ونىڭ ايتۋىنشا، اكادەميا الدىندا تۇرعان نەگىزگى مىندەتتەردىڭ ءبىرى - كەن قۇرامىنداعى تەحنولوگيالىق تۇرعىدان كۇردەلى قوسپالارمەن، ياعني «penalty elements» دەپ اتالاتىن ەلەمەنتتەرمەن كۇرەسۋ.
- قازاقستان كەن ورىندارىنىڭ ەرەكشەلىگى - ولاردىڭ كۇردەلى حيميالىق قۇرامىندا. كەيبىر كەن ورىندارىندا نەگىزگى پايدالى كومپونەنتتى ءبولىپ الۋعا كەدەرگى كەلتىرەتىن ەلەمەنتتەر كەزدەسەدى. وسى باعىتتاعى عىلىمي-تەحنولوگيالىق شەشىمدەردى ازىرلەۋ ماڭىزدى، - دەدى نۇرلان رىسپانوۆ قازاقستان-قىتاي ءتۇستى مەتاللۋرگيانى ورنىقتى دامىتۋ فورۋمىندا.
سونداي-اق ول تەحنوگەندىك مينەرالدىق تۇزىلىمدەردى قايتا وڭدەۋگە تارتۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىن ايتتى. بۇگىندە قازاقستان اۋماعىندا جەر بەتىندە 50 ميلليارد توننادان استام وسىنداي قالدىقتار جيناقتالعان جانە ولاردىڭ كولەمى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى دەپ اتاپ ءوتتى.
ماماننىڭ سوزىنشە، مۇنداي قالدىقتاردى وڭدەۋدە ۇيىندىلىك جانە چاندىق شايمالاۋ تەحنولوگيالارى قولدانىلادى. سونىمەن قاتار قازاقستان كاسىپورىندارىندا مەتالداردى ەرىتكىشپەن ەكستراكسيالاۋ جانە ەلەكتروليز ارقىلى الۋ ادىستەرىن بىرىكتىرەتىن Leach SX- EW تەحنولوگيالارى ەنگىزىلىپ كەلەدى.
- بۇگىندە ءبىز 30 جىل بۇرىن قالدىرىلعان ەسكى شايمالاۋ ۇيىندىلەرىنەن مەتالداردى قايتادان الۋ ماسەلەسىن وزەكتى دەپ سانايمىز. زاماناۋي بيوتەحنولوگيالار قۇرامىندا توتىققان جانە ءسۋلفيدتى كەندەرى بار ارالاس كەندەردى قوسىمشا توتىقتىرۋعا جانە ولاردى قايتادان ۇيىندىلىك شايمالاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وسىلايشا ەسكى شايمالاۋ ۇيىندىلەرىنە ەكىنشى ءومىر سىيلايمىز، - دەدى ول.
نۇرلان رىسپانوۆتىڭ ايتۋىنشا، تەحنوگەندىك قالدىقتار ماسەلەسىن تولىق شەشۋ ءۇشىن كەن ءوندىرۋ تاسىلدەرىن دە وزگەرتۋ قاجەت. ونىڭ پىكىرىنشە، بولاشاقتا پايدالى قازبالاردى كەندى جەر بەتىنە شىعارماي وندىرەتىن تەحنولوگيالارعا باسىمدىق بەرىلۋى ءتيىس.
- بۇل، ەڭ الدىمەن، مەتالداردى ولاردىڭ جاتقان ورنىندا جەراستى ۇڭعىمالىق شايمالاۋ ءادىسى ارقىلى الۋ تەحنولوگياسى، - دەدى اكادەميا پرەزيدەنتى.
ول قازاقستاننىڭ ۋران ءوندىرۋ سالاسىنداعى تاجىريبەسىن مىسالعا كەلتىردى. قازاقستان ۋران ءوندىرۋ كولەمى بويىنشا الەمدە كوش باستاپ كەلەدى، ال بۇل سالادا جەراستى ۇڭعىمالىق شايمالاۋ تەحنولوگياسى 40 جىلدان بەرى قولدانىلىپ كەلەدى.
- بۇگىندە قازاقستاندا 20-دان استام جەراستى ۇڭعىمالىق شايمالاۋ كەنىشتەرى جۇمىس ىستەيدى. ولار جىلىنا 25 ميلليون كيلوگرامنان استام ۋران وندىرەدى، - دەدى نۇرلان رىسپانوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا، قازاقستانداعى ۋران كەندەرىنىڭ ەرەكشەلىگى - قۇرامىنداعى پايدالى كومپونەنت مولشەرىنىڭ تومەندىگىنە قاراماستان، زاماناۋي تەحنولوگيالار ارقىلى الەمدىك نارىقتا باسەكەگە قابىلەتتى بولۋىندا.
- ءبىز قۇرامىنداعى ۋران مولشەرى شامامەن 0,02 پايىز بولاتىن كەنمەن جۇمىس ىستەيمىز. سوعان قاراماستان جەراستى ۇڭعىمالىق شايمالاۋ تەحنولوگياسى بىزگە جوعارى قۇرامدى كەن ورىندارىمەن باسەكەلەسۋگە مۇمكىندىك بەرەدى، - دەدى ول.
اكادەميا پرەزيدەنتى بۇل تەحنولوگيالاردى باسقا مەتالدارعا دا ەنگىزۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. اتاپ ايتقاندا، مىس، التىن، بوكسيت، فوسفور جانە باسقا دا پايدالى قازبالاردى يگەرۋدە بيوتەحنولوگيالىق شايمالاۋ ادىستەرىن قولدانۋ پەرسپەكتيۆالى باعىتتاردىڭ ءبىرى سانالادى.
- بيوتەحنولوگيالىق شايمالاۋ بىزگە جاڭا مۇمكىندىكتەر اشادى. توتىققان كەندەردى شايمالاۋ ارقىلى يگەرۋگە بولادى، ال سۋلفيدتى كەندەردى سول كەن قۇرامىندا ءومىر سۇرەتىن باكتەريالاردىڭ كومەگىمەن توتىقتىرۋعا مۇمكىندىك بار، - دەدى نۇرلان رىسپانوۆ.
ول قازاقستاننىڭ ۋران ونەركاسىبىن دامىتۋ تاجىريبەسىنە توقتالىپ، 1980 -جىلدارى كارەرلەر مەن شاحتالاردان جەر استى ۇڭعىمالىق شايمالاۋ تەحنولوگياسىنا كوشۋ كەزىندە ءبىرقاتار تەحنولوگيالىق جانە الەۋمەتتىك ماسەلەلەر بولعانىن ايتىپ، 25 جىل ىشىندە بۇل ماسەلەلەر شەشىلگەنىن اتاپ ءوتتى.
نۇرلان رىسپانوۆ قازاقستاننىڭ تاۋ-كەن ونەركاسىبىنىڭ تاريحى 110 جىلدان اسادى جانە ءالى دە تولىق يگەرىلمەگەن كوپتەگەن كەن ورىندارى مەن زەرتتەلمەگەن اۋماقتار بار ەكەنىن ايتتى.
- قازاقستان كارتاسىنا قاراساق، كەن ورىندارىنىڭ كوپشىلىگى وڭىرلىك ورتالىقتاردىڭ ماڭىندا ورنالاسقانىن كورەمىز. ال قانشاما كەن ورىندارى ءالى يگەرىلمەگەن، قانشاما اۋماق زەرتتەلمەگەن كۇيدە جاتىر. بۇل ءبىزدىڭ ورتاق بولاشاعىمىز بەن دامۋ مۇمكىندىگىمىز، - دەپ قورىتىندىلادى ول.
بۇعان دەيىن قازاقستان مەن قىتاي شەكارا ماڭىنداعى كەن ورىندارىن بىرلەسىپ يگەرۋى مۇمكىن ەكەنىن جازعانبىز.