مانچەستەر قالاسىنان تابىلعان قۇندى قولجازبانىڭ ءبىرى - شامامەن X-XII عاسىرلاردا العاش تۇركى تىلىنە اۋدارىلعان قاسيەتتى قۇران كىتابى.
تۇركى تىلىندەگى اۋدارماسى ءجۇسىپ بالاساعۇنيدىڭ «قۇتتى بىلىك» تىلىنە وتە جاقىن. كىتاپتىڭ تۇركى-يسلام مادەنيەتى ءۇشىن ماڭىزى زور.
سونداي-اق ماڭىزدى قولجازبالاردىڭ ءبىرى - اراب تىلىندە بيبليوگرافيالىق باعىتتا جازىلعان ورتاعاسىرلىق ەڭبەك.
«كيتاب ماقالاات ءار رافيا فيي ۋسۋل يلم ات-تابيا» (تابيعات عىلىمىنىڭ نەگىزدەرى جايلى جوعارى ماقالالار كىتابى) كىتابىندا ءابۋ ناسىر ءال فارابيدىڭ ءومىربايانى مەن قولجازبالارى تۋرالى مالىمەتتەر بار.
ەۋروپالىق زەرتتەۋشى عالىم كارل بروككەلمان ءوز ەڭبەگىندە قولجازبا ءال-فارابيگە تيەسىلى ەكەنىن اتاپ كورسەتكەن.
قازاقستاندىق مامانداردى وكسفوردتىڭ بودليان كىتاپحاناسىنان Ⅺ عاسىرداعى پارسى تاريحشىسى ءابۋ سايد ابد-ءال-حايي-گارديزيدىڭ «زەين ءال-احبار» ەڭبەگى قىزىقتىردى.
قولجازبا 1049-1053-جىلدار ارالىعىندا جازىلعان.
ەڭبەكتە 1032-جىلعا دەيىنگى پارسى (يسلامعا دەيىنگى) پاتشالاردىڭ، مۇحاممەد پەن حاليفالاردىڭ، سونداي-اق حوراساننىڭ 1041-جىلعا دەيىنگى تاريحى قامتىلعان.
ءۇندىستان، ازيانىڭ تۇركى تايپالارى، ورىستار، گرەكتەر اراسىنداعى عىلىم، ءدىن، مەرەكەلەر تۋرالى تاراۋلار بار.
اتالعان قولجازبانىڭ ۇزىندىلەرىن ۆ. ۆ. بارتولد «موڭعول شاپقىنشىلىعى داۋىرىندەگى تۇركىستان» جانە «1893-1894-جىلدارداعى ورتا ازياعا ساپار تۋرالى ەسەپ» ەڭبەكتەرىندە قولدانعان.
ۇلتتىق ورتالىقتىڭ قىزمەتكەرلەرى مەن شەتەلدىك عالىمدار قولجازبالار مەن باسقا دا ەڭبەكتەرگە بىرلەسكەن زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋدى جوسپارلاپ وتىر.