ماقسات سقاقوۆ. باق دارىعان اۋلەت
استانا. قازاقپارات - كۇشىكبايدىڭ بالاسى توعجاننىڭ وتاۋ قۇرىپ ەنشىسىن الىپ بولەك شىققانىنا دا كوپ ۋاقىت بولعان جوق. قازاقتىڭ داستۇرىندە قىزۋى باسىلماعان جاس جۇبايلاردىڭ جاس وتاۋىنا اعايىندارى دا كوپ باس سۇعا بەرمەيدى. ادەپ سولاي…
قوناقسىز بويىنا اس باتپايتىن توعجاننىڭ جانى جابىرقاپ ءجۇر، ونى جاس كەلىنشەگى دە سەزەدى. بىردە ءتۇس اۋا بەرە كۇشىكبايدىڭ بالاسىنىڭ قارا شاڭىراعىنا قۇدايى قوناقپىن دەپ ءبىر قاريا باس سۇقتى. جاس جۇبايلاردىڭ قۋانىشىندا شەك جوق.
كەلىنشەگى ساماۋرىنىن كوتەرىپ دالاعا جۇگىردى. توعجان بولسا قۇداي قوناقتىڭ الدىنا سەمىز قۇنان قويىن كولدەنەڭ تارتىپ، قوس الاقانىن كوككە كوتەرىپ باتا سۇرادى. ەت جەلىندى، ءشاي ءىشىلدى اقساقال جاس وتاۋعا اق باتاسىن ارنايى بەرىپ جولعا شىقتى.
داستارحان جينالىپ بولا بەرگەندە جاس جۇبايلاردىڭ اق وتاۋىنا تاعى ءبىر قۇدايى قوناق كەلدى. «قوناق قىدىرىپ جۇرەدى، ارتىنان قىزىر شۇبىرىپ جۇرەدى» دەپ كۇشىكباي اكەم ايتۋشى ەدى، - دەپ توقجان جىگىت قۇدايى قوناقتىڭ قۇرمەتىنە تاعى ءبىر قۇنان قويىن شالدى. اس ءىشىلدى، باتا بەرىلگەن سوڭ قۇدايى قوناق جونىنە كەتتى.
قاس قارايىپ، اقشامنىڭ ۋاقىتى بولعان تۇس. كيىز ءۇيدىڭ تۇندىگىن جاۋىپ، ەتەگىن ءتۇرىپ، تۇتىندىك سالعانى سول ەدى جولدا قالعان جولاۋشى ەدىم دەپ تاعىدا ءبىر كىسى شاڭىراققا باس سۇقتى. «نەسىبە عايىپ» دەگەن. بۇگىنگى اسىڭىزدى اللا تاعالا مەنىڭ شاڭىراعىمنان بۇيىرتىپ تۇر-اۋ.
اۋليە قازاق «قىرىقتىڭ ءبىرى قىدىر، مىڭنىڭ ءبىرى ءۋالي» دەگەن. قۇدايى قوناققا قۇدايى مالىم بار دەپ ءمارت توعجان سەمىز كوك قوشقارىن جولاۋشىعا ارناپ سويدى. كەلىنشەگى قازان كوتەرىپ، توقاڭ قوناعىن تورگە شىعارىپ، قولتىعىنا قۇس جاستىق سالدى.
كۇنى بويى قوناق كۇتكەن جاس جۇبايلار ابدەن شارشاعان بولسا كەرەك. توقجان ۇيىندە، كەلىنشەگى قازان وشاقتىڭ باسىندا كوزى شىرمالىپ ۇيقىعا كەتكەندەرىن ەكەۋىدە سەزبەي قالادى. تاڭ قىلاڭ بەرە توقاڭ ويانسا قوناعى جوق، وشاقتىڭ باسىندا كەلىنشەگى قالىڭ ۇيقىدا پىرىلداپ ۇيىقتاپ جاتىر. قىردىڭ باسىنان جەلبەگەيى جەلپىلدەپ ءبىر اتتى ادام شاۋىپ كەلەدى.
جاقىنداعاندا اكەسى كۇشىكباي ەكەنىن كوردى. بالام ساعان قۇداي بەردى، بۇگىن تۇسىمدە اللا تاعالا ماعان ايان بەردى. ساعان «باق قاراپ، قىدىر دارىدى» بالام. باق، داۋلەت، قۇت قارا شاڭىراعىڭا قوندى. اتتەڭ كەلىن ەكەۋىڭ ۇيىقتاماعاندا جەتى ۇرپاعىما تارايدى ەكەن، ءۇش ۇرپاعىمنان اسپايتىن بولدى. وعان دا اللاعا سانسىز شۇكىر، - دەپتى اۋليە كۇشىكباي بابامىز قۋانعاننان جىلاپ جىبەردى، دەيدى جارىقتىق.
سول ايتپاقشى شىنىندا كۇشىكباي بابامىزدىڭ كىندىگىنەن تاراعان ۇرپاعىنا «قىزىر قونعان» اۋلەت دەپ اتايتىن جۇرت. كۇشىكباي بابامىز ناعىز اۋليە ەكەن. باق-داۋلەت بابامىزدىڭ ءۇش ۇرپاعىنان اسپادى.
كۇشىكبايدىڭ بالاسى توقجان، توقجاننىڭ ۇلى تاڭقۇت، تاڭقۇتتىڭ ۇلى كوكىل. كوكىل اتامىزدىڭ كوك جورعاسى بولاتىن. زامانىندا «كوكىلدىڭ كوكجورعاسى» اتانعان اتامىزدىڭ تۇلپارىنا جۇرتتىڭ اۋزىنىڭ سۋى قۇرىپ قارايتىن، - دەپ اڭگىمەسىن اياقتادى قاراكەرەي مۇحاممەدكارىم (تورعاي) باۋىرىم.
ۇيگە قوناق كەلسە كىرپىدەي جيىرىلاتىن مىنا زاماندا وسى اڭگىمە تالايعا عيبرات بولار دەگەن نيەتتەمىن.
سىر ساندىقتى اشا بىلسەك، ەل ىشىندە وسىنداي ۇرپاققا ۇلگى بولاتىن قانشاما قازىنالى اڭگىمەلەر بار شىركىن…
ماقسات سقاقوۆ