الايدا كۇندەلىكتى كۇيبەڭ تىرشىلىك، كۇيزەلىس، ۇيقىنىڭ بۇزىلۋى مەن ءتۇرلى ادەتتەر ادامنىڭ تاماقتانۋ تارتىبىنە اسەر ەتپەي قويمايدى. كەيدە ءبىز قارنىمىز اشقاندىقتان ەمەس، كوڭىل كۇيىمىزدى كوتەرۋ ءۇشىن، ۋايىمنان ارىلۋ نەمەسە شارشاعانىمىزدى باسۋ ءۇشىن تاماقتانامىز.
ۋاقىت وتە كەلە بۇل ادەت تاعامعا دەگەن شامادان تىس قۇمارلىققا ۇلاسىپ، ادامنىڭ دەنساۋلىعى مەن كۇندەلىكتى ومىرىنە كەرى اسەر ەتۋى مۇمكىن.
ال تاعامعا تاۋەلدىلىك دەگەنىمىز نە؟ ونى جاي عانا تابەتتىڭ جوعارى بولۋىنان قالاي اجىراتۋعا بولادى؟ بۇل تۋرالى نازاربايەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ مەديتسينا مەكتەبىنىڭ پروفەسسورى مەي يەن چان Jibek Joly تەلەارناسىنىڭ «بۇگىن. LIVE» باعدارلاماسىندا جاۋاپ بەرەدى.
پروفەسسور مەي يەن چان ورتالىق ازيا حالىقتارىنىڭ تاماقتانۋ ەرەكشەلىكتەرىن زەرتتەپ ءجۇر. عالىم 60 مىڭنان استام تاعامنىڭ سۋرەتىن جيناقتاپ، ءوڭىردىڭ تاعامدارى تۋرالى دەرەكتەر بازاسىن ازىرلەپ جاتىر. كەلەسى كەزەڭدە ۇلتتىق تاعامداردىڭ حيميالىق قۇرامى مەن تاعامدىق قۇندىلىعىن زەرتتەۋدى جوسپارلاپ وتىر.
ونىڭ ايتۋىنشا، تاعامداردىڭ سۋرەتتەرى ادامداردىڭ نە جەيتىنىن جانە قانداي مولشەردە تۇتىناتىنىن انىقتاۋعا كومەكتەسەدى. بۇل مالىمەتتەر حالىقتىڭ تاماقتانۋ ادەتتەرىن زەرتتەۋگە نەگىز بولادى.
- ادامداردىڭ قانداي تاعامدى جانە قانشا مولشەردە تۇتىناتىنىن ءبىلۋ ماڭىزدى. سوندىقتان جيناقتالعان سۋرەتتەر مەن مالىمەتتەردى دەرەكتەر بازاسىنا ەنگىزىپ جاتىرمىز. كەلەسى كەزەڭدە ۇلتتىق تاعامداردىڭ حيميالىق قۇرامى مەن تاعامدىق قۇندىلىعىن زەرتتەمەكپىز. ويتكەنى بەلگىلى ءبىر ديەتانى ۇستانۋ قاجەت بولسا، ەڭ الدىمەن تاعامنىڭ قۇرامى مەن قۇنارلىلىعىن ءبىلۋ كەرەك، - دەيدى مەي يەن چان.
عالىم تاعام ساپاسىنا مالدىڭ قورەكتەنۋى دە اسەر ەتەتىنىن اتاپ ءوتتى. مىسالى، جىلقىنىڭ قانداي ازىقپەن قورەكتەنگەنى ونىڭ ەتىنىڭ ساپاسىنا ىقپال ەتۋى مۇمكىن. سوندىقتان زەرتتەۋ بارىسىندا ۇلتتىق تاعامداردىڭ قۇرامى مەن تاعامدىق قۇندىلىعىن كەشەندى تۇردە قاراستىرۋ كوزدەلگەن.
كوڭىل كۇي مەن تاماقتانۋ اراسىنداعى بايلانىس
پروفەسسوردىڭ سوزىنشە، ادامداردىڭ شامادان تىس تاماقتانۋىنا بىرنەشە فاكتور اسەر ەتەدى. سونىڭ ءبىرى - ەموتسيالىق كۇي.
- كەيبىر ادامدار تاماقتانۋدى كۇندەلىكتى ادەتىنە اينالدىرادى. ءتىپتى قارنى اشپاسا دا، تاماق جەي بەرەدى. ال دوستارىمەن نەمەسە ارىپتەستەرىمەن بىرگە وتىرعاندا، وزگەلەرگە ىلەسىپ، وزدەرى بايقاماي ارتىق تاماقتانۋى مۇمكىن. سوندىقتان نە جەيتىنىمىزدى عانا ەمەس، قانشا مولشەردە تۇتىناتىنىمىزدى دا باقىلاۋ ماڭىزدى، - دەيدى پروفەسسور.
ونىڭ پىكىرىنشە، قازاق حالقىنىڭ داستارقان باسىندا ۇزاق وتىرىپ، اڭگىمەلەسىپ، اس ءىشۋى - ۇلتتىق مادەنيەتتىڭ ءبىر بولىگى. دەگەنمەن ۇزاق وتىرىستاردا ادام توق بولسا دا تاماق جەي بەرۋى مۇمكىن. سول سەبەپتى تۇتىناتىن تاعام مولشەرىنە نازار اۋدارعان ءجون.
زەرتتەۋ ناتيجەسى تاجىريبەدە قولدانىلادى
مەي يەن چان زەرتتەۋ ناتيجەلەرىن تاجىريبەدە قولدانۋعا باسىمدىق بەرىپ وتىر. ونىڭ ايتۋىنشا، ارنايى پلاتفورما ارقىلى تاعامدى سۋرەتكە ءتۇسىرىپ، ونىڭ مولشەرىن ەسەپتەۋگە بولادى. مۇنداي جۇيە ادامنىڭ تاماقتانۋ ادەتىن باقىلاۋىنا كومەكتەسەدى.
- قازىر زەرتتەۋ جۇمىسىنا جەرگىلىكتى جانە شەتەلدىك عالىمدار، دەرەكتەر بازاسىن ازىرلەۋشىلەر مەن ينجەنەرلەر قاتىسىپ جاتىر. الداعى ۋاقىتتا قازاق تاعامتانۋ اكادەمياسىمەن بىرلەسكەن جوبالار ازىرلەۋدى جوسپارلاپ وتىرمىن. ۇلتتىق تاعامداردىڭ قۇرامىن زەرتتەۋ جانە تۇتىنۋ مولشەرىن باقىلاۋ ادامداردىڭ تاماقتانۋ ەرەكشەلىكتەرىن تەرەڭىرەك تۇسىنۋگە مۇمكىندىك بەرەدى، - دەدى ول.
ايتا كەتەيىك، قىتاي ارتىق سالماقپەن كۇرەستە قاتاڭ ديەتانىڭ ورنىنا زاماناۋي تەحنولوگيالاردى قولدانىپ جاتىر.