كيىكتى اتۋ-اتپاۋ ماسەلەسى جازعا قاراي شەشىلەدى - ۆيتسە-مينيستر

استانا. KAZINFORM - ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ۆيتسە-ءمينيسترى نۇركەن شاربيەۆ كيىك سانىن رەتتەۋدىڭ ناقتى تەتىكتەرى جازعا قاراي بەلگىلى بولاتىنىن ايتتى.

استانادا كيىك سانىن رەتتەۋ ماسەلەسىنە ارناپ وتكىزىلگەن دوڭگەلەك ۇستەلدەن كەيىن ۆيتسە-مينيستر نۇركەن شاربيەۆ جۋرناليستەرگە ناقتى شەشىم قاشان قابىلداناتىنىن ءمالىم ەتتى.

- بۇگىن ەكىنشى دوڭگەلەك ۇستەل ءوتتى. ءبىرىنشىسى الماتىدا عالىمداردىڭ ورتاسىندا وتكەن. عالىمداردىڭ ۇسىنىمدارى بەلگىلى دەۋگە بولادى. وزدەرى بەرىپ وتىر. ەندى سولاردى بىرىزدەندىرىپ، بىرىكتىرەمىز.

سونداي-اق، زوولوگيا ينستيتۋتى مەن جاڭگىر حان اتىنداعى باتىس قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتى بىرلەسىپ بيولوگيالىق نەگىزدەمە ازىرلەپ جاتىر. زاڭ بويىنشا بيولوگيالىق نەگىزدەمە ءازىر بولعاننان كەيىن كيىكتى ورنىقتى پايدالانۋ تۋرالى ناقتى شەشىم قابىلداۋعا بولادى، - دەيدى ول.

ونىڭ سوزىنشە، ناقتى شەشىم قابىلداعان كەزدە كيىكتىڭ سوڭعى ساناعى دا ەسكەرىلمەك.

- مامىر ايىندا بۇكىل جابايى جانۋاردىڭ ساناعى جۇرەدى. ونىڭ ىشىندە كيىك تە بار. سول ساناقتان كەيىن ەلدەگى كيىك سانى ناقتى قانشا ەكەنى تۇسىنىكتى بولادى. قازىر 4 ميلليوننان استى دەپ وتىرمىز. وسى ساندى تاعى ءبىر ناقتىلايمىز. سوندا وسى شارالاردىڭ ءبارى اياقتالعاننان كەيىن ماۋسىم ايىنا قاراي ۇكىمەتكە ۇسىنىس جىبەرەمىز. ءارى قاراي ۇكىمەت شەشىم قابىلدايدى، - دەدى نۇركەن شابيەۆ.

ۆيتسە-ءمينيستردىڭ كيىك سانى 4 ميلليوننان استى دەپ وتىرعانى بىلتىرعى ساناققا نەگىزدەلىپ ايتىلعان مالىمەت ەكەنىن ايتۋ كەرەك.

- اقبوكەندەردى قورعاپ، ەسەپكە الۋعا ارنالعان مەملەكەتتىك شارالار ءوز ناتيجەسىن بەردى. 2003-جىلى كيىك سانى 21 مىڭنان، 2024-جىلى 2,8 ميلليونعا دەيىن جەتتى، - دەدى ول دوڭگەلەك ۇستەل كەزىندە.

ونىڭ سوزىنشە، كەڭەس زامانىندا كيىكتەر ەڭ كوبەيدى دەگەننىڭ وزىندە 1,2 ميلليون باستان اسپاعان.

سونداي-اق، ول بىلتىرعى مامىردا تولدەگەن كيىكتى قوسقاندا اقبوكەندەردىڭ قازىرگى سانى سانى 4,1 ميلليونعا دەيىن جەتكەنىن ايتادى. ونىڭ ىشىندە ورال پوپۋلياتسياسى - 2,3 ميلليون، بەتپاقدالا پوپۋلياتسياسى - 1,6 ميلليون، ءۇستىرت پوپۋلياتسياسى 92,2 مىڭ باس بولدى دەگەن ەسەپ ايتىلىپ ءجۇر.

نۇركەن شاربيەۆ بۇل جايتتار، اسىرەسە باتىس قازاقستان وبلىسىندا جايىلىم تاپشىلىعىن تۋىنداتىپ وتىرعانىن ايتادى.

مينيسترلىك اقبوكەندەردى ساقتاۋ مەن ۇتىمدى پايدالانۋدىڭ 2025-2026-جىلدارعا ارنالعان كەشەندى جوسپارىن ازىرلەپ، وزگە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ماقۇلداۋىنا جىبەرگەن كورىنەدى. ول قۇجاتتا مىنانداي شارالار قابىلداۋ ۇسىنىلىپ وتىر:

- جىل سايىن كيىك سانى مەن جاعدايىنا عىلىمي مونيتورينگ جۇرگىزىپ، ءورىس اۋماقتارىن كارتاعا ءتۇسىرۋ؛

- اۆتوجول مەن تەمىرجول، قۇبىرلار مەن وزگە دە قۇرىلىستار كەلتىرىپ وتىرعان كەدەرگىلەردى جويىپ، وتكەلدەر سالۋ؛

- تۇراقتى باسقارۋدىڭ قۇقىقتىق بازاسىن كەڭەيتۋ؛

- جەرگىلىكتى قاۋىمداستىقتارمەن جانە حالىقارالىق ۇيىمدارمەن ىنتىماقتاستىق ورناتۋ؛

- كيىك ەتى مەن مۇيىزىنىڭ زاڭسىز اينالىمىنا باقىلاۋدى كۇشەيتۋ.

- زوولوگيا ينستيتۋتى كيىكتەردىڭ ءورىسىن انىقتاپ، ەپيزووتيكالىق قولايلى جاعدايعا قاجەتتى شەكتى ساندى بەلگىلەۋدى كوزدەيتىن عىلىمي زەرتتەۋ جۇرگىزىپ جاتىر (2024-2026 -جىلدارعا). كيىك سانىن رەتتەۋ تۋرالى ناقتى شەشىم وسى زەرتتەۋدىڭ قورىتىندىسىن نەگىزگە الىپ، قوعامداعى پىكىرلەردى ەسكەرە وتىرىپ قابىلدانۋ كەرەك، - دەيدى ۆيتسە-مينيستر.

سونداي-اق، ول اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى كيىك تىرشىلىگىنەن شارۋالارعا نۇقسان كەلۋى مۇمكىن 9 ءوڭىردى بەلگىلەپ، فەرمەرلەرگە كومەك كورسەتەتىن جەدەل شتابتار قۇرعانىن اتاپ ءوتتى. 2025-جىلى بۇل شتابتاردىڭ جۇمىسىنا مينيسترلىكتىڭ ىشكى رەزەرۆىنەن 401 قىزمەتكەر مەن 202 تەحنيكا تارتۋ جوسپارلانعان. وعان قوسىمشا جەرگىلىكتى اكىمدىكتەرگە قاراستى 122 ورمان شارۋاشىلىعىنان 788 ادام مەن 296 تەحنيكا جۇمىلدىرۋ جوسپارلانىپ وتىر.

دوڭگەلەك ۇستەلدە ءماجىلىس دەپۋتاتى ەربولات ساۋرىقوۆ كيىك جايلايتىن وڭىرلەردە تاۋەلسىزدىك كەزىندە بەرىلگەن شارۋاشىلىق جەرلەردى كەڭەس زامانىنداعى ەگىس القاپتارىنىڭ كارتاسىمەن سالىستىرا وتىرىپ، قايتا جاساپ شىعۋ كەرەك دەگەن ۇسىنىس ايتتى.

- مەن بۇل جەردە كيىك ءورىسىنىڭ كارتاسى كەڭەس زامانىندا بولدى دەپ وتىرعان جوقپىن. ول كەزدە ەگىس القاپتارىنىڭ كارتاسى بولعان. سول كارتادا كيىك ءورىسىنىڭ شەكارالارى دا انىق كورسەتىلگەن. وسىنىڭ نەگىزىندە كيىك ورىسىنە كەرى اسەرى بولمايتىنداي ەتىپ، زاڭسىز، عىلىمي نەگىزدەمەسىز شارۋاشىلىققا بەرىلىپ كەتكەن جەرلەردىڭ ماسەلەسىن قايتا قاراۋ كەرەك، - دەدى ول.

سونداي-اق، عالىمدار تاراپىنان «كيىك سانىن رەتتەۋ» دەگەن تەرميننەن باس تارتۋ ۇسىنىلدى. حالىقارالىق قۇجاتتاردىڭ بارىندە ونىڭ ورنىنا «كيىكتى ورنىقتى پايدالانۋ» دەيتىن ۇعىم قولدانىلاتىنى دا ايتىلدى.

ەسكە سالساق، ەلىمىزدە مال تەرىسى مەن ءجۇنىن شەتەلگە شىعارۋعا قويىلعان كەدەندىك باج سالىعىن جويۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانعان بولاتىن.