ايتا كەتەيىك، 16-قازاندا قۇرىلتاي ءتوراعاسى ايبەك دادەبايدىڭ توراعالىعىمەن وتكەن بيۋرودا وتىرىستىڭ كۇن ءتارتىبى ايقىندالعان ەدى. سوعان وراي دەپۋتاتتاردىڭ قاراۋىنا وزبەكستان جانە پاكىستانمەن كەدەن قىزمەتتەرىنىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلىنا قاتىستى حالىقارالىق كەلىسىمدەر شىعارىلادى.
الدىمەن قۇرىلتاي وزبەكستان ۇكىمەتىمەن ەكى ەلدىڭ كەدەن قىزمەتتەرىنىڭ وكىلدىكتەرىن اشۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ جونىندەگى زاڭ جوباسىن قارايدى. 2025 -جىلعى 15-قاراشادا تاشكەنت قالاسىندا قول قويىلعان قۇجات ەكى مەملەكەتتىڭ كەدەن ورگاندارى اراسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا، جەدەل اقپارات الماسۋدى قامتاماسىز ەتۋگە جانە قاتەرلەردىڭ الدىن الۋ مەن ولاردىڭ جولىن كەسۋ بويىنشا شارالاردى كەلىسۋگە باعىتتالعان. قازىر قازاقستاننىڭ كەدەن قىزمەتىنىڭ وكىلدىكتەرى قىتاي، تۇركيا، رەسەي سىندى سەگىز مەملەكەتتە جۇمىس ىستەيدى.
كەدەن قىزمەتى وكىلدىگى بولاتىن مەملەكەتتەگى قىزمەتىن ءوز مەملەكەتىنىڭ ديپلوماتيالىق وكىلدىگى باسشىسىنىڭ جالپى باسشىلىعىمەن جۇزەگە اسىرادى. وكىلدىكتەردىڭ لاۋازىمدى ادامدارىنىڭ سانى تاراپتار اراسىنداعى كەلىسىم بويىنشا ايقىندالادى.
كەدەن قىزمەتى وكىلدىگى مىناداي نەگىزگى فۋنكسيالاردى جۇزەگە اسىرادى:
كەدەندىك رەتتەۋ ماسەلەسى بويىنشا ءوز مەملەكەتىنىڭ مۇددەلەرىن ءبىلدىرۋ؛
تاراپتار مەملەكەتتەرى اراسىنداعى كەدەندىك ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا بەلسەندى قاتىسۋ؛
كەدەندىك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا جانە كەدەندىك باقىلاۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جونىندەگى جەدەل شەشىمدەردى قوسا العاندا،
تاراپتار مەملەكەتتەرىنىڭ كەدەن قىزمەتتەرىنىڭ كەدەن ءىسى سالاسىنداعى بىرلەسكەن ۇسىنىستارىن ازىرلەۋگە قاتىسۋ؛
كەدەن ءىسى ماسەلەلەرى بويىنشا اقپارات الماسۋ؛
تاراپتار مەملەكەتتەرىنىڭ كەدەن ءىسى سالاسىنداعى حالىقارالىق شارتتارىنىڭ ىسكە اسىرىلۋىن قامتاماسىز ەتۋگە قاتىسۋ؛
قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەدەن ءىسى سالاسىنداعى نورماتيۆتىك قۇقىقتىق بازاسىن ۇيلەستىرۋ بويىنشا ۇسىنىستار ازىرلەۋ؛
تاراپتار مەملەكەتتەرىنىڭ وقۋ ورىندارىندا كەدەن قىزمەتتەرىنىڭ لاۋازىمدى ادامدارىن كاسىپتىك وقىتۋدى جانە بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋدى ۇيىمداستىرۋ ماسەلەلەرىن كەلىسۋگە قاتىسۋ.
سونداي-اق دەپۋتاتتار 2026 -جىلعى 4-اقپاندا يسلاماباد قالاسىندا جاسالعان قازاقستان مەن پاكىستان ۇكىمەتتەرىمەن اراداعى كەدەن ىستەرىندەگى ىنتىماقتاستىق جانە ءوزارا اكىمشىلىك كومەك تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ جونىندەگى زاڭ جوباسىن قارايدى. قۇجاتتا ەكى ەلدىڭ كەدەن ورگاندارى اراسىندا ءوزارا اكىمشىلىك كومەك، تەحنيكالىق قولداۋ جانە كەدەندىك دەكلاراتسيالارداعى اقپارات الماسۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ءىس-قيمىل قامتىلعان. كەلىسىمدى ىسكە اسىرۋ قازاقستان مەن پاكىستان اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە كولىك-لوگيستيكالىق بايلانىستاردى كەڭەيتۋ بويىنشا قابىلدانىپ جاتقان شارالاردىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا جول اشادى.
كەلىسىم اياسىندا قازاقستان مەن پاكىستاننىڭ كەدەن ورگاندارى تاۋارلار مەن كولىك قۇرالدارىنىڭ قوزعالىسىنا قاتىستى كەدەندىك راسىمدەردى جەتىلدىرۋ، سونداي-اق ءوزارا اكىمشىلىك كومەك كورسەتۋ باعىتىندا ىنتىماقتاستىق ورناتادى.
تاراپتار تاۋارلاردىڭ سىنىپتاماسى، كەدەندىك قۇنى مەن شىعارىلعان جەرى تۋرالى مالىمەتتەردىڭ دۇرىستىعىن تەكسەرۋ، كەدەندىك باجداردىڭ دۇرىس ەسەپتەلۋىن باقىلاۋ جانە تاۋارلارعا قاتىستى تىيىمدار مەن شەكتەۋلەردىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا اقپارات الماسادى. بۇل رەتتە مالىمەتتەردىڭ قۇپيالىلىعى ساقتالادى.
سونىمەن قاتار، ەكى ەلدىڭ كەدەن ورگاندارى كەدەن زاڭناماسىنىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋگە، قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋعا، ولاردى انىقتاۋعا جانە جولىن كەسۋگە، سونداي- اق تەرگەپ- تەكسەرۋ شارالارىن جۇرگىزۋگە باعىتتالعان ءىس- قيمىلداردى ۇيلەستىرەدى. بۇدان بولەك، كەدەن سالاسىنداعى تاجىريبە الماسۋ دا ىنتىماقتاستىقتىڭ ماڭىزدى باعىتتارىنىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى.
قۇجاتقا سايكەس، تاراپتاردىڭ كەدەن ورگاندارى ءوز باستاماسى بويىنشا نەمەسە سۇراۋ سالۋ نەگىزىندە كەدەن زاڭناماسىن بۇزاتىن نە بۇزۋى مۇمكىن ارەكەتتەر تۋرالى اقپاراتپەن الماسادى. سونداي-اق ەكونوميكالىق قاۋىپسىزدىككە، حالىقتىڭ دەنساۋلىعىنا جانە قوعامدىق مۇددەلەرگە ەلەۋلى زيان كەلتىرۋى ىقتيمال جاعدايلار جونىندەگى مالىمەتتەردى ۇسىنۋعا مىندەتتەنەدى.
بۇدان بولەك، ەگەر ەكسپورتتاۋشى ەلدىڭ كەدەن ورگانىنا تاۋار يمپورتتاۋشى ەلدىڭ شەكاراسىنان وتكەنگە دەيىن كەدەن زاڭناماسىنىڭ ىقتيمال بۇزىلۋى تۋرالى اقپارات بەلگىلى بولسا، ول مالىمەتتەر يمپورتتاۋشى تاراپتىڭ كەدەن ورگانىنا الدىن الا بەرىلەدى. مۇنداي اقپارات تاۋارلاردىڭ كەدەندىك قۇنىن، سىنىپتاماسىن جانە شىعارىلعان ەلىن ايقىنداۋعا قاتىستى ماسەلەلەردى دە قامتيدى.
كەلىسىمنىڭ نەگىزگى ماقساتى - كەدەندىك باقىلاۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ، قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋ جانە ەكى ەلدىڭ كەدەن ورگاندارى اراسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلدى دامىتۋ.
ەستەرىڭىزگە سال كەتسەك، وتكەن اپتاداعى قۇرىلتاي وتىرىسىندا دەپۋتاتتار «2027 - 2029 -جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى» زاڭ جوباسىن ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى. سونداي-اق «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك ناگرادالارى تۋرالى» زاڭعا ەنگىزىلەتىن تۇزەتۋلەردى ءۇشىنشى وقىلىمدا قابىلدادى.
ءۇش جىلدىق بيۋدجەتكە قاتىستى بايانداما جاساعان قارجى ءمينيسترى ءمادي تاكيەۆ 2027 -جىلدىڭ مىناداي ءۇش نەگىزگى كورسەتكىشىن اتادى:
— كىرىستەر — 25,4 تريلليون تەڭگە؛
— شىعىستار — 30,2 تريلليون تەڭگە؛
— بيۋدجەت تاپشىلىعى — 4,6 تريلليون تەڭگە نەمەسە جالپى ىشكى ءونىمنىڭ 2,3 پايىزى.
— بۇل رەتتە بيۋدجەت تاپشىلىعى 2029 -جىلى 0,4 پايىزعا دەيىن بىرتىندەپ تومەندەيدى.
- مەملەكەتتىڭ مەنشىكتى كىرىس بازاسى نىعايىپ كەلەدى. ول 2029 -جىلعا قاراي 23,4 تريلليون تەڭگەگە دەيىن وسەدى، — دەدى ول.
پرەمەر- ءمينيستردىڭ ورىنباسارى - ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى سەرىك جۇمانعارين سىرتقى سىن-قاتەرلەردىڭ ساقتالۋىنا قاراماستان، قازاقستان ەكونوميكاسى ءوسۋىن جالعاستىرىپ كەلە جاتقانىنا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا، بازالىق نۇسقاعا سايكەس 2027-2029 -جىلدارى جالپى ىشكى ءونىمنىڭ ناقتى ورتاشا جىلدىق ءوسۋى 5 پايىزدان جوعارى دەڭگەيدە قاراستىرىلعان. نومينالدى جالپى ىشكى ءونىم 2027 -جىلى 199,3 ترلن تەڭگەدەن 2029 -جىلى 245 تريلليون تەڭگەگە دەيىن وسەدى.
ال قۇرىلتاي قابىلداعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك ناگرادالارى تۋرالى» زاڭىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭنىڭ ماقساتى - ەكى جاڭا ەرەكشەلىك بەلگىسىن - «ءشامشى قالداياقوۆ» مەدالىن جانە «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن سۋرەتشىسى» قۇرمەتتى اتاعىن ەنگىزۋ ارقىلى وتاندىق مادەنيەت جانە ونەر قايراتكەرلەرىنىڭ ەڭبەگىن تانۋ.
كۇن تارتىبىنە شىعارىلعان ماسەلەلەر قارالىپ بولعاننان كەيىن دەپۋتاتتار مەملەكەتتىك ورگاندارعا وزەكتى الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق ماسەلەلەر بويىنشا دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جولدادى. ماسەلەن، دەپۋتات ءلاززات جىلقىبايەۆا ازاماتتاردىڭ دەربەس دەرەكتەرىن قورعاۋ جانە اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىن كوتەردى.
نۇرگۇل تاۋ مەديتسينالىق قىزمەتتەردىڭ ەكسپورتىن Kazakh Tourism كومپانياسى ارقىلى ىلگەرىلەتۋدى، ماقسۇت ناسيبۋلوۆ قالالار مەن ەلدى مەكەندەردە تۇرعىن ءۇي ساپاسىنىڭ ءبىرىڭعاي ستاندارتىن ەنگىزۋدى ۇسىندى.
اۆتور
مارلان جيەمباي