ءۇش جاق تاۋەلسىزدىك جونىندەگى رەفەرەندۋم وتكىزۋگە نيەتتى. وسى تالابىن قۇجاتپەن دە بەكىتتى. ءبىراق لوندون بيلىگى بۇعان كونە قويا ما؟
ۇلى بريتانيادا «ساياسي داعدارىس» ۋشىقتى. شوتلانديا مەن ۋەلس انگليادان ءبولىنىپ، تاۋەلسىز ەكى مەملەكەت قۇرعىسى كەلەدى. ال سولتۇستىك يرلانديا يرلانديا رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇرامىنا قوسىلۋعا نيەتتى. ساراپشىلار ەلدە «ەگەمەندىك شەرۋى» باستالۋى مۇمكىن دەپ توپشىلايدى. ويتكەنى ءۇش اۆتونومدى ايماقتا دەربەستىكتى قولدايتىن پارتيالار بيلىككە كەلدى. ولار: «لوندوننىڭ ەكونوميكالىق ساياساتى ءبىزدىڭ مۇددەمىزدى مۇلدە ەسكەرمەيدى» دەپ وتىر. ال شوتلانديانىڭ ءبىرىنشى ءمينيسترى دجون سۋينني: «قازىرگى ۇكىمەت باسشىسى ەندي بەرنەمنىڭ اتى تاريحتا ۇلى بريتانيانىڭ سوڭعى پرەمەر-ءمينيسترى رەتىندە قالادى»، - دەپ مالىمدەدى.
دجون سۋينني، شوتلانديانىڭ ءبىرىنشى ءمينيسترى:
- تاريحتا العاش رەت شوتلانديا، ۋەلس جانە سولتۇستىك يرلاندياداعى بيلىك باسىندا تاۋەلسىزدىكتى قولدايتىن باسشىلار وتىر. بۇل لوندون بيلىگى ۇزاققا بارمايتىنىن كورسەتسە كەرەك. سوندىقتان بولاشاقتا ۇلى بريتانيا تارايتىنىنا قازىردەن باستاپ دايىندالۋى كەرەك دەپ ويلايمىن.
ءۇش اۆتونومدى ايماق ۇلى بريتانيادان بولەك وتاۋ تىگۋگە بۇرىننان ۇمتىلىپ ءجۇر. 2014 -جىلى شوتلانديادا تاۋەلسىزدىك جونىندە رەفەرەندۋم ءوتتى. ءبىراق سول كەزدە حالىقتىڭ 55 پايىزى كورولدىكتەن بولىنۋگە قارسى داۋىس بەردى. «الايدا رەفەرەندۋم قازىر وتەر بولسا، شوتلانديالىقتار تاڭداۋىن وزگەرتەر ەدى»، - دەيدى ساراپشىلار. ويتكەنى ءۇش اۆتونومدى ايماقتا Brexit- ءتى قاتەلىككە تەلىپ وتىر.
شوتلانديا مەن ۋەلس تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزسە، بىردەن ەۋرووداققا كىرۋدى كوزدەيدى. ال سولتۇستىك يرلانديا يرلانديا رەسپۋبليكاسىنا قوسىلسا، ونسىزدا ۇيىم قۇرىمىنا ورالادى. بۇل ارادا ا ق ش پرەزيدەنتى دونالد ترامپ بىرەر كۇن بۇرىن دۋبلينگە اتباسىن تىرەدى. ۇلى بريتانيامەن بىردە اراز، بىردە تاتۋ اق ءۇي قوجايىنى ءتۇبى كورولدىككە كىرەتىن سولتۇستىك يرلانديا يرلانديا رەسپۋبليكاسىنا قوسىلادى دەپ سانايدى.
دونالد ترامپ، ا ق ش پرەزيدەنتى:
- داۋ شىعارايىن دەپ تۇرعانىم جوق، ءبىراق يرلانديا حالقى قايتا قوسىلسا ەكەن دەيمىن. ەكى جاقتا دا دوستارىم بار. ءبارى دە جاقسى ادامدار. يرلانديالىقتار عوي، قايدان جامان بولسىن؟ ەگەر بىرىكسەڭىزدەر، بۇل - ۇلكەن جەتىستىك بولار ەدى. ەرتە مە، كەش پە، سول كۇنگە جەتەمىز دەپ ويلايمىن.
ال پرەمەر-مينيستر ەندي بەرنەمنىڭ ۇلى بريتانيا ىنتىماعىنا سەلكەۋ تۇسىرگىسى كەلمەيتىنى انىق. تاۋەلسىزدىك تۋرالى رەفەرەندۋم ماسەلەسى قارالمايتىنىن جەتكىزدى. «قازىرگى باستى مىندەت - حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋ. وسى ورتاق مۇددە اياسىندا بىرىگۋىمىز قاجەت»، - دەيدى ول.
***
بۇل ايماقتاردىڭ ۇلى بريتانيا قۇرامىنا قوسىلۋى عاسىرلار بويعى اسكەري جاۋلاپ الۋلار مەن ساياسي كەلىسىمدەر ارقىلى ءجۇردى. ۋەلس ەڭ ءبىرىنشى بولىپ باعىندىرىلدى: 1282 -جىلى انگليا كورولى ەدۋارد I ونى اسكەري كۇشپەن جاۋلاپ الىپ، 1284 -جىلى رۋدلان ستاتۋتىمەن انگليا تاجىنە قوستى، ال 1536 -جىلعى ارنايى زاڭ اكتىسى بويىنشا ۋەلس انگليانىڭ قۇقىقتىق جۇيەسىنە تولىقتاي بىرىكتىرىلدى.
شوتلانديا بولسا، باسىندا 1603 -جىلى ورتاق مونارحتىڭ (ياكوۆ VI) بيلىككە كەلۋىمەن انگليامەن تاجدەر وداعىن قۇردى، كەيىننەن ەكونوميكالىق قيىندىقتار مەن ساياسي قىسىمداردىڭ اسەرىنەن 1707 -جىلعى وداق تۋرالى اكتىگە قول قويىپ، ەكى ەلدىڭ پارلامەنتىن بىرىكتىرۋ ارقىلى ۇلى بريتانيا كورولدىگىنىڭ نەگىزىن قالادى.
سولتۇستىك يرلانديانىڭ تاريحى انگليانىڭ بۇكىل يرلانديا ارالىن عاسىرلار بويى باعىندىرىپ، 1801 -جىلى رەسمي تۇردە ءوز قۇرامىنا قوسۋىنان باستالدى. الايدا، يرلانديالىقتاردىڭ ۇزاققا سوزىلعان ازاتتىق كۇرەسى ناتيجەسىندە 1921 -جىلى ارال ەكىگە ءبولىنىپ، كاتوليكتەر باسىم وڭتۇستىك بولىگى تاۋەلسىز يرلانديا رەسپۋبليكاسى اتاندى، ال پروتەستانتتار كوپ شوعىرلانعان التى گرافتىق سولتۇستىك يرلانديا دەگەن اتپەن ۇلى بريتانيا قۇرامىندا قالىپ قويدى.
24.kz