كيىك سانىنىڭ ارتۋى شارۋالاردى ابىگەرگە سالىپ وتىر. جازداعى قۋاڭشىلىقتىڭ زاردابى ازداي شەگىرتكەنىڭ قاپتاۋى، كيىكتەردىڭ ەگىس القابىن تاپتاۋى جىعىلعان ۇستىنە جۇدىرىق بولدى. ءتۇز تاعىلارىنىڭ سانىن پىشاققا ءىلىپ رەتتەيىك دەسە، جاۋاپتى مينيسترلىك كيىك ەتىنە سۇرانىس جوق دەيدى. ەندى قايتپەك كەرەك؟
كيىك ءمۇيىزى - براكونەرلەردىڭ باستى نىساناسىنا اينالعان تابىس كوزى. وسى سالاداعى ءتارتىپتى كۇشەيتۋ ءۇشىن قازاقستان 2016-جىلى بونن كونۆەنسياسىنا قوسىلىپ، كيىك ءمۇيىزىن ساتۋعا نولدىك كۆوتا ەنگىزگەن بولاتىن. الايدا بۇل شەكتەۋ بىلتىر جەلتوقساندا الىنىپ، جىلىنا 10 تونناعا دەيىن ۇلعايتىلدى. ازىرگە ونىڭ مەرزىمى ءۇش جىل. ەگەر مينيسترلىك وسى ارالىقتا تياناقتى جۇمىس جاساسا، كۆوتا تۇراقتى بەرىلۋى مۇمكىن. سوندا ەلىمىز 2029 -جىلعا قاراي 10, 20, ءتىپتى 50 تونناعا دەيىن كيىك ءمۇيىزىن ەكسپورتتاي الادى.
ەرلان نىسانبايەۆ، ق ر ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى:
- كيىك سانىن رەتتەۋ كەزىندە مۇيىزدەر كەسىلىپ الىنادى. ولار قابىلداۋ پۋنكتتەرىندە جانە جەرگىلىكتى اكىمدىكتەردە اقپاراتتىق جۇيەگە ەنگىزىلىپ، ارنايى تاڭبالانادى. كەيىن كۇزەتپەن الماتىعا جەتكىزىلەدى. مۇندا ارنايى سالقىنداتقىش قويمالار بار. وندا بەلگىلى ءبىر تەمپەراتۋرا مەن ىلعالدىلىق رەجيمى ساقتالادى. ءار ءمۇيىزدىڭ جەكە ءنومىرى بار جانە ءبارى تىركەۋدە تۇر.
كيىك مۇيىزىنەن تۇسەتىن قوماقتى قارجى قايدا جۇمسالادى؟
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا، قاراجات بيولوگيالىق ارتۇرلىلىكتى ساقتاۋعا، كيىكتەردى قورعاۋعا، سونداي-اق قاجەتتى كولىك ساتىپ الۋعا جۇمسالادى. دەگەنمەن جاۋاپتى ماماندار ازىرگە ءتۇز تاعىسىنىڭ ءمۇيىزىن ساتۋدان قانشا اقشا تۇسەتىنىن ناقتى ايتا الماي وتىر.
ەرلان نىسانبايەۆ، ق ر ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى:
- نارىقتا ءونىم بولماسا، ونىڭ باعاسى جوعارى بولادى. ال كوپ كولەمدە شىقسا، باعا تومەندەۋى مۇمكىن. سوندىقتان ناقتى سوما تۋرالى ايتۋ قيىن. كيىك ەتىنە سۇرانىس جوق ەلدە ءتۇز تاعىسىنىڭ سانىن رەتتەۋ شاراسى باستالعالى 200 مىڭعا تارتا كيىك سويىلعان. الايدا اۋىل شارۋاشىلىعى ۆيسە-ءمينيسترى كيىك ەتىنە ايتارلىقتاي سۇرانىس جوق دەيدى.
ازات سۇلتانوۆ، اۋىل شارۋاشىلىعى ۆيسە-ءمينيسترى:
- وكىنىشكە قاراي، قازىر كيىك ەتىنە ۇلكەن سۇرانىس جوق. قايتا وڭدەۋ كاسىپورىندارىندا ارتىق قور جينالىپ قالعانى بايقالادى. بۇل ەڭ الدىمەن قازاقستاننىڭ سيرەك كەزدەسەتىن جانۋارلار پوپۋلياتسياسىن قالپىنا كەلتىرۋ جونىندەگى شەكتەۋلەرىمەن بايلانىستى. ءبىز ەكولوگيا، ساۋدا مينيسترلىكتەرىمەن جانە باسقا دا مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسىپ، وتكىزۋ ارنالارىن كەڭەيتۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ جاتىرمىز.
كيىز ەتىنە سۇرانىس جوق، ال ءمۇيىزدى شەكتەن تىس سىرتقا ەكسپورتتاي المايمىز. ەندى قايتپەك كەرەك؟
تاۋەلسىز ەكولوگيالىق شولۋشى: «كيىك ءمۇيىزىن ەلىمىزدە وڭدەپ، فارماتسيەۆتيكا سالاسىنا قولدانۋىمىز كەرەك»، - دەيدى. قىردا 5 ميلليونعا تارتا كيىك بار كيىك - ءومىر ءسۇرۋ ۋاقىتى قىسقا، كوبەيۋى جىلدام دالا جانۋارى. ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك، جەر بەتىندەگى اقبوكەننىڭ 98 پايىزى ءبىزدىڭ ەلدە مەكەن ەتەدى. بيىل ونىڭ سانى 5 ميلليونعا جۋىقتادى. ال تولدەرىن قوسا العاندا 7 ميلليونعا جەتىپ جىعىلادى. ياعني جىلدان جىلعا سانى ارتىپ كەلەدى. كيىك سانىن رەتتەۋدىڭ ەندىگى جولى مۇيىزدەن وتىندىق ءدارى-دارمەك جاساۋ. ماماندار وسىلاي دەيدى.
24.kz