قۇجاتتا قالانى پوليتسەنترلىك جۇيە بويىنشا دامىتۋ، LRT جەلىلەرىن سالۋ، مەترونى كەڭەيتۋ، ونەركاسىپتىك اۋماقتاردى جاڭعىرتۋ جانە جاسىل جەلەكتەر كولەمىن ۇلعايتۋ كوزدەلگەن.
ءتيىستى وزگەرىستەر ۇكىمەتتىڭ 2026-جىلعى 31-قازانداعى 961-قاۋلىسىمەن ەنگىزىلدى. قۇجات العاشقى رەسمي جاريالانعان كۇننەن، ياعني 16-قاراشادان باستاپ قولدانىسقا ەنگىزىلدى.
- الماتى قالاسىنىڭ باس جوسپارى - قالانى پەرسپەكتيۆالىق كەشەندى دامىتۋ، اۋماقتى جوسپارلاۋ، الەۋمەتتىك جانە ينجەنەرلىك-كولىك ينفراقۇرىلىمى جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ باعىتتارىن ايقىندايتىن نەگىزگى قالا قۇرىلىسى قۇجاتى، - دەلىنگەن قاۋلىدا.
باس جوسپار جەر، ەكولوگيا جانە قۇرىلىس كودەكستەرىنىڭ، «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك باسقارۋ جانە ءوزىن-ءوزى باسقارۋ تۋرالى»، «الماتى قالاسىنىڭ ەرەكشە مارتەبەسى تۋرالى» زاڭداردىڭ جانە قالا قۇرىلىسىنا قاتىستى وزگە دە نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەردىڭ تالاپتارىنا سايكەس ازىرلەنگەن.
سونىمەن قاتار قۇجات الماتىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ باعدارلامالارىن، كولىك جانە ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ سحەمالارىن، اۋماقتاردى سالۋ جانە رەكونسترۋكتسيالاۋ جوبالارىن، تاريحي مۇرانى ساقتاۋ، كوگالداندىرۋ مەن قوعامدىق كەڭىستىكتەردى اباتتاندىرۋ جوسپارلارىن ازىرلەۋگە نەگىز بولادى.
باس جوسپاردا مىناداي جوسپارلاۋ كەزەڭدەرى بەلگىلەنگەن:
* باستاپقى جىل - 2025-جىلعى 1-قاڭتار؛
* قۇرىلىستىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى - 2030-جىل (2031-جىلعى 1-قاڭتار)؛
* ەسەپتىك مەرزىم - 2040-جىل (2041-جىلعى 1-قاڭتار).
الماتى پوليتسەنترلىك جۇيەگە كوشەدى
باس جوسپار الماتى قالاسى مەن الماتى اگلومەراتسياسىنىڭ ءوزارا بايلانىسىن ەسكەرە وتىرىپ ازىرلەنگەن.
قالانى دامىتۋدىڭ نەگىزگى مىندەتتەرىنە تاريحي-مادەني مۇرا مەن تابيعي اۋماقتاردى ساقتاۋ، جاسىل ايماقتاردى كەڭەيتۋ، سونداي-اق جالپى قالالىق جانە جەرگىلىكتى قوعامدىق ورتالىقتاردى قالىپتاستىرۋ كىرەدى.
وسى ماقساتتا الماتىنى دامىتۋدىڭ پوليتسەنترلىك مودەلىنە كوشۋ كوزدەلگەن. بۇل ءتاسىل قالادا بىرنەشە بەلسەندى ورتالىق قۇرۋدى قاراستىرادى. ولاردىڭ ءارقايسىسىندا تۇرعىن ءۇي، جۇمىس ورىندارى، الەۋمەتتىك نىساندار، كولىك جانە كوممۋنالدىق قىزمەتتەر تەڭگەرىمدى تۇردە ورنالاستىرىلۋى ءتيىس.
قۇجات اۆتورلارىنىڭ پايىمىنشا، مۇنداي ءتاسىل ەكونوميكالىق وسىمگە، الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى شەشۋگە جانە قالا اۋماعىن ءتيىمدى پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
باس جوسپاردا پوليتسەنترلەردىڭ مىناداي ماماندانۋى قاراستىرىلعان:
* سولتۇستىك - ونەركاسىپتىك ايماقتار مەن توزىعى جەتكەن تۇرعىن ۇيلەردى جاڭعىرتۋ، دەمالىس اۋماقتارىن دامىتۋ جانە كوگالداندىرۋ؛
* شىعىس قاقپاسى - لوگيستيكالىق حاب، كورمە جانە ويىن-ساۋىق ينفراقۇرىلىمى، مەديتسينا مەن فارماتسيەۆتيكا؛
* تاريحي ورتالىق - تۋريزم، مادەنيەت جانە قىزمەت كورسەتۋ سالاسى؛
* باتىس - ءىرى ونەركاسىپتىك كاسىپورىندار مەن كولىك-لوگيستيكالىق حاب؛
* وڭتۇستىك-باتىس - شاعىن ونەركاسىپتىك پاركتەر، ساۋدا جانە لوگيستيكا.
العاشقى وزگەرىستەر قالانىڭ سولتۇستىك بولىگىنەن، اتاپ ايتقاندا جەتىسۋ اۋدانى مەن تۇركسىب اۋدانىنىڭ ءبىر بولىگىنەن باستالادى. بۇل اۋماقتاردا جەكەلەگەن ءوندىرىس ورىندارى مەن بازارلاردى كوشىرۋ، ەسكى تۇرعىن ءۇي قورىن جاڭارتۋ، كوشە جەلىسىن دامىتۋ جانە سكۆەرلەر سالۋ جوسپارلانعان.
اۋماقتىڭ كولىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ الماتى-1 تەمىرجول ۆوكزالىمەن بايلانىستى بولادى. الماتى-2 ۆوكزالىنا دەيىن ەكىنشى تەمىرجول جولدارىن سالۋ جانە كولىك-لوگيستيكالىق تورابىن قۇرۋ كوزدەلگەن.
قالانىڭ شىعىس بولىگىندە جىلدام جۇرەتىن ترامۆاي، «شىعىس» اۆتوۆوكزالى، BRT جەلىسى جانە قالا ماڭىنداعى كولىك قاتىناسىن بىرىكتىرەتىن مۋلتيمودالدى كولىك تورابى قۇرىلماق. سونىمەن بىرگە كول مەن وزەندەرى بار 120 گەكتارلىق تابيعي اۋماقتى اباتتاندىرۋ جوسپارلانعان.
باتىس بولىكتە ەكولوگيالىق تالاپتارعا ساي ءوندىرىس ورىندارىن ورنالاستىرۋ ارقىلى يندۋستريالىق ايماقتى كەڭەيتۋ كوزدەلگەن. بۇدان بولەك، تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ كوللەدجدەرى، جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ۇيلەر مەن جاس ماماندارعا ارنالعان جاتاقحانالار سالىنادى.
ال 90 گەكتار اۋماقتى الىپ جاتقان تەكتونيكالىق جارىق ۇستىنە قۇرىلىس سالىنبايدى. ونىڭ ورنىنا بۇل اۋماق كوگالداندىرىلىپ، جاسىل ايماققا اينالادى.
قالانىڭ وڭتۇستىك-باتىسىندا «التىن وردا» بازارىن اگرووڭدەۋ كاسىپورىندارى بار قالالىق كوتەرمە- تاراتۋ ورتالىعىنا اينالدىرۋ جوسپارلانعان. سونداي-اق ساۋدا-لوگيستيكالىق جانە ىسكەرلىك ورتالىقتار، «باتىس» اۆتوۆوكزالى، مەترو مەن LRT ستانسيالارى سالىنادى.
تاريحي ورتالىقتا عيماراتتاردى قالپىنا كەلتىرۋ جانە مادەني نىسانداردىڭ اۋماعىن اباتتاندىرۋ باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرىلادى. كەڭەس داۋىرىندە سالىنعان تۇرعىن ۇيلەردىڭ توزعان ينجەنەرلىك جەلىلەرى جاڭارتىلادى.
سونىمەن قاتار الماتى اۋىر ماشينا جاساۋ زاۋىتىنىڭ اۋماعى مەن سەيفۋللين داڭعىلىنداعى بۇرىنعى 1-تەرگەۋ يزولياتورى ورنالاسقان اۋماقتى زاماناۋي كۆارتالدىق قۇرىلىس پەن ىسكەرلىك كلاستەرگە اينالدىرۋ قاراستىرىلعان.
مەترو مەن LRT جەلىلەرى كەڭەيەدى
باس جوسپاردىڭ جەكە ءبولىمى كولىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا ارنالعان.
مەترو جەلىلەرىنىڭ جالپى ۇزىندىعىن قازىرگى 13,4 شاقىرىمنان 2030-جىلعا قاراي 35 شاقىرىمعا، ال 2040-جىلعا قاراي 123,6 شاقىرىمعا دەيىن جەتكىزۋ جوسپارلانعان.
قۇجاتتا قولدانىستاعى ءبىرىنشى جەلىنىڭ قۇرىلىسىن اياقتاۋ، سونداي-اق ەكىنشى - اينالما جانە ءۇشىنشى مەترو جەلىلەرىنىڭ قۇرىلىسىن باستاۋ كوزدەلگەن.
الماتىدا جەڭىل رەلستى كولىك (LRT) جۇيەسى دە دامىتىلادى. ۇزىندىعى 31 شاقىرىم بولاتىن العاشقى جەلى قالانىڭ باتىس اۋداندارىن الماتى-2 ۆوكزالىمەن جانە «باتىس»، «شىعىس» كولىك توراپتارىمەن بايلانىستىرۋى ءتيىس.
باس جوسپارعا سايكەس، 2040-جىلعا قاراي LRT جەلىلەرىنىڭ جالپى ۇزىندىعى 79 شاقىرىمعا جەتەدى.
بۇدان بولەك، رايىمبەك داڭعىلى بويىمەن BRT جۇيەسىنىڭ ەكىنشى جەلىسىن سالۋ قاراستىرىلعان.
ۆەلوجولدار جەلىسىنىڭ ۇزىندىعى 2030-جىلعا قاراي 96 شاقىرىمنان 262,8 شاقىرىمعا دەيىن ۇلعايادى.
وسىلايشا، 2040-جىلعا قاراي جولاۋشىلار قوعامدىق كولىگى جەلىلەرىنىڭ جالپى ۇزىندىعى 981 شاقىرىمنان 1214 شاقىرىمعا دەيىن ارتۋى ءتيىس.
جاسىل ايماقتار كوبەيىپ، ەكولوگيالىق تالاپتار كۇشەيەدى
ەكولوگيا سالاسىندا 2027-جىلدان باستاپ قالدىقتاردى مىندەتتى تۇردە بولەك جيناۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ جوسپارلانعان. ال 2040-جىلعا قاراي قاتتى تۇرمىستىق قالدىقتاردى قايتا وڭدەۋ ۇلەسىن 60 پايىزعا جەتكىزۋ كوزدەلگەن.
سونداي-اق تاۋلىگىنە 2 مىڭ توننا قالدىقتى وڭدەي الاتىن ەنەرگەتيكالىق كادەگە جاراتۋ زاۋىتىن جانە ماكۋلاتۋرانى قايتا وڭدەيتىن كاسىپورىن سالۋ جوسپارلانىپ وتىر.
باس جوسپارداعى باسىم باعىتتاردىڭ ءبىرى - جاسىل جەلەكتەر اۋماعىن ۇلعايتۋ. قوعامدىق پايدالانۋداعى كوگالداندىرىلعان اۋماق كولەمىن 2025-جىلعى ءبىر ادامعا شاققانداعى 12,4 شارشى مەتردەن 2040-جىلعا قاراي 16,3 شارشى مەترگە دەيىن جەتكىزۋ كوزدەلگەن.
قۇجاتتا قولدانىستاعى جاسىل القاپتاردى، سونىڭ ىشىندە باۋم توعايىن، زيراتتار اۋماعى مەن سانيتارلىق-قورعاۋ ايماقتارىن اباتتاندىرۋ، سونداي-اق جاڭا قوعامدىق جاسىل كەڭىستىكتەر قۇرۋ قاراستىرىلعان.
سۋ نىساندارىن قورعاۋعا دا ەرەكشە نازار اۋدارىلعان. قالاداعى وزەن ارنالارى بويىندا تۇراقتى سۋ اعىسىن قالپىنا كەلتىرۋ، سۋ قورعاۋ بەلدەۋلەرى مەن ايماقتارىنداعى قۇرىلىس جۇمىستارىن قاتاڭ رەتتەۋ جوسپارلانعان.
تابيعي لاندشافتاردى ساقتاۋ جانە اۋا اعىندارىنىڭ ەركىن اينالىمىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن تاۋ بوكتەرىندەگى ۇستىرتتەرگە قۇرىلىس سالۋعا تىيىم سالىنادى. سونىمەن قاتار سۋ قورعاۋ ايماقتارىن پايدالانۋ تالاپتارى كۇشەيتىلەدى. ەنى 35 مەتر بولاتىن سۋ قورعاۋ بەلدەۋلەرىندە كۇردەلى قۇرىلىس جۇرگىزۋگە رۇقسات بەرىلمەيدى.
جالپى، باس جوسپاردا تاريحي-مادەني مۇرانى ساقتاۋ، قوعامدىق جانە جەرگىلىكتى كوپفۋنكتسيونالدى ورتالىقتاردى دامىتۋ، تۇرعىندار ءۇشىن قولايلى ورتا قالىپتاستىرۋ كوزدەلگەن. قۇجاتتا بەلگىلەنگەن شارالاردى جۇزەگە اسىرۋ قالانىڭ ەكونوميكالىق وسۋىنە جانە قوردالانعان الەۋمەتتىك ءارى ينفراقۇرىلىمدىق ماسەلەلەردى شەشۋگە ىقپال ەتەدى دەپ كۇتىلەدى.
ەسكە سالايىق، 2025-جىلعى جەلتوقساندا الماتىنىڭ 2040-جىلعا دەيىنگى دامۋ باعىتىن ايقىندايتىن باس جوسپارعا تۇزەتۋ ەنگىزۋ جوباسى بويىنشا قوعامدىق تالقىلاۋ وتكەن ەدى.