىن كەنەت ءتىرىلىپ كەلگەندەي، الدىما نە كەلسە سونى جانتالاسىپ جالماي بەرەدى ەكەنمىن.
بىلتىر كوكتەم مەرەكەسىندە قاراشاڭىراققا بارىپ، اكە-شەشەمدى كورىپ قايتتىم. سول كەزدە كارى شەشەم باياعى ەسكى اڭگىمەنى تاعى دا قوقسىتتى.
- نەگىزى، ءوزىڭ بويىنا شىر بىتپەگەن جامان نەمە ەدىڭ، ءدال ەرجەتەتىن شاعىڭدا اشتىققا ۇرىنىپ، جەتىلمەي قالدىڭ. قيسىق-قىڭىر بولىپ وسكەنىڭ سودان، - دەدى.
وسىنى ايتىپ وتىرىپ، كوزىنە جاس الدى. مەن شەشەمنىڭ مۇڭايعانىن كورگىم كەلمەي، ءسوزدى باسقا جاققا بۇرىپ، الگى ەكى قويىم جايىندا اڭگىمە قوزعادىم.
ەسىمدە، قاي جىلى ەكەنىن بىلمەيمىن، ايتەۋىر ءبىر كوكتەمنىڭ تاڭىندا ءبىزدىڭ ۇيگە ءۇستى-باسى البا-جۇلبا ءبىر شال كەلدى. مەن ەسىك جاقتا بۇيىعىپ، بۇعىپ تۇرىپ، سوعان كوز الماي قارادىم. الگى شال اتاممەن ماعان تۇسىنكسىز كونە ماقامىمەن ۇزاق سويلەستى. سوسىن قوينىنان ەكى كۇلشە شىعارىپ، ماعان ۇستاتتى. كۇلشە ءتاتتى ەكەن، تىستەگەندە قىتىرلاپ تۇردى. سونىڭ ءدامى كۇنى بۇگىنگە دەيىن اۋزىمنان كەتپەيدى.
اتام ماعان الگى شالدى «ەكىنشى اتا» دەپ شاقىراسىڭ دەدى. كەيىن ءبىلدىم: ول اتامنىڭ انتتاسقان اندا باۋىرى ەكەن. ەكەۋى حۋايحاي شايقاسى كەزىندە اسكەرگە ازىق-تۇلىك جەتكىزىپ ءجۇرىپ تانىسىپ، ءبىر-بىرىنە سىيلاس، سىرلاس باۋىر بولىپ كەتىپتى.
ەكىنشى اتا ماعان:
- ءاي، ءۇيدىڭ ءۇشىنشى ەركەسى، قوزى باققىڭ كەلە مە؟ - دەدى.
مەن ويلانباستان:
- ءيا، باققىم كەلەدى! - دەدىم.
- ەندەشە، كەلەسى جارمەڭكەدە ساعان قوزى اكەلىپ بەرەمىن.
سونىمەن، ەكىنشى اتام جونىنە كەتتى. مەن سودان كەيىن كۇندە جارمەڭكەنى كۇتۋمەن بولدىم. اتامنىڭ دا مازاسىن الىپ، كەندىر قابىعىنان قامشى ءورىپ بەر دەپ ءوتىنىپ، زىقىن شىعاردىم. اقىرى كوپتەن كۇتكەن جارمەڭكە كۇنى دە كەلدى. ەكىنشى اتام سوزىندە تۇرىپ، شوپتەن توقىلعان سەبەتكە سالىپ، ەكى كىشكەنتاي قوزى الىپ كەلىپتى. ەكەۋى دە قارداي اپپاق، جۇندەرى بۇيرا- بۇيرا. كوزدەرى كوگىلدىر شىنى مونشاقتاي جىلتىرايدى. كىشكەنتاي مۇرىندارىنىڭ ۇشى قىزعىلت. العاش اكەلگەندە تىنىم تاپپاي ماڭىراۋمەن بولدى دا، ماعان ءبىر جەتىم قالعان ەكى سابيدەي كورىندى. سول ماڭىراعان ءۇندى ەستىگەن سايىن جۇرەگىم قوسا ماڭىرايتىن. كەڭسىرىگىم اشىپ، كوزىمە جاس كەلەتىن. ەكىنشى اتامنىڭ ايتۋىنشا، قوس قوزى ەكى اي بۇرىن عانا تۋعان ەكەن. تۋا سالا ەنەسى ءولىپ قالعان كورىنەدى.
- قازىر كوكتەم عوي، جەر بۋسانىپ، جاس كوك تە شىعىپ كەلەدى. جاقسى باقساڭدار، تۇك ەتپەيدى، مال بولىپ كەتەدى، - دەدى.
ول ۋاقىت - الپىسىنشى جىلداردىڭ باسى. تۇرمىس اۋىر. اقشا قۇنسىز، بازاردا نە بولسا دا قىمبات. قوي-قوزى ودان بەتەر قىمبات. اتام مەن ەكىنشى اتام ءولىم مەن ءومىردىڭ اراسىندا ارپالىسىپ ءجۇرىپ، قيىندىقتى بىرگە كورگەن، ءبىر-بىرىمەن ەسەپتەسپەيتىن ادامدار بولسا دا، اتام وعان ءىلتيپات تانىتىپ، ازداعان اقشا ۇسىندى.
وعان ەكىنشى اتام قاتتى كەيىپ، شوقشا ساقالى شوشاڭداپ:
- اپىراۋ-اي، اعاسى، ءسىز ءوزى قالاي ادامسىز، الدە مەنى مۇلدە مەنسىنبەي تۇرسىز با؟ قىزىق ەكەنسىز-اۋ! بۇل ەكى قوزىنى مىنا كىشكەنتاي نەمەرەڭ ويناسىن، الدانىش قىلسىن دەپ ادەيى الىپ اكەلدىم، - دەدى.
اتام كونە دوسىنىڭ كوڭىلىن اۋلاپ:
- ىنىشەك، بۇل قوزىنىڭ قۇنى ەمەس. اعاڭنىڭ جول قاراجاتى ءۇشىن بەرگەن ازىن-اۋلاق كومەگى عوي، - دەدى.
ەكىنشى اتانىڭ ايەلى جاقىندا عانا اشتىقتان قايتىس بولىپتى. ءوزى جالعىز، سۇيەنەرى جوق. قولىندا قالعان بار-جوعىن ساتىپ، قيىرداعى سولتۇستىك- شىعىس جاققا كەتىپ، قىزىنىڭ قولىنا پانالاماقشى ەكەن. ول ازىن-اۋلاق اقشانى تامىرلارى بىلەۋلەنىپ، ادىرايىپ كەتكەن كارى قولىمەن قالتىلداي ۇستاپ، ارەڭ الدى. كوزىنە ءبىر ءۇيىر جاس ىركىلىپ كەلىپ، جانارى جاساۋراپ:
- اعا، دەمەك، ءبىزدىڭ باۋىرلىق جاقىندىعىمىزدىڭ جەتكەن جەرى وسى بولدى عوي… - دەدى كۇرسىنىپ.
قوزىنىڭ ءبىرى ەركەك، ءبىرى ۇرعاشى ەدى. ورتا مەكتەپتە وقيتىن ۇلكەن اپكەم ەكەۋىنە ات قويدى. ەركەگىن سەرەجا، ۇرعاشىسىن ۆاليا دەدى. ول كەزدە قىتاي مەن كەڭەس وداعىنىڭ اراسى جاقسى ەدى. مەكتەپتە ورىس ءتىلى وقىتىلاتىن. ال اپكەم ءوز سىنىبىندا ورىس ءتىلى ساباعىندا بەلسەندى بولىپ جۇرەتىن. ءبىزدىڭ اۋىل ءۇش اۋداننىڭ شەكاراسى تۇيىسكەن جەردە ورنالاسقان. اۋىلدان شىعىسقا قاراي ءبىر شاقىرىم جۇرسەڭ، كەڭ القاپتى شالعىندى دالاعا شىعاسىڭ. كوكتەمدە ول جەردى شەت-شەگىنە كوز جەتپەس كوك مايسا باسادى. ونىڭ اراسىندا الۋان ءتۇرلى گۇل وسەدى، كوز الماي قاراساڭ، جەرگە بىرەۋ الىپ كىلەم توسەپ قويعانداي. مەن قوزىلارىممەن بىرگە سول جەردەن ءوز جۇماعىمدى تاپتىم. ەكەۋى جاس شوپكە تويىپ الىپ، ءبىرىن-ءبىرى قۋىپ وينايتىن. مەن دە ولاردان قالىسپاي، كوك مايسا ۇستىندە اۋناپ-قۋناپ جاتاتىنمىن. كەيدە ءبىزدىڭ ايقاي-شۋىمىزدان ءشوپ اراسىنداعى بوزتورعايلار پىر ەتىپ ۇشىپ، اسپانعا اتىلعان جەبەدەي زۋلايتىن.
سەرەجا مەن ۆاليا كۇن وتكەن سايىن قوڭ جيناپ، جۇمىرلانا ءتۇستى. ال مەن بولسام، باياعى سول تاپال، سول شىر بىتپەگەن ارىق كۇيىمنەن تانبادىم. ۇيدەگىلەر اۋىزدارىنان جىرىپ، ىشەر اسىن الدىما توسسا دا، بويىما ينە شانشار ەت بىتپەدى. ەكى قوزىمنىڭ اۋزى دامىل تاپپاي جىبىرلاپ، كوك مايسانى ورىپ- ورىپ جەپ جاتقانىن كورگەندە، ىشىمنەن قىزعانىپ تا قوياتىنمىن. كەيدە ءتىپتى سولارعا ەلىكتەپ، ءوزىم دە ءشوپ جۇلىپ جەپ كورەتىنمىن. ءبىراق ادام مال ەمەس قوي. سىرت كوزگە سونداي جاس، سونداي جۇمساق كورىنەتىن كوك ءشوپتىڭ ءدامى كەرمەك، جۇتۋ دا وڭاي ەمەس ەكەن.
ءبىر كۇنى سەرەجانىڭ باسىنان ەكى قىزعىلت تومپاقتىڭ ءبورتىپ كەلە جاتقانىن بايقاپ قالدىم. تاڭعالعانىم سونشا، ۇيگە جۇگىرىپ بارىپ، اتامنان سۇرادىم.
- ءمۇيىزى شىعىپ كەلەدى، - دەدى اتام.
مەن بۇعان ىشتەي ونشا قۋانبادىم. ويتكەنى ءمۇيىز شىقسا، سەرەجا بۇرىنعىداي سۇيكىمدى كورىنبەي قالادى دەپ ويلادىم. باسىنا ءمۇيىز تەبىندەگەن سوڭ، ول ماعان باياعى مومىن قوزىدان گورى كەۋدەسىنە نان پىسكەن ءبىر پالە سەكىلدى كورىندى.
كوكتەم ءوتىپ، كۇز كەلدى. سەرەجانىڭ شەكەسىنەن ەكى جاققا يىرىلە شىققان ءمۇيىزى جۋانداپ، از كۇندە- اق ايبارلى قوشقارعا اينالدى. باياعى سۇيكىمدى قوزىنىڭ جۇرناعى دا قالماعان. جۇرسە، باسىن كەكىرەيتە كوتەرىپ، پاڭدانا باسادى. سىرتىنان قاراساڭ، قويدان گورى كوممۋنانىڭ ءبىر كەكىرەيگەن شەنەۋنىگىنە كوبىرەك ۇقسايدى: ءتۇرى سۇستى، سالماقتى، وزىنەن وزگەنى مەنسىنبەيتىندەي. مەن كەيدە ونىڭ باسىن تومەن باسىپ، «كىشىرەيىپ ءجۇر» دەگەندەي يشارا جاسايمىن. ءبىراق وعان كونە قويار ول جوق. باسىن ءبىر سىلكىسە، مەنى دومالاتىپ جىبەرەدى.
ۆاليا دا ءوسىپ قالىپتى. تولىسقان، جۋاس، يبالى ءبىر قىز سەكىلدى. وعان دا ءمۇيىز شىقتى، ءبىراق تيتىمدەي عانا ەكەن. مەنىڭ ەكى قوزىم كوپ ۇزاماي مۇقىم اۋىلعا ءمالىم بولدى. شالعىندا جايىپ جۇرگەنىمدە، اۋىلدىڭ بالالارى توپ- توبىمەن كەلىپ، سەرەجانىڭ مۇيىزىنە الىستان قىزىعا قارايتىن. كەيدە ءوزارا باستەسىپ: «كىم بارىپ سەرەجانىڭ ءمۇيىزىن ۇستاپ كەلسە، سوعان ءبارىمىز ءبىر- ءبىر سەبەت جابايى ءشوپ جيناپ بەرەمىز» ، - دەسەتىن.
بىردە داجۋان دەگەن ءبىر بالا باتىرسىنىپ، اياعىن اڭداپ باسىپ، جايلاپ جاقىنداي بەردى. قولىن مۇيىزگە تيگىزىپ ۇلگەرمەي جاتىپ، سەرەجا ءبىر سۇزگەندە، بالا شالقاسىنان جالپ ەتە ءتۇستى. ال مەن، ارينە، سەرەجادان قورىقپايمىن. تەك باسىن كۇشپەن تومەن قاراي تۇقىرتا باسپاسام بولدى، ءوزى ماعان كەلگەندە جۋاس- اق. ءتىپتى ۇستىنە ات قىلىپ ءمىنىپ السام دا، ءبىراز جەرگە دەيىن الىپ جۇرەتىن.
كەيبىرەۋلەر اتاما كەلىپ:
- مىنا قويلارىڭىزدى ساتىڭىز. ءارقايسىسى ءۇش ءجۇز يۋان تۇرادى، - دەيتىن.
مەن مۇنى ەستىگەن سايىن، زارەم ۇشاتىن. ءتىپتى الگىلەردى ىشتەي جەك كورىپ كەتەتىنمىن. قوزىلارىمدى الىپ قويا ما دەپ، كەيدە ۇيگە قايتقىم كەلمەي، قاراڭعى تۇسكەنشە شالعىندا سولارمەن بىرگە قونىپ قالعىم كەلەتىن.
اتام ءبىزدى ىزدەپ تاۋىپ الىپ:
- قورىقپا، بالام. ءبىز ولاردى ساتپايمىز. سەن بۇلاردى بەينەتپەن ءوسىردىڭ. ەندى قالاي ساتامىز؟ - دەيتىن.
شالعىندا جايىلىپ جۇرەتىن تاعى ءبىر وتار بار ەدى. ول مەملەكەتتىك فەرماعا قارايتىن. سونىڭ ىشىندە ءبىر باس قوشقار بولدى. ونى شينجياڭ جاقتان اكەلىپتى دەسەتىن. التى-جەتى جاسار شاماسىندا، سەرەجادان ءسال ىرىلەۋ. بۇكىل دەنەسىن قاپتاعان ۇزىن ءجۇن كىردەن سارعىش تارتىپ كەتكەن. باسىنداعى ەكى كوكشىل ءمۇيىزى تەمىر قامشىداي ءيىلىپ تۇر. ادامعا كوبىنە قىرىن قاراپ جۇرەدى، ءتۇرى سۇمدىق سۋىق. مەن ونداي قوشقارلاردان ادەتتە، اۋلاق جۇرەتىنمىن. ءبىراق ءبىر كۇنى مەنىڭ ەكى قويىم ءوز بەتىمەن بارىپ، الگى وتارعا جاقىنداي باستادى. سول قويلاردى باعىپ جۇرگەن شوپان جيىرما جەتى- جيىرما سەگىزدەر شاماسىنداعى ادام سياقتى كورىنەتىن. ۇستىندە كوك ءتۇستى، ەسكىلەۋ، كىر باسقان ستۋدەنت كيىمى بار. كوزىندە قالىڭ اينەكتى كوزىلدىرىك، ءوزى ارىق، جۇدەۋ. ءوڭى اپپاق بولعانمەن، سورتاڭ جەردەي سۇرقاي تارتىپ تۇرادى.
الگى جىگىت ماعان ىستىق ىقىلاس كورسەتە:
- ءاي، بالاقاي، مىنا ەكى قويىڭدى جاپ- جاقسى باعىپ ءجۇر ەكەنسىڭ! - دەدى.
مەن سونى ەستىپ، كادىمگىدەي مارقايىپ قالدىم.
ول ءسوزىن جالعاپ:
- ءبىراق تۇقىمى ونشا ەمەس ەكەن. مىنا ساۋلىق قويىڭ ءبىزدىڭ شينجياڭدىق اسىل تۇقىمدى قوشقارىمەن قوسىلسا، ودان تۋعان قوزى دا ءتاۋىر شىعار ەدى، - دەپ الگى سيقى قاشقان سۇيكىمسىز كارى قوشقاردى نۇسقادى.
مەن قويلارىمدى دەرەۋ ايداپ اكەتپەك بولدىم، ءبىراق ۇلگەرە المادىم. كارى قوشقار ۆاليانى كورە سالا جورتاقتاپ جەتىپ كەلدى دە، ارت جاعىنان يىسكەلەي باستادى. يىسكەگەن سايىن تاناۋىن جيىرىپ، تىستەرىن اقسيتىپ، باسىن كوككە سوزىپ، ءبىر ارسىز كەيىپكە ءتۇسىپ، قانى ابدەن بۇزىلعان بۇزاقىداي ەرسى قىلىق كورسەتتى.
ۆاليا قورقىپ، قۇيرىعىن قىسا قاشتى. ءبىراق كارى قوشقار سوڭىنان قالار ەمەس. مەن اشۋلانىپ، قامشىمەن تارتىپ-تارتىپ جىبەردىم. ول ماعان قايىرىلىپ تا قارامادى. سول كەزدە وعان قاراي سەرەجا تاپ بەردى. كارى قوشقار بولسا، ءسۇزىسۋدىڭ قاس شەبەرى ەكەن. ورنىنان تاپجىلماي تۇرىپ، سەرەجاعا قيعاش كوزبەن ءبىر قارادى. مىنا كەيپىنە كوز تاستاساڭ ناعىز كارى بۇزاقىنىڭ ءوزى دەرسىڭ.
جەكپە-جەكتىڭ ءبىرىنشى كەزەگىندە كارى قوشقار كانىگى ادەتىنە باستى. جالتارا قاپ، وزىنە بار كۇشىمەن ۇمتىلعان سەرەجانى سۇلاتىپ سالدى. ءبىراق سەرەجا مۇندايعا جاسىپ قالاتىن جان ەمەس ەكەن، جالپ ەتىپ اتىپ تۇردى دا، قايتا ۇمتىلدى. كوزدەرى قىپ-قىزىل بولىپ قانتالاپ كەتكەن، تاناۋى دەلديىپ، پىس-پىس ەتەدى. قاراساڭ، قوشقار ەمەس، ىرىلداعان قاسقىر دەرسىڭ. ءبىراق، كارى قوشقار ونى ويىنشىق قۇرلى كورىپ تۇرعان جوق. تەمىردەي ءمۇيىزىن شايقاپ- شايقاپ جىبەرىپ، قارسى ۇمتىلدى. ءبىر مەزەتتە تارس ەتكەن قاتتى ءۇن شىقتى، ءتورت ءمۇيىز ساق ەتىپ ءبىر- بىرىنە سوعىلدى. ءتىپتى اينالاعا وتتى ۇشقىندار شاشىراپ كەتكەندەي.
سودان كەيىن ناعىز ايقاس قىزدى دەرسىڭ. تارس-تۇرس، سارت-سۇرت، توڭىرەكتە ودان وزگە ءۇن جوق. ۇلكەن الاڭقايدىڭ ءشوبىن تۇياقتارىمەن تاپتاپ، تۇگىن قويمادى. ەكى قوشقاردىڭ ءتورت ءمۇيىزى كىرىگىپ الىپ، كوپكە دەيىن ايرىلماي تۇردى. اقىرىندا ەكەۋى دە شارشاعانداي بولدى. اۋىزدارىنان اق كوبىك بۇرقىراپ، جۇندەرى مالمانداي سۋ بولدى. سوندا دا ءبىر- بىرىنە دەس بەرەر ەمەس. سەرەجا ءۇش ادىم ىلگەرى اتتاسا، كارى قوشقار ءۇش ادىم كەيىن شەگىنەدى، كارى قوشقار ءۇش ادىم العا شىقسا، سەرەجا ءۇش ادىم كەيىن ىعىسادى.
مەن شوشىعانىمنان وكىرىپ جىلاپ جىبەردىم. كارى قوشقاردى جەردەن الىپ، جەرگە سالىپ ابدەن بوقتادىم، ول ءتىپتى، بىلق ەتەر ەمەس. شوپاندى بالاعاتتاپ ەدىم، ول دا سەلت ەتكەن جوق. مەنىڭ زارىمدى ەستىپ تۇرسا دا، ەستىمەگەن كىسىدەي، باسىن سالبىراتىپ، قولىنداعى تاقتايشاعا بىردەڭە شۇقىلاپ وتىر. نەتكەن تاس كەرەڭ، قاتىگەز ادام! اشۋعا بۋلىعىپ، جۇگىرىپ بارىپ، قامشىنىڭ سابىمەن كارى قوشقاردىڭ ساۋىرىنان ءبىر تارتىپ قالدىم.
شوپان جۇگىرىپ كەلىپ، مەنى ۇستاپ الدى دا:
- ىنىشەك، وتىنەمىن، قويا تۇرشى، مىنا قوشقارلاردىڭ جانىن تىگىپ سۇزىسكەن سۋرەتىن سالىپ ءبىتىرىپ الايىن… - دەدى.
سوندا بارىپ كوز سالسام، ونىڭ قولىنداعى تاقتايشاعا قىستىرىلعان اق قاعازعا سەرەجا مەن اناۋ جەكسۇرىن قوشقاردىڭ قيانكەسكى شايقاسى اينىتپاي ءتۇسىرىلىپتى. تەك كارى قوشقاردىڭ ارتقى اياعى عانا ءالى بىتپەگەن ەكەن.
سول ساتتە مەن ءتىرى ماقۇلىقتىڭ ءوزىن دە قاعازعا تۇسىرۋگە بولاتىنىن العاش رەت كوردىم. وسىنداي جۋاس، جاداۋ كورىنەتىن شوپاننىڭ بويىندا مۇنداي عاجاپ ونەر بارىن كىم ويلاعان. سول كۇننەن باستاپ مەن وعان ەرىكسىز ىشتەي ىلتيپاتپەن قارايتىن بولدىم. شوپان ەكەۋمىز بىرتە-بىرتە كادىمگىدەي دوستاسىپ كەتتىك. كۇندە سول شالعىندا ۇشىراساتىنبىز. ول ماعان الەمدەگى تالاي قىزىق اڭگىمەلەردى ايتىپ بەرەدى، مەن دە قاراپ قالماي وعان اۋىل-ءۇيدىڭ تالاي وسەگى مەن قۇپياسىن جايىپ سالاتىنمىن.
ول قوشقارلاردىڭ ءسۇزىسىپ تۇرعان سۋرەتىن ماعان سىيلادى. ءتىپتى استىنا ءوز اتىن دا كەستەلەپ جازىپ قويىپتى. مەن ونى باعا جەتپەس دۇنيە كورىپ، ەكى قولداپ قىسا ۇستاپ، ۇيگە الا جۇگىردىم. ۇيدەگىلەردىڭ ءبارى اڭىرىپ قالدى. پىسكەن ءتاتتى كارتوپتى ەزىپ الىپ، جەلىمنىڭ ورنىنا جاقتىم دا، الگى سۋرەتتى قابىرعاعا جاپسىرىپ تاستادىم.
جەكسەنبى كۇنى اپكەم ازىق- تۇلىك ارقالاپ ۇيگە كەلگەندە، قابىرعاداعى قوشقارلار شايقاسىنىڭ سۋرەتىن كورىپ، ونى سالعان ادامنىڭ وبلىسقا اتى شىققان بەلگىلى سۋرەتشى ەكەنىن ايتتى. ءبىراق سورىنا قاراي، ونى «وڭشىل» دەپ ايىپتاپ، جازاعا ۇشىراتىپ، وسىندا جەر اۋدارعان ەكەن.
سول كۇنى تۇستەن كەيىن مەن اپكەمدى الگى قويشىمەن تانىستىردىم.
كەيىن تاعى دا كارى قوشقار مەن سەرەجا تالاي ايقاستى. ءبىراق ەكەۋى ەشقاشان ءبىر- ءبىرىن جەڭە الماي، جەڭىس ەشقايسىسىنا بۇيىرماعان كۇيى كەتتى. اقىرى ءبىر كۇنى نەگە ەكەنى بەلگىسىز، ءوزارا تاتۋلاسىپ تىندى. كەۋدەسى باردىڭ ءبارى بىردەي قيقۋلاپ جاۋعا شابا بەرمەيدى ەكەن.
كەلەسى جىلى ۆاليا ەگىز قوزى تاپتى. جۇندەرى جىبەكتەي مايدا ءارى ۇزىن، قۇيرىقتارى جەر سىزىپ جۇرەدى. راسىندا، جاراتىلىسى وزگەشە، بولەكشە تولدەر ەدى.
ءبىراق ءدال سول تۇستا قويدىڭ قۇنى ءتۇسىپ كەتتى. تورتەۋىن قوسىپ ساتساڭ دا، ءجۇز يۋانعا جەتەر- جەتپەس. مەن اتامنىڭ ىشتەي قىنجىلىپ جۇرگەنىن سەزەتىنمىن. ءبىراق ول ونىسىن سىرتىنا شىعارمايتىن.
سودان بەرى كوزدى اشىپ- جۇمعانشا جيىرما جىل زۋلاپ وتە شىعىپتى. اتام توقسانعا كەلدى. مەن دە ءبىراز جىل اسكەردە قىزمەت ەتتىم. وتكەن جىلى ۇيگە بارىپ، اتاممەن اڭگىمەلەسىپ وتىرعاندا، ول:
- انا قوي تەرىسىن قۇرت جەپ، ابدەن توزدى عوي. ەكىنشى اتاڭ دا بۇل دۇنيەدە جوق شىعار، - دەدى.
اتامنىڭ ايتىپ وتىرعانى - سەرەجانىڭ تەرىسى ەدى. سول جىلى كارى قوشقارمەن ايقاسقاننان كەيىن ونىڭ مىنەزى بۇزىلدى. بولماشىعا بولا ادام سۇزەتىندى شىعاردى. ادام بولماسا، قابىرعا سۇزەدى. اقىرى قورانىڭ قابىرعاسىن سۇزگىلەپ ءجۇرىپ، ۇلكەن ءبىر تەسىك سالىپ تىندى.
ءبىر كۇنى اتام وعان سۋارۋعا بارعان ەكەن. سوندا سەرەجا كىسى تانىماستاي بولىپ، اتامدى دا اياماي، ءسۇزىپ قالىپ، ماڭدايىن جارىپ جىبەرىپتى.
سوندا اتام:
- مۇنى ەندى ۇستاۋعا بولمايدى، - دەپتى.
ءبىر كۇنى مەن ۇيدە جوقتا، اتام ونى ءتورتىنشى اعاما سويعىزىپ تاستاعان ەكەن.
مەن ۇيگە كەلگەنىمدە، باياعى ايبارلى سەرەجا بورشا-بورشا ەت بولىپ، قازاندا بۇلكىلدەپ قايناپ جاتىر ەكەن. ءبىزدىڭ اۋلەتتەگى ون شاقتى بالا قازاننىڭ قاسىندا دامەتىپ، ەتتى كۇتىپ وتىر.
مەنىڭ كوزىمە ەرىكسىز جاس كەلدى. سول ساتتە كوڭىلىمە ءبىر وكسىك تىعىلىپ، قازاننىڭ بۋىنا ارالاسىپ، باياعى وزىممەن بىرگە وسكەن اياۋلى ءبىر تىرشىلىكتىڭ دە ۇزىلگەنىن سەزگەندەي بولدىم. شەشەم ماعان ءبىر توستاعان ىشەك- قارىن سورپاسىن ۇسىندى. كوڭىلىم قۇلازىپ تۇرسا دا، شۇرقىراپ تۇرعان قارىن وعان قاراسىن با، اش قاسقىر سياقتى باس سالدىم.
ۆاليا مەن ونىڭ ەكى قوزىسىن دا اتام جارمەڭكەگە ايداپ بارىپ ساتىپ جىبەردى.
كەيىن اپكەم الگى شوپاننىڭ ەتەگىنەن ۇستاپ كەتتى. ال قوشقارلاردىڭ ايقاسقان سۋرەتىن اپكەم الىپ كەتتى مە، الدە شەشەم وتقا جاعىپ جىبەردى مە، ونى ەندى انىق ايتا المايمىن.
1981 -جىل، مامىر. باۋدين قالاسى.
قازاق تىلىنە اۋدارعان باۋىرجان قاراعىز ۇلى
madeniportal.kz