- قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا كەدەندىك رەتتەۋ ە ا ە و كەدەن كودەكسىنە، ق ر «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى كەدەندىك رەتتەۋ تۋرالى» كودەكسىنە، ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيا شەشىمدەرىنە جانە وزگە دە نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەرگە سايكەس جۇزەگە اسىرىلادى، - دەدى ول ەلوردانىڭ كوممۋنيكاسيالار قىزمەتىندە وتكەن بريفينگتە.
ونىڭ سوزىنشە، جەكە پايدالانۋعا ارنالعان تاۋارلار دەگەنىمىز - كاسىپكەرلىك قىزمەتكە، ساتىپ پايدا تابۋعا قاتىسى جوق، جەكە، وتباسىلىق جانە تۇرمىستىق قاجەتتىلىكتەرگە ارنالعان زاتتار. ولاردى كەدەننەن وتكىزۋگە قاتىستى ناقتى شەك بەلگىلەنگەن. مىسالى، ءبىر ادام كەدەننەن 2 ۇيالى تەلەفون، 2 پلانشەت، 1 نوۋتبۋك جانە 5 زەرگەرلىك بۇيىمعا دەيىن الىپ وتە الادى. سونىمەن قاتار، كەدەن ورگاندارى تاسىمالداۋ جيىلىگىن دە ەسكەرەدى. جولاۋشى بىردەي جاڭا تاۋارلاردى كوپ مولشەردە الىپ وتەتىن بولسا، ماماندار ولاردىڭ ناقتى قانداي ماقساتتا اكەلىنگەنىن تەكسەرۋگە قۇقىلى.
- ەگەر تاۋارلاردىڭ سانى مەن سيپاتى ولاردىڭ جەكە پايدالانۋعا ەمەس، كوممەرتسيالىق ماقساتقا ارنالعانىن كورسەتسە، مۇنداي تاۋارلارعا باسقا دا كەدەندىك تالاپتار قولدانىلۋى مۇمكىن، - دەدى باۋىرجان تۇرلىبايەۆ.
باجسىز اكەلۋ نورمالارى
جەكە پايدالانۋعا ارنالعان تاۋارلاردى شەتەلدەردەن اۋە كولىگىمەن اكەلگەندە، كەدەندىك باج جانە سالىق تولەمەيتىن جاعدايلار دا ناقتى بەلگىلەنگەن. ول ءۇشىن تاۋارلار قۇنى 10 مىڭ ەۋرودان، ال سالماعى 50 كەلىدەن جوعارى بولماۋى شارت.
تاسىمالدانعان زاتتاردىڭ باعاسى مەن سالماعى بەلگىلەنگەن نورمالاردان اسقان جاعدايدا، اسىپ كەتكەن بولىك ءۇشىن كەدەندىك تولەمدەر الىنادى. ەگەر ولاردىڭ قۇنى 10 مىڭ ەۋرودان جوعارى بولسا، وندا 0 مولشەرىندە ۇستەمە اقى تولەنەدى. ال سالماعى 50 كەلىدەن اسىپ كەتسە، ارتىق ءار كەلى ءۇشىن 4 ەۋرو تولەم قاراستىرىلعان.
- سونىمەن بىرگە، تاۋارلاردىڭ جەكەلەگەن ساناتتارىنا ارنايى شەكتەۋلەر مەن تالاپتار قولدانىلۋى مۇمكىن. سوندىقتان ساپارعا شىعار الدىندا وزىڭىزبەن بىرگە الىپ ءوتۋدى جوسپارلاپ وتىرعان ناقتى تاۋارعا قاتىستى تالاپتى الدىن-الا تەكسەرگەن ءجون، - دەپ ەسكەرتتى باۋىرجان تۇرلىبايەۆ.
تاۋارلاردى دەكلاراتسيالاۋ شارتتارى
جولاۋشىلار كەدەندىك دەكلاراتسيانى ە ا ە و زاڭناماسىندا كوزدەلگەن جاعدايلاردا، ونىڭ ىشىندە مىندەتتى دەكلاراتسيالاۋعا تىزىمىندەگى تاۋارلاردى تاسىمالداعاندا ۇسىنادى. ونى قاعاز جۇزىندە دە، ەلەكتروندى تۇردە دە تاپسىرۋعا بولادى.
استانا قالاسى بويىنشا مەملەكەتتىك كىرىستەر دەپارتامەنتى «اۋەجاي- استانا» كەدەن بەكەتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى بۇل ماسەلەنى دە ەگجەي-تەگجەيلى ءتۇسىندىردى.
ونىڭ مالىمدەۋىنشە، قازاقستاننىڭ حالىقارالىق اۋەجايلارىندا جولاۋشىلار ءۇشىن «جاسىل» جانە «قىزىل» ءدالىز جۇيەسى قولدانىلادى.
«جاسىل ءدالىز» مىندەتتى دەكلاراتسيالاۋعا جاتاتىن تاۋارلارى جوق جولاۋشىلارعا ارنالعان. ال « قىزىل ءدالىز» ارقىلى تاۋارلارى بار نەمەسە ولاردى ەرىكتى تۇردە دەكلاراتسيالاۋدى قالايتىن جولاۋشىلار وتەدى. جولاۋشى «جاسىل ءدالىزدى» تاڭداسا، ول ءوزىنىڭ مىندەتتى تۇردە دەكلاراتسيالانۋى ءتيىس تاۋارلارى جوق ەكەنىن مالىمدەگەن بولىپ ەسەپتەلەدى.
- مىندەتتى دەكلاراتسيالاۋعا جاتاتىن تاۋاردى دەكلاراتسيالاماعان ازاماتتار زاڭناماعا سايكەس جاۋاپقا تارتىلۋى مۇمكىن. سوندىقتان جولاۋشى تاۋاردى دەكلاراتسيالاۋ قاجەت پە، جوق پا، ناقتى بىلمەي كۇماندانسا، كەدەندىك باقىلاۋدان وتپەستەن بۇرىن كەدەن ورگانىنىڭ لاۋازىمدى تۇلعاسىنا جۇگىنىپ، «قىزىل ءدالىزدى» تاڭداعانى دۇرىس، - دەدى باۋىرجان تۇرلىبايەۆ.
سونىمەن قاتار، مامان تىيىمدار مەن شەكتەۋلەر قويىلعان تاۋارلاردى اتاپ ءوتتى. ولار - قارۋ-جاراق پەن وق-ءدارى، قۇرامىندا ەسىرتكى نە پسيحوتروپتىق زاتتار بار جەكەلەگەن دارىلەر، مادەني قۇندى ەسكەرتكىشتەر، جەكەلەگەن باعالى جانە اسىل تاستار، وتكىزۋ ءۇشىن رۇقسات قاجەت بولاتىن باسقا دا زاتتار. باۋىرجان تۇرلىبايەۆ ازاماتتارعا تاسىمالدايتىن تاۋارى وسىنداي جەكەلەگەن ساناتقا جاتاتىنىن نە جاتپايتىنىن، سونداي-اق، ولارعا تىيىم نە شەكتەۋلەردىڭ بار-جوقتىعىن الدىن-الا تەكسەرىپ الۋعا كەڭەس بەردى.
قورىتا ايتقاندا، شەتەلدەردەن ۇشاقپەن تاۋار اكەلەتىن ازاماتتار مىناداي كەڭەستەردى قاپەرىندە ۇستاعانى ءجون:
· شەكارادان وتپەس بۇرىن تاسىمالداناتىن تاۋارلاردىڭ قۇنى مەن سالماعىن الدىن الا تەكسەرۋ، بىردەي تاۋارلاردىڭ سانىنا نازار اۋدارۋ، سونداي-اق تاۋارعا قاتىستى تىيىمدار نەمەسە شەكتەۋلەردىڭ بار-جوعىن انىقتاۋ؛
· قاجەت بولعان جاعدايدا ءتيىستى رۇقسات قۇجاتتارىن الدىن الا دايىنداۋ؛
· تاۋاردىڭ مىندەتتى دەكلاراتسيالاۋعا جاتاتىنىن انىقتاۋ (ەگەر كۇمان تۋىنداسا، باقىلاۋدان وتپەس بۇرىن كەدەن ورگانىنىڭ قىزمەتكەرىنە جۇگىنگەن دۇرىس).
- كەدەندىك قاعيدالاردى ساقتاۋ جولاۋشىلارعا كىدىرىستەردەن، قوسىمشا شىعىنداردان جانە جاۋاپقا تارتىلۋدان اۋلاق بولۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. كەدەن ورگاندارىنىڭ مىندەتى - تەك باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرۋ عانا ەمەس، سونىمەن قاتار زاڭنامانىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋ جانە مەملەكەتتىڭ ەكونوميكالىق مۇددەلەرىن قورعاۋ، - دەپ تۇيىندەدى باۋىرجان تۇرلىبايەۆ.
ايتا كەتەيىك، بۇعان دەيىن ە ا ە و- نىڭ كەدەندىك راسىمدەرىن سيفرلاندىرۋ بيزنەسكە قالاي اسەر ەتىپ جاتقانىن جازعانبىز.
سونىمەن قاتار، مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتى قانداي ماركەتپلەيستەرگە جاڭا كەدەندىك تالاپ قويىلمايتىنىن ايتتى.
اۆتورلار
الپامىس فايزوللا