اتا زاڭ
شىلدەدەگى ماڭىزدى وقيعالاردىڭ ءبىرى 2026 -جىلدىڭ 16-ناۋرىزىندا رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم ناتيجەسىندە قابىلدانعان جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ كۇشىنە ەنۋى بولارى انىق. ال 1995 -جىلى قابىلدانعان اتا زاڭ رەسمي تۇردە كۇشىن جويادى.
مەملەكەتتىك كەڭەسشى ەرلان قاريننىڭ پايىمىنشا، جاڭا كونستيتۋتسيا پرەامبۋلاسىن نەگىزگى يدەولوگيالىق ۇستانىمداردىڭ تۇتاس ءارى قۇرىلىمدالعان دايىن جيىنتىعى دەۋگە بولادى. قولدانىستاعى قازىرگى اتا زاڭ مەملەكەتتىلىكتى قۇرا وتىرىپ ازىرلەنسە، جاڭا كونستيتۋتسيا وسى جىلدار ارالىعىندا قۇرىلعان مەملەكەتتىلىكتى نىعايتۋعا باعىتتالعان. پرەامبۋلادا بۇل جونىندە ناقتى جازىلعان. سول سەكىلدى وندا تاريح، زاڭ مەن ءتارتىپ، بىرلىك پەن ىنتىماق، ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق تاتۋلىق، مادەنيەت پەن ءبىلىم، عىلىم مەن يننوۆاتسيا، تابيعاتتى ايالاۋ، بەيبىتشىلىك پەن دوستىق قاعيداتتارى مەن قۇندىلىقتارى قامتىلعان.
نەگىزگى زاڭ تاريحىمىزعا قاتىستى جاڭاشا كوزقاراستى قالىپتاستىردى. ەلىمىزدىڭ اۋماقتىق تۇتاستىعىنا قاتىستى ناقتى ۇستانىم بەكىتىلدى. قازاقستان زايىرلى مەملەكەت ەكەنىن ناقتى بەلگىلەدى. ءداستۇرلى قۇندىلىقتار ەڭ جوعارى قۇقىقتىق دەڭگەيدە قورعالدى. ەل دامۋىنىڭ ادامي ولشەمى ەنگىزىلدى. ادام قۇقىقتارى نەگىزگى باسىمدىق رەتىندە ايقىندالدى.
ۆيتسە-پرەزيدەنت ينستيتۋتى قۇرىلىلادى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ۆيتسە- پرەزيدەنت مەملەكەتتىك ورگاندارمەن ءوزارا ءىس-قيمىل بارىسىندا ونىڭ مۇددەلەرىن بىلدىرەدى جانە پرەزيدەنت ايقىنداعان مىندەتتەردى ورىندايدى.
ءبىر پالاتالى پارلامەنت جاساقتالىپ، ول قۇرىلتاي دەپ اتالادى. زاڭ شىعارۋشى بيلىكتى جۇزەگە اسىراتىن ەڭ جوعارى وكىلدى ورگان پارتيالىق ءتىزىم بويىنشا سايلانعان 145 دەپۋتاتتان تۇرادى. قۇرىلتاي دەپۋتاتىنىڭ وكىلەتتىلىك مەرزىمى - 5 جىل. ورگاندى مەملەكەتتىك ءتىلدى جەتىك مەڭگەرگەن دەپۋتاتتار اراسىنان جاسىرىن داۋىس بەرۋ ارقىلى كوپشىلىك داۋىسپەن سايلاناتىن ءتوراعا باسقارادى.
جالپىحالىقتىق ديالوگتى جانە ازاماتتىق قوعامنىڭ ەلدەگى ىشكى ساياساتتى قالىپتاستىرۋعا قاتىسۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا جوعارى كونسۋلتاتيۆتىك ورگان - حالىق كەڭەسى قۇرىلادى. ەل ازاماتتارىنان قۇرالاتىن كەڭەس كەڭ اۋقىمداعى وكىلەتتىككە يە. سونىمەن قاتار زاڭنامالىق باستاما كوتەرۋگە جانە جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋم وتكىزۋدى ۇسىنۋعا قۇقىعى بار. كەڭەس قۇرامىندا تەپە- تەڭدىك قاعيداتى نەگىزىندە ەتنومادەني جانە قوعامدىق بىرلەستىكتەردىڭ، سونداي-اق استانانىڭ، وبلىستاردىڭ، رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ ءماسليحاتتارى مەن قوعامدىق كەڭەستەرىنىڭ اتىنان 42 ادامنان وكىلدىك ەتەدى، ونى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى بەكىتەدى.
مەمقىزمەتكە قاتىستى جاڭا زاڭ كۇشىنە ەنەدى
مەملەكەت باسشىسى 19-مامىردا قول قويعان «مەملەكەتتىك قىزمەتى تۋرالى» جاڭا زاڭ 1-شىلدەدەن باستاپ قولدانىسقا ەنەدى. زاڭداعى نەگىزگى جاڭاشىلدىقتاردىڭ ءبىرى - ەڭ الدىمەن، ول كاسىبي، اشىق ءارى ازاماتتاردىڭ مۇددەسىنە باعدارلانعان مەملەكەتتىك قىزمەتتى قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان. زاڭدا اشىقتىق قاعيداتىنا ەرەكشە نازار اۋدارىلعان. مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر ءوز قۇزىرەتى شەگىندە ازاماتتار مەن ۇيىمداردىڭ اقپاراتقا قول جەتكىزۋىن قامتاماسىز ەتۋگە مىندەتتى.
قۇجات اياسىندا العاش رەت «مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ ءمىنسىز بەدەلى» ۇعىمى ەنگىزىلدى. ول قىزمەتشىنىڭ كاسىبي، ادامگەرشىلىك جانە جەكە قاسيەتتەرىنىڭ جيىنتىعىن قامتىپ، مەملەكەتتىك قىزمەتكە كىرۋ مەن ونى اتقارۋعا قويىلاتىن تالاپتاردى ناقتىلايدى. ەڭبەك جاعدايلارىنا قاتىستى دا ءبىرقاتار وزگەرىستەر بار. مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرگە تولىق ەمەس جۇمىس ۋاقىتى رەجيمىن قولدانۋ مۇمكىندىگى بەرىلىپ، يكەمدى جۇمىس كەستەسىن ەنگىزۋگە قۇقىقتىق نەگىز جاسالدى. الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەر دە ايتارلىقتاي كەڭەيتىلدى. بۇرىنعى 30 كۇنتىزبەلىك كۇندىك جىل سايىنعى ەڭبەك دەمالىسىنا قوسىمشا، مەملەكەتتىك قىزمەت ءوتىلى 10 جىلدان اسقان قىزمەتشىلەرگە ەڭبەك وتىلىنە قاراي 3-تەن 10 كۇنگە دەيىن قوسىمشا دەمالىس بەرىلەدى. سونىمەن قاتار نەكە قيۋ، بالا تۋۋ، بالا اسىراپ الۋ، جاقىن تۋىستارىنىڭ قايتىس بولۋى سياقتى جاعدايلاردا 10 كۇنگە دەيىن قىسقا مەرزىمدى اقىلى دەمالىس قاراستىرىلعان.
جاڭا قۇرىلىس كودەكسى كۇشىنە ەنەدى
ەرتەڭنەن باستاپ جاڭا قۇرىلىس كودەكسى كۇشىنە ەنىپ، ونىڭ اياسىندا 138 نورماتيۆتىك- قۇقىقتىق اكتى وزەكتەندىرىلەدى.
- قۇرىلىس سالاسى سيفرلىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ ارقىلى جوبالاۋدان باستاپ پايدالانۋعا بەرۋ جانە قايتا وڭدەۋدى قامتيتىن جاڭا دەڭگەيگە وتۋدە. وسى جاڭالىقتاردى بەكىتۋ جانە سالانى ءارى قاراي دامىتۋ ءۇشىن جاڭا قۇرىلىس كودەكسى قابىلدانىپ، بيىل 9-قاڭتاردا قول قويىلدى. ول 1-شىلدەدەن باستاپ كۇشىنە ەنەدى. قۇرىلىس ساپاسى مەن قاۋىپسىزدىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن سالاعا قاتىسۋشىلارعا قويىلاتىن تالاپتار كۇشەيتىلىپ، ليتسەنزيالاردى ەلەكتروندى تەكسەرۋ جانە ينجەنەرلەردى كەزەڭ-كەزەڭىمەن سەرتيفيكاتتاۋ ەنگىزىلەدى، - دەگەن ەدى ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس ءمينيسترى ەرسايىن ناعاسپايەۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا، قۇرىلىس نورمالارىن جەتىلدىرۋ ءۇشىن حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي كەلەتىن ۇلتتىق تەحنيكالىق نورمالاۋ ينستيتۋتى قۇرىلادى. كودەكستى ىسكە اسىرۋ اياسىندا 138 نورماتيۆتىك- قۇقىقتىق اكتىنى وزەكتەندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. قالا قۇرىلىسى قۇجاتتارىنىڭ ساپاسىن كۇشەيتۋ ماقساتىندا بارلىق قۇرىلىس جوبالارى، ونىڭ ىشىندە ناقتى جوبالاۋ جوسپارلارى مىندەتتى ساراپتامادان وتەتىن بولادى. اتالعان شارا ساپاسىز جوبالاردى ۋاقىتىلى انىقتاۋعا، جوبالاۋ قاتەلەرى مەن جەمقورلىقتى بولدىرماۋعا جانە قۇجاتتاردىڭ اشىقتىعىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. قوسىمشا كودەكستە ناقتى جوبالاۋ جوسپارلارىن تەك ەكى جىلدا ءبىر رەت تۇزەتۋگە رۇقسات ەتىلدى. بۇل قۇجاتتاردىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان.
قالا قۇرىلىسى كاداسترىن جۇرگىزۋ قاعيدالارى وزگەرەدى
ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس ءمينيسترىنىڭ 2026 -جىلعى 26-مامىرداعى بۇيرىعىمەن مەملەكەتتىك قالا قۇرىلىسى كاداسترىن جۇرگىزۋ جانە ودان اقپارات ۇسىنۋ قاعيدالارى بەكىتىلگەن ەدى. سوعان بايلانىستى 1-شىلدەدەن باستاپ قالا قۇرىلىسى كاداسترى جاڭا تارتىپپەن جۇمىس ىستەيدى.
بەكىتىلگەن قاعيدالارعا سايكەس، كاداستر ەل اۋماعىندا دەرەكتەردى جيناۋ، وڭدەۋ، ەسەپكە الۋ، ساقتاۋ جانە ۇسىنۋدىڭ ءبىرىڭعاي جۇيەسى بويىنشا جۇرگىزىلەدى.
اقپارات كوزدەرى رەتىندە ازاماتتىق قورعاۋ، ساۋلەت جانە قالا قۇرىلىسى، ءبىلىم، عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم، دەنساۋلىق ساقتاۋ، جەر قويناۋىن پايدالانۋ، كولىك، ەكولوگيا، سۋ جانە ورمان رەسۋرستارى، مادەنيەت جانە سپورت، ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى سالالارىنداعى ۋاكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگاندار، سونداي-اق جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار ايقىندالدى.
جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار قۇرىلىس، جەر قاتىناستارى، تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق، الەۋمەتتىك جانە ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىم نىساندارى تۋرالى مالىمەتتەردى، سونداي-اق ساۋلەت- جوسپارلاۋ تاپسىرمالارىنا، جوبالىق قۇجاتتاماعا، نىسانداردى پايدالانۋعا بەرۋ جانە بۇزۋ اكتىلەرىنە، قالا قۇرىلىسى جوبالارىنا قاتىستى ماتەريالداردى ۇسىنادى.
سونىمەن قاتار تابيعي مونوپوليالار سۋبەكتىلەرى مەن كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور ۇيىمدارى ۇسىناتىن دەرەكتەردىڭ تىزبەسى دە بەلگىلەنگەن. وعان قۋاتتىلىق، ينجەنەرلىك جەلىلەر جانە ينفراقۇرىلىمدى ورنالاستىرۋ سحەمالارى تۋرالى اقپارات كىرەدى.
QR تولەمدەردىڭ ءبىرىڭعاي بانكارالىق جۇيەسى
19-شىلدەدەن باستاپ QR تولەمدەردىڭ ءبىرىڭعاي بانكارالىق جۇيەسى ىسكە قوسىلادى. ءبىرىڭعاي QR-تولەم جۇيەسىن ەنگىزۋ كاسىپكەرلەرگە POS-تەرمينالداردى اۋىستىرۋدى قاجەت ەتپەيدى. جاڭا تولەم جۇيەسى ارقىلى كەز كەلگەن بانكتىڭ موبيلدى قوسىمشاسى ارقىلى تاۋارلار مەن قىزمەتتەرگە تولەم جاساۋعا بولادى. سوندىقتان كاسىپكەرلەرگە بىرنەشە تەرمينال ورناتۋدىڭ قاجەتى جوق، ال ادامدار قانداي بانك قۇرىلعىسىنىڭ بار نە جوق ەكەنىنە الاڭدامايدى.
گرانتتار كونكۋرسىنا ءوتىنىم قابىلداۋ باستالادى
13-20- شىلدە ارالىعىندا مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ گرانتىن الۋعا ۇمىتكەر تالاپكەرلەر ءۇشىن گرانتتار كونكۋرسىنا قاتىسۋعا وتىنىشتەر قابىلداۋ جۇرگىزىلەدى. تالاپكەرلەر قۇجاتتارىن جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ قابىلداۋ كوميسسيالارى ارقىلى وفلاين جانە ۆيرتۋالدى قابىلداۋ كوميسسيالارى ارقىلى ونلاين فورماتتا، سونداي-اق eGov پورتالى ارقىلى تاپسىرا الادى.
گرانت كونكۋرسىنا قاتىسۋ ءۇشىن جەكە كۋالىك، ۇبت سەرتيفيكاتى، 3×4 كولەمىندەگى فوتوسۋرەت، ورتا ءبىلىم تۋرالى اتتەستات نەمەسە كوللەدج تۇلەكتەرى ءۇشىن ديپلوم قاجەت. سونداي-اق جەڭىلدەتىلگەن سانات بويىنشا كونكۋرسقا قاتىساتىن تالاپكەرلەر راستايتىن قۇجاتتارىن ۇسىنۋى ءتيىس.
اسكەرگە شاقىرۋ ءراسىمى سيفرلاندىرلادى
4-شىلدەدەن باستاپ قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ ازاماتتاردى اسكەري قىزمەتكە شاقىرۋ جانە ونى ۇيىمداستىرۋ قاعيدالارىنا وزگەرىستەر كۇشىنە ەنەدى.
سوعان وراي ازاماتتاردىڭ مەديتسينالىق تەكسەرىس ناتيجەلەرى، جەكە دەرەكتەرى، سوتتىلىعى تۋرالى مالىمەتتەر جانە وزگە قۇجاتتار ەلەكتروندى بازاعا جۇكتەلەدى. شاقىرىلۋشىلار جەكە دەرەكتەرىن وڭدەۋگە كەلىسىم بەرىپ، بۇل قۇجاتتار سيفرلىق كارتاعا تىركەلەدى. اسكەرگە شاقىرۋ نەمەسە اسكەري جيىندارعا جىبەرۋ تۋرالى بۇيرىقتار سيفرلىق جۇيە ارقىلى راسىمدەلەدى. قاجەت جاعدايدا ۋاقىتشا قاعاز نۇسقاسى قولدانىلىپ، كەيىن جۇيەگە ەنگىزىلەدى. اسكەرگە شاقىرۋمەن اينالىساتىن بولىمدەر قاجەت مالىمەتتەردى مەملەكەتتىك دەرەكقورلار ارقىلى اۆتوماتتى تۇردە الادى. ەگەر جۇيەلەر اراسىندا بايلانىس بولماسا، اقپارات ءتيىستى ورگانداردان 3 جۇمىس كۇنى ىشىندە سۇراۋ ارقىلى الىنادى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس، توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگىنە شاعىن كولەمدى كەمەلەردى ءقاۋىپسىز پايدالانۋدى باقىلاۋ جانە قاداعالاۋ فۋنكتسيالارى بەرىلگەن بولاتىن.
ۆەدومستۆو وسى قۇزىرەتى اياسىندا 1- شىلدەدەن باستاپ ەلىمىزدىڭ سۋ ايدىندارىنداعى شاعىن كولەمدى كەمەلەر مەن ولاردىڭ تۇراق بازالارىنا تەكسەرۋ جۇرگىزەدى. تەكسەرۋ بارىسىندا قاۋىپسىزدىك تالاپتارىنىڭ ساقتالۋى، كەمەلەردىڭ تەحنيكالىق جاي-كۇيى جانە پايدالانۋ ەرەجەلەرى قارالادى. زاڭ بۇزۋشىلىقتار انىقتالعان جاعدايدا جەدەل دەن قويۋ شارالارى قابىلدانادى.
اۆتور
مارلان جيەمباي