وتىرىستىڭ كۇن تارتىبىنە شىعارىلعان ماسەلە قارالىپ بولعاننان كەيىن، ب ا ق وكىلدەرىنە باسپا ءسوز ءماسليحاتى ۇيىمداستىرىلادى.
وندا ق ر جاساندى ينتەللەكت جانە سيفرلىق دامۋ ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى روستيسلاۆ كونياشكين، ق ر ۇلتتىق ەكونوميكا ۆيتسە-ءمينيسترى بەكبولات مولدابەكوۆ پەن «وتباسى بانك» ا ق باسقارما ءتوراعاسى ءلاززات يبراگيموۆا تىلشىلەر سۇراعىنا جاۋاپ بەرەدى.
ايتا كەتەيىك، بۇعان دەيىن مەملەكەت باسشىسى وتكەن ايدا دۇنيەجۇزىلىك جاساندى ينتەللەكت جونىندەگى كونفەرەنتسيادا سويلەگەن ءسوزىنىڭ تولىق ءماتىنىن جاريالاعانبىز.
پرەزيدەنتتىڭ پىكىرىنشە، ج ي ەكونوميكا، ساۋدا جانە جاھاندىق ءوزارا بايلانىستىڭ بولاشاعىن ايقىندايتىن، تولىققاندى ينفراقۇرىلىمى بار سالاعا اينالىپ كەلەدى.
- ب
ب ۇ ۇ دەرەگىنە سايكەس، جاساندى ينتەللەكت ينفراقۇرىلىمىنا جانە ونىمەن بايلانىستى تەحنولوگيالارعا سالىنعان ينۆەستيتسيا جىلىنا ورتا ەسەپپەن 47 پايىزعا وسكەن. 2033 -جىلعا قاراي جاھاندىق ج ي نارىعىنىڭ كولەمى شامامەن 5 تريلليون دوللارعا جەتەدى دەپ بولجانىپ وتىر. دەمەك، ءبىر نارسە انىق: جاساندى ينتەللەكتىنى باسقارۋ جۇيەسى كەشەندى سيپاتقا يە بولۋعا ءتيىس. ول جارتىلاي وتكىزگىشتەر مەن دەرەكتەردى وڭدەۋ ورتالىقتارىنان باستاپ ەتيكا، ءبىلىم بەرۋ جانە ادامنىڭ قادىر-قاسيەتىن قورعاۋعا دەيىنگى بۇكىل باعىتتى قامتۋى قاجەت. سونىمەن قاتار ترانسفورماتسيا ۇدەرىسى گەوساياسي شيەلەنىس ۋشىعىپ، ءىرى الەمدىك دەرجاۆالار اراسىنداعى سەنىمگە سەلكەۋ تۇسكەن، جىك-جىككە بولىنگەن كەزەڭدە ءجۇرىپ جاتىر. وكىنىشكە قاراي، مەملەكەتتەردىڭ كوبى قاقتىعىستارعا توسقاۋىل قويۋعا ءمان بەرمەيدى، ەسەسىنە ونىڭ سالدارىن جويۋعا كۇش- جىگەرىن سارقا جۇمسايدى. جاساندى ينتەللەكت الدىن الا ەسكەرتۋ جۇيەسىن، پريەۆەنتيۆتى ديپلوماتيانى، گۋمانيتارلىق كومەك پەن بىتىمگەرلىك ارەكەتتەردى كۇشەيتۋ ارقىلى بىزگە وسى قيسىنسىز تۇسىنىكتى وزگەرتەتىن تاريحي مۇمكىندىك بەرىپ وتىر، - دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ودان بولەك، مەملەكەت باسشىسى قازاقستاننىڭ جاساندى ينتەللەكتىنى دامىتۋداعى ستراتەگيالىق ارتىقشىلىقتارىنا توقتالعان بولاتىن. پرەزيدەنتتىڭ پىكىرىنشە، ەلىمىز تەحنولوگيالىق توعىسۋدىڭ، سيفرلىق ساۋدا مەن حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ قارقىندى ورتالىعىنا اينالۋ ءۇشىن مول الەۋەتكە يە.
- ەنەرگەتيكالىق رەسۋرستاردىڭ مول قورى، اسا ماڭىزدى مينەرالدار كەنىشتەرى، زاماناۋي كولىك دالىزدەرى مەن جەدەل دامىپ كەلە جاتقان سيفرلىق ينفراقۇرىلىم نارىقتاردى، تەحنولوگيا جانە يننوۆاتسيالىق ەكوجۇيەلەردى ءوزارا ۇشتاستىرۋعا تىڭ مۇمكىندىك بەرەدى. سيفرلىق ترانسفورماتسيا ۇلتتىق دامۋ ستراتەگيامىزدىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى سانالادى. قازاقستاننىڭ جاڭا كونستيتۋتسياسىندا جاساندى ينتەللەكتىگە، ونىڭ ەلىمىزدى ورنىقتى دامىتۋعا قوسار ۇلەسىنە باسا نازار اۋدارىلعان. سونىمەن قاتار اتا زاڭىمىز ءار ازاماتتىڭ دەربەس دەرەگىنىڭ قورعالۋىنا كەپىلدىك بەرەدى. 2026 -جىلدى «سيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت جىلى» دەپ جاريالاپ، «Digital Kazakhstan-2029» ۇلتتىق ستراتەگياسىن بەكىتتىك. جاساندى ينتەللەكت تۋرالى زاڭ مەن سيفرلىق كودەكس قابىلداندى. ەلوردادا Smart City تەحنولوگيالىق پلاتفورماسى ىسكە قوسىلدى. كوپ ۇزاماي اتالعان تاجىريبە قازاقستاننىڭ بارلىق ءىرى قالاسىندا قولدانىلادى. بۇدان بولەك، ءبىز الاتاۋ قالاسىنىڭ دامۋىنا ستراتەگيالىق تۇرعىدان باسىمدىق بەرىپ وتىرمىز. ول ورتالىق ازياداعى العاشقى تولىق ينتەگراتسيالانعان سيفرلىق شاھار بولماق. الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن، سونىڭ ىشىندە قىتايدان تەحنولوگيالىق كومپانيالاردى، ينۆەستورلار مەن نوۆاتورلاردى تارتۋ ءۇشىن كونستيتۋتسيادا الاتاۋ قالاسىنىڭ ارناۋلى قۇقىقتىق رەجيمى ايقىندالدى، - دەدى پرەزيدەنت.
سونىمەن قاتار، بۇعان دەيىن تبيليسيدە بۇۇ مەملەكەتتىك قىزمەتى فورۋمى اياسىندا «مەملەكەتتىك باسقارۋداعى جاساندى ينتەللەكت: تيىمدىلىك پەن قوعامدىق مۇددە اراسىنداعى تەپە- تەڭدىك» تاقىرىبىندا ءوڭىرارالىق سەمينار وتكەن ەدى.
ءىس-شاراعا ورتالىق ازيا، كاۆكاز جانە ازيا-تىنىق مۇحيتى ءوڭىرىنىڭ 12 ەلىنەن كەلگەن 40-تان استام مەملەكەتتىك قىزمەتشى مەن ساراپشى قاتىسقان بولاتىن.
سەمينار بارىسىندا قاتىسۋشىلار جاساندى ينتەللەكتىنىڭ مەملەكەتتىك سەكتوردىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋداعى مۇمكىندىكتەرىن، سونداي-اق ەسەپ بەرۋ، اشىقتىق، ينكليۋزيۆتىلىك جانە شەشىم قابىلداۋ كەزىندە ادامنىڭ جەتەكشى ءرولىن ساقتاۋ ماسەلەلەرىن تالقىلادى.
استانا مەملەكەتتىك قىزمەت حابى باسقارۋشى كوميتەتىنىڭ ءتوراعاسى ءاليحان بايمەنوۆ جاساندى ينتەللەكتىنىڭ دامۋى مەملەكەتتىك باسقارۋدى جەتىلدىرۋگە جاڭا مۇمكىندىك بەرەتىنىن ايتتى.
- جاساندى ينتەللەكتىنىڭ قارقىندى دامۋى اشىقتىقتى، دەرەكتەردى قورعاۋدى، ادام قۇقىقتارىن ساقتاۋدى جانە تيىمدىلىك پەن قوعامدىق مۇددە اراسىنداعى تەپە-تەڭدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرىنە ەرەكشە نازار اۋدارۋدى تالاپ ەتەدى. بۇل مۇمكىندىكتەر مەن سىن-قاتەرلەر حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق پەن تاجىريبە الماسۋدى قاجەت ەتەدى، - دەدى ءاليحان بايمەنوۆ.
ودان بولەك، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى جاساندى ينتەللەكت جانە سيفرلىق دامۋ مينيسترلىگى (ج ي س د م) ارقىلى ەلىمىزدى تەحنولوگيالىق تۇرعىدان ترانسفورماتسيالاۋعا باعىتتالعان اۋقىمدى جۇمىستى قولعا الدى. ىرگەلى جوبالاردىڭ ءبىرى - ۇلتتىق جاساندى ينتەللەكت پلاتفورماسى.
جاساندى ينتەللەكتىنىڭ ۇلتتىق پلاتفورماسى - AI ەكوجۇيەسىنىڭ نەگىزگى ەلەمەنتتەرىنىڭ ءبىرى. بۇل پلاتفورما جاساندى ينتەللەكت شەشىمدەرىن ازىرلەۋگە، سىناقتان وتكىزۋگە، ەنگىزۋگە جانە اۋقىمىن كەڭەيتۋگە ارنالعان ءبىرىڭعاي تەحنولوگيالىق ورتا رەتىندە قاراستىرادى.
پلاتفورما سونىمەن قاتار ەسەپتەۋ رەسۋرستارىنا، تىلدىك مودەلدەرگە جانە جاساندى ينتەللەكتىگە نەگىزدەلگەن قولدانبالى شەشىمدەردى ازىرلەۋ قۇرالدارىنا قول جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتەدى.
سونداي-اق اعىمداعى ءسات ەمەس ج ي اگەنتتەرى مەن سيفرلىق كومەكشىلەر ءارتۇرلى باعىتتاردا قولدانىلادى: وتىنىشتەردى وڭدەۋ، ازاماتتارعا كەڭەس بەرۋ، قۇقىقتىق كومەك، دەنساۋلىق ساقتاۋ، مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردى قولداۋ جانە كۇندەلىكتى پروتسەستەردى اۆتوماتتاندىرۋ.
eGov AI ينتەللەكتۋالدى كەڭەسشىسى 2 ميلليوننان استام سۇرانىستى وڭدەپ، بايلانىس ورتالىقتارى مەن حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارىنا تۇسەتىن جۇكتەمەنى ايتارلىقتاي ازايتتى. الداعى ۋاقىتتا eGov AI مەن AlemGPT پلاتفورمالارىن دامىتۋ ازاماتتار مەن مەملەكەتتىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلىن بارىنشا ىڭعايلى ەتۋگە باعىتتالادى. بۇل ءۇشىن پايدالانۋشىلار قاجەتتى قىزمەتتى نەمەسە پورتالداعى ءبولىمدى وزدىگىنەن ىزدەمەي-اق، تابيعي ديالوگ ارقىلى مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى الىپ، قاجەتتى اقپاراتقا وڭاي قول جەتكىزە الادى.
جاساندى ينتەللەكت اگەنتتەرىن ەنگىزۋدىڭ ناقتى مىسالدارى رەتىندە گاز ەسەپتەگىشتەرىنىڭ كورسەتكىشتەرىن اۆتوماتتى تۇردە تىركەۋ، تەراپيەۆت دارىگەرلەرگە كومەك كورسەتۋ، قۇقىقتىق كەڭەس بەرۋ، سونداي-اق مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر مەن ازاماتتارعا ارنالعان قولدانبالى سيفرلىق قۇرالدار اتاپ وتىلەدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ قولداۋىمەن Astana Smart City قالالىق باسقارۋ جۇيەسىنە جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋگە باعىتتالعان AI- Driven Government جوبالىق كەڭسەسى ىسكە قوسىلدى.
قازاقستان ب ۇ ۇ-نىڭ ەلەكتروندىق ۇكىمەتتى دامىتۋ يندەكسىندە الەم بويىنشا 24-ورىندا تۇر. بۇگىندە مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ 90,4 پايىزى ەلەكتروندىق فورماتتا كورسەتىلەدى، ال 95,9 پايىزىن سمارتفون ارقىلى الۋعا بولادى. سونداي-اق قاعاز قۇجاتتاردىڭ تولىق بالاماسى بولىپ سانالاتىن 39 ءتۇرلى سيفرلىق قۇجات ەنگىزىلىپ، ازاماتتاردىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى الۋىن بۇرىنعىدان دا جەڭىل ءارى قولجەتىمدى ەتتى. 2025 -جىلدىڭ باسىنان بەرى 51,5 ميلليوننان استام مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتىلدى. تامىز ايىندا eGov Mobile موبيلدى قوسىمشاسى eGov AI ينتەللەكتۋالدى ىزدەۋ جۇيەسىمەن جاڭارتىلدى. سونىمەن قاتار eGov.kz پورتالى ارقىلى 25,7 ميلليوننان استام مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتىلدى، eGov Business سەرۆيسى 4,6 ميلليون سۇرانىستى وڭدەدى.
2025 -جىلى ەكونوميكانىڭ 72 سالاسىن قامتيتىن 20 سيفرلىق ترانسفورماتسيا كارتاسى بەكىتىلدى. سونداي-اق ءبىرىڭعاي Smart Region مودەلىنە كوشۋ جۇزەگە اسىرىلدى. ونىڭ اياسىندا وڭىرلەردىڭ سيفرلىق دامۋىن باعالايتىن ۇلتتىق ستاندارت ەنگىزىلدى. بۇل ستاندارت 16 نەگىزگى باعىت پەن تيىمدىلىكتىڭ 90 كورسەتكىشىن قامتيدى.
ەسكە سالايىق، بۇعان دەيىن ەاەو اياسىندا جاساندى ينتەللەكت پەن كەدەرگىسىز ساۋداعا باسىمدىق بەرىلەتىنىن جازعانبىز.
اۆتور
الپامىس فايزوللا