كوپەستىڭ ءۇيى قالاي تاريحي ورىنعا اينالدى
استانا. KAZINFORM - «تاريحي - مادەني مۇرانى قورعاۋ جانە پايدالانۋ ورتالىعى» م ك م باس ينسپەكتورى گۇلىم راحىمجانوۆا Kazinform اگەنتتىگىنىڭ تىلشىسىنە اتباسار قالاسىنداعى ەكى بىرەگەي عيمارات تۋرالى ايتىپ بەردى.
دەرەكتەرگە سۇيەنسەك، XIX عاسىردىڭ اياعى مەن ⅩⅩ عاسىردىڭ باسىندا اتباسار وڭىردەگى ماڭىزدى ساۋدا ورتالىقتارىنىڭ ءبىرى رەتىندە دامي ءتۇستى. سول كەزدەرى جارمەڭكە ءجيى ۇيىمداستىرىلدى. ءارى وعان ورىس كوپەستەرى مەن ورتا ازيا ساۋداگەرلەرى كەلدى. مال، استىق جانە قولونەر بۇيىمدارى ساۋداعا شىعارىلدى، جەرگىلىكتى ادامداردىڭ ءال-اۋقاتى ارتىپ، ەكونوميكا دا دامۋ جولىنا ءتۇستى.
- اتباسار دەگەن ءسوزدىڭ ءوزى «ات بازارى» ءسوز تىركەسىنەن شىققان بولۋى مۇمكىن. ياعني «جىلقى بازارى» نەمەسە «ات جارمەڭكەسى» دەگەن ماڭىنانى بىلدىرەدى. قالادا جىلقى ساۋداسىنىڭ ماڭىزى ەرەكشە بولعانىن كورسەتەدى. ەل اۋزىنداعى دەرەكتەرگە سۇيەنسەك، ايگىلى بالۋان، ءانشى ءارى كومپوزيتور بالۋان شولاق ءوزىنىڭ اقبوزاتىن ءدال وسى جەردە ساتىپ العان. بۇل اتباساردىڭ جىلقى شارۋاشىلىعى ورتالىعى بولعانىن جانە قازاق حالقى داستۇرىنەن سىر شەرتەتىن اڭىز، - دەدى گۇلىم راحىمجانوۆا.
كەيىن كەڭەس ۇكىمەتى كەزىندە اتباسار ءوندىرىستى ورتالىققا اينالدى.
عاسىرلاردان سىر شەرتەتىن ءۇي
قالا ساۋلەتىندە كوپەس الەكساندر بەلوۆتىڭ 1911 -جىلى سالىنعان ءۇيى ەرەكشە ورىن الادى. بۇل ءۇي ⅩⅩ عاسىندىڭ باسىنان سىر شەرتەتىن ورىن ءارى اتباسار تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيى ورنالاسقان عيمارات.
- ەكى قاباتتى بيىك عيماراتتىڭ قۇرىلىسى ەرەكشە. ءبىرىنشى قاباتى ۇلكەن ءارى بەرىك كىرپىشتەن قالانعان. ال ەكىنشى قاباتىنا اعاشتى قولدانعان. مۇندا بورەنەلەردى كەسىپ، قۇراستىرعان. بۇل سول كەزدەگى ۇستالىق ونەردىڭ مىقتىلىعىن كورسەتەدى. عيمارات XIX- XX عاسىرلارداعى ساۋلەت ونەرىن پاش ەتىپ تۇر. قاسبەتىنەن، كۇردەلى ءپىشىنى مەن ءساندى كەسكىندەرىنەن وسىنى كورۋگە بولادى، - دەدى گۇلىم راحىمجانوۆا.
ءۇي تىكتورتبۇرىشتى، ال نەگىزگى قاسبەتىندەگى شىعىڭقى بولىگىندە سيممەتريالىق ۇيلەسىمدىلىك بار. بۇل عيماراتقا ءسان بەرىپ تۇر. كوبىنە باي كوپەستەر قولدانادى ءارى ولاردى ەرەكشەلەندىرىپ تۇرادى.
- الەكساندر بەلوۆ قالادا وزىندىك ورنى بار ينجەنەر- گەولوگ بولعان. ول اتباسار ۋەزىندەگى مينەرالدى رەسۋرستاردى زەرتتەۋشىلەردىڭ ءبىرى. كوپەستىڭ مەكەنى قاراپايىم ءۇي عانا ەمەس، قوعامدىق ماڭىزى بار ورىنعا دا اينالدى. وندا ءارتۇرلى جىلدارى ۋەزدىڭ ريەۆكومى، اتقارۋشى كوميتەت، ميليتسيا جانە قالا كىتاپحاناسى ورنالاستى. 1978 -جىلى 5-قاراشادا عيمارات اتباسار تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنە بەرىلدى. ونى جاساقتاۋعا كىتاپحانا قىزمەتكەرى كلارا ءامىروۆا كوپ ەڭبەك ءسىڭىردى. العاشقى جادىگەرلەردى جيناعان دا سول. كەيىن مۋزەيگە كلارا ءامىروۆانىڭ ەسىمى بەرىلدى. 1988 -جىلى بەلوۆتىڭ ءۇيى تۇبەگەيلى مۋزەيگە اينالدى. قازىر اتباساردىڭ تاريحىن زەرتتەۋ، ناسيحاتتاۋ ورنى وسى، - دەدى ول.
مەكتەپ گوسپيتالگە اينالدى
كوپەس بەلوۆ 1909 -جىلى جوعارى باستاۋىش ۋچيليشەسىن سالدىردى. بۇل اتباسارداعى ءبىلىم بەرۋ سالاسىن دامىتۋعا باعىتتالعان ماڭىزدى قادام بولدى. كەيىن عيمارات گيمنازياعا اينالىپ، قالا عانا ەمەس، جاقىن اۋىلدىڭ بالالارى ءبىلىم الدى.
- ۇلى وتان سوعىسى جىلدارى عيمارات گوسپيتالگە اينالدى. مۇندا مايدان دالاسىنان جەتكىزىلگەن جارالى جاۋىنگەرلەر ەم الدى. ولارعا مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى مەن جەرگىلىكتى حالىق جان- جاقتى كومەك بەردى، - دەدى گۇلىم راحىمجانوۆا.
سودان كەيىن عيمارات قايتادان ءبىلىم بەرۋ ورنىنا اينالدى. 1990 -جىلداردىڭ اياعىندا مۇندا اتباسار قوسالقى مەكتەبى كوشىرىلدى. قازىرگى كەزدە ەرەكشە پەداگوگيكالىق ءادىس-ءتاسىلدى قاجەت ەتەتىن بالالارعا ارنالعان ءبىلىم بەرۋ، تاربيە ورتالىعى قىزمەتىن اتقارادى.
تاريح ءمانى زور مەكەن
كوپەس بەلوۆتىڭ ءۇيى، ول سالدىرعان جوعارى باستاۋىش ۋچيليشەسى عيماراتى بۇگىندە اقمولا ءوڭىرىنىڭ تاريحي-مادەني مۇراسىنا اينالدى. XIX عاسىردىڭ سوڭى مەن ⅩⅩ عاسىردىڭ باسىنداعى ساۋلەت ونەرىنىڭ مول مۇراسى اتباسار تاريحىنان سىر شەرتەدى.
- بۇگىنگە دەيىن ساقتالعان بۇل عيماراتتار قالانىڭ تاريحىن، ساۋدا، ءبىلىم جانە قوعامدىق قالىپتاسۋىن پاش ەتىپ تۇر. ساۋلەت ونەرىنىڭ ءسانى عانا ەمەس، مادەني- اعارتۋشىلىق ءرولى دە وراسان زور. كەيىنگى ۇرپاق ولكەنىڭ باي تاريحىمەن تانىسىپ، بۇگىنگە جەتكەن مۇرانى ساقتاۋدىڭ ماڭىزىن ۇعادى، - دەدى گۇلىم راحىمجانوۆا.
بۇعان دەيىن حابارلاعانىمىزداي، پەتروپاۆل كەزىندە «كوپەستەر قالاسى» اتاندى. ساۋدا-ساتتىق توعىسقان شاھار قارقىندى دامىپ، ساۋلەتى ەرەكشە عيماراتتار بوي كوتەردى. سونىڭ ىشىندە مەشىتتەر دە بار. پەتروپاۆلدا ⅩⅨ عاسىردا 9 مەشىت جۇمىس ىستەگەن.
اۆتور
التىناي ساعىندىقوۆا