ۇلىلاردىڭ عاشىقتىق حاتتارى
استانا. قازاقپارات - ءسىز ءبىر كەزەك قولىڭىزعا قالام الىپ، سۇيىكتىڭىزگە حات جازۋ تۋرالى ويلاپ كوردىڭىز بە؟ الدە بۇگىنگى الەۋمەتتىك جەلىلەر قارقىن العان زاماندا بۇلاي جاساۋ ابەستىك دەپ ويلايسىز با؟ مۇمكىن، راسىمەن دە، بۇل تۋرالى ويلانىپ كورمەگەن شىعارسىز.
عالامتورداعى ءسىز بەن ءبىز قولدانىپ جۇرگەن قىسقا حاتتارعا قاراعاندا ءوز قولىڭمەن حات جازۋدىڭ اسەرى مۇلدە بولەك. سەنبەسەڭىز، تەكسەرىپ كورىڭىز. مىسال رەتىندە ۇلى تۇلعالاردىڭ عاشىقتارىنا جازعان حاتتارىن ۇسىنامىز.
لەۆ تولستوي - سوفيا بەرن.
1862 - جىل، 16 - قىركۇيەك.
«سوفيا اندرەەۆنا، مەنىڭ شىدامىم شەگىنە جەتتى! ودان دا ءبارىن ايتايىن: سول جاننىڭ مۇڭى، قايعىسى، وكىنىشى جانە باقىتى بولامىن دەپ بەكىنگەنىمە ءۇش اپتا بولدى. ءار ءتۇن سايىن نەگە ايتپادىم نەمەسە قالاي ايتار ەدىم دەپ ابىگەرگە تۇسەمىن. بۇل حاتتى سىزگە بەرۋ ءۇشىن قولىما قالام الىپ وتىرمىن. مۇنى بەرۋگە باتىلىم جەتە مە، جەتپەي مە، بىلمەيمىن...
وتباسىڭىزدىڭ سەنىمسىز كوزقاراسى بويىنشا، مەن ءسىزدىڭ اپكەڭىز ليزاعا عاشىق ەكەنمىن. بۇل دەگەنىڭ بارىپ تۇرعان ادىلەتسىزدىك! ءسىزدىڭ پوۆەستىڭىز ميىما كىرىپ الىپ، شىعار ەمەس. مەن ونى وقىعان سايىن ءسىزدىڭ ماحابباتقا دەگەن پوەتيكالىق تاماشا تالابىڭىزعا تاڭعالا تۇسەمىن. ءسىز كىمدى ۇناتىپ، كىمدى جاقسى كورسەڭىز دە قىزعانبايمىن، قىزعانعان دا ەمەسپىن. مەنىڭ سىزگە قاراپ قۋانعانىم - جاس سابيگە قاراپ شاتتانعانداي.
شىندىقتى سۇيەتىن ادام رەتىندە ايتىڭىزشى، ماعان تۇرمىسقا شىققىڭىز كەلە مە؟ ءوز-وزىڭىزدەن دۇرىستاپ سۇراڭىزشى. جان-تانىڭىزبەن، شىن كوڭىلدەن «ءيا» دەپ ايتا الاسىز با؟ ەگەر كوڭىلىڭىزدە تيتتەي دە كۇدىك بولسا، «جوق» دەڭىز. ارينە، ماعان «جوق» دەگەن جاۋاپ ەستۋ قيىنعا سوعادى، الايدا مەن ونى كوتەرە الاتىنداي كۇش-جىگەر تابامىن. ءبىراق مەن قالايشا ءوز سۇيگەنىمە كۇيەۋ بولا المايمىن؟! بۇل - وتە قورقىنىشتى...»
ونەرە دە بالزاك - ەۆەلينا گانسكايا.
«مەن ءسىزدىڭ اياعىڭىزدىڭ استىنا باسىمدى قويىپ، قيال تەڭىزىنە شومىپ، ءوزىمنىڭ ويلارىممەن راحاتتانىپ، ال كەيدە ەشتەڭە ايتپاي، كويلەگىڭىزگە ەرنىمدى تيگىزىپ جاتقىم كەلەدى. و، مەنىڭ ماحابباتىم ەۆا، ءومىرىمنىڭ قۋانىشى، قاراڭعى تۇندەگى جارىعىم، ءۇمىتىم، سۇيىكتىم، باعاسىز التىنىم! مەن ءسىزدى قاشان كورەمىن؟! مەن ءسىزدى الدە كوردىم بە، ءوڭىم بە، ءتۇسىم بە؟! ءتاڭىرىم-اۋ، ءسىزدىڭ اكسەنتىڭىزدى قانشالىقتى سۇيەتىنىمدى بىلسەڭىز عوي! پەرىشتەم مەنىڭ، مۇنى ايتۋعا رۇحسات ەتىڭىز: ءسىزدىڭ جۇمساق ەرىنىڭىز سونداي سەزىمتال.
جەلتوقسان ايىننىڭ ەكى اپتاسىن سىزبەن بىرگە وتكىزۋ ءۇشىن كۇن-ءتۇن دەمەي جۇمىس ىستەيمىن. جول-جونەكەي اق قار باسقان يۋر تاۋىن كورەمىن، كورەمىن دە ءسىزدىڭ اق يىعىڭىزدى ويلايمىن. ەح، شاشىڭىزدىڭ جۇپارىن جۇتۋ، بالعىن دەنەڭىزدى قۇشاعىما قىسۋ، مۇنىڭ ءبارى دەگبىرىمدى الىپ، شابىتىمدى وياتپاق!
دوستارىم مەنىڭ كۇش-جىگەرىمە تاڭدانىسپەن قارايدى. ەح، ولار كەز-كەلگەن ادامنىڭ شىنايى سەزىمى بارلىق قيىندىققا قارسى تۇرا الاتىنىن بىلسە عوي! پەرىشتەم مەنىڭ، ءبىر رەت قانا ءسۇيدىم، ءبىر رەت باياۋ عانا ءسۇيدىم. قايىرلى ءتۇن!».
الەكساندر پۋشكين - ناتاليا گونچاروۆا.
1830- جىل، ناۋرىز ايى.
«بۇگىن - ءسىزدى ومىرىمدە العاش كورگەنىمە جىل تولدى. ءسىزدى كورگەن سايىن ءوزىمنىڭ تەك ءسىزدى ءسۇيۋ ءۇشىن عانا جارالعانىما كوزىم جەتە تۇسەدى. سىزدەن جىراقتا جۇرگەنىمدە مەنى راحاتىن ءالى سەزىنىپ كورمەگەن باقىتىم اڭديتىنداي كورىنەدى. ەرتە مە، كەش پە ماعان ءبارىن تاستاپ ءسىزدىڭ اياعىڭىزعا جىعىلۋعا تۋرا كەلەتىن شىعار. ول كۇننىڭ ءمانى: ءبىر ۋىس توپىراقتى قاجەت ەتكەن بىرەۋ مەنى قالىڭ مۇڭنان بوساتىپ الىپ قۋانتادى. سول كەزدە ماعان ءسىزدىڭ ءۇيىڭىزدىڭ اۋلاسىندا سەرۋەندەۋگە، ءسىزدى كۇتىپ الۋعا، سىزبەن بىرگە جۇرۋگە بولادى...»
ناپولەون بوناپارت - جوزەفينا بوگارنە.
«سەنى سۇيمەگەن كۇنىم دە، سەنى قۇشپاعان ءتۇنىم دە بولعان ەمەس. جانىم مەنىڭ، سەنەن الشاقتاتاتىن مەنمەندىك پەن وركوكىرەكتىكتى تۋدىرماس ءۇشىن مەن شاي دا ىشپەيمىن. جۇمىستا دا، ساپ تۇزەگەن ساربازدار الدىندا دا، لاگەرلەردى تەكسەرگەن كەزدە دە، مەنىڭ جۇرەگىم جوزەفينە دەپ سوعاتىنىن سەزەمىن. ول مەنى اقىلىمنان الجاستىرىپ، ويىمدى ويران ەتەدى.
ەگەر مەن سەنەن الشاق كەتەر بولسام، قايتادان تەزىرەك كورۋ ءۇشىن ۇمتىلا تۇسەرىم انىق. ەگەر ءتۇن ورتاسىندا جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن ۇيقىمنان ويانسام، وندا ول ساعان ورالۋدىڭ ورايىن جاقىنداتۋدىڭ بەلگىسى. ءوزىڭنىڭ 23- جانە 26-جازباڭدا سەن ماعان «ءسىز» دەپ جازىپسىڭ. كۇنىم-اۋ، بۇلاي جازۋعا قالاي ءداتىڭ باردى؟! قانداي سۋىق ءسوز!
جوزەفينا! جوزەفينا! ەسىڭدە مە، ساعان «مەنى تابيعات كۇشتى، بەرىك بولۋعا ۇيرەتتى، ال، سەنى اۋادان جاسادى» دەپ ەدىم عوي! ءومىرىمنىڭ ءمانى، كەشىر مەنى! ساعان دەگەن جۇرەگىم قورقىنىش پەن مۇڭعا تولى. مۇنى ويلاسام، جۇرەگىم قارس ايرىلادى. مەنى ءوز اتىممەن اتامايتىنىڭ جانىما باتادى. سەنىڭ مەنىڭ اتىمدى اتاپ جازعانىڭدى كۇتەمىن. قوش بول! ەح، ەگەر سەن مەنى جەك كورىپ كەتەتىن بولساڭ، وندا ەشقاشان سۇيمەگەنىڭ! جانە مەن دە ول تۋرالى وكىنەتىن بولامىن...»
اۋدارعان: نۇرجىگىت ايدارحان
2014