ونىڭ سوزىنشە، قازىر وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى مەكتەپتەردە ۇيالى تەلەفونداردى پايدالانۋدىڭ ءبىرىڭعاي ءتارتىبىن رەتتەيتىن قۇجات ازىرلەپ جاتىر.
- قازاقستاندا ساباق كەزىندە تەلەفون پايدالانۋعا شەكتەۋ بۇعان دەيىن دە قاراستىرىلعان. الايدا ءار ءبىلىم بەرۋ ۇيىمى بۇل ءتارتىپتى ىشكى ەرەجەلەرى ارقىلى جەكە- جەكە بەلگىلەپ كەلدى، - دەدى جازيرا اسانوۆا.
تالقىلانىپ جاتقان ەرەجەلەرگە سايكەس، 1- 7 -سىنىپ وقۋشىلارى سمارتفوندارىن ساباق باستالعانعا دەيىن تاپسىرۋى مۇمكىن. ال 8- 11 -سىنىپ وقۋشىلارى ءۇشىن تالاپ جەڭىلىرەك بولادى. ولارعا سمارتفونداردى تەك وقۋ ماقساتىندا، مىسالى، سيفرلىق رەسۋرستارمەن جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن پايدالانۋعا رۇقسات بەرىلۋى ىقتيمال.
سونىمەن قاتار، 16 جاسقا دەيىنگى بالالاردىڭ الەۋمەتتىك جەلىلەرگە كىرۋىن شەكتەۋ، ەكران الدىندا وتكىزەتىن ۋاقىتقا قاتىستى ۇسىنىمدار ازىرلەۋ، سونداي-اق ەرەكشە ءبىلىم بەرۋ قاجەتتىلىكتەرى بار بالالار ءۇشىن ارنايى جاعدايلار قاراستىرىلىپ جاتىر.
- تەلەفون وقۋشىدان ءبىرجولا الىنبايدى. ساباقتان تىس ۋاقىتتا ول بايلانىس قۇرالى رەتىندە بالانىڭ قولىندا قالۋى ءتيىس. ەرەجەنى بۇزعان جاعدايدا اتا-انالارعا ەسكەرتۋ جاساۋدان باستاپ ايىپپۇل سالۋعا دەيىنگى جاۋاپكەرشىلىك شارالارى قاراستىرىلىپ جاتىر، - دەپ اتاپ ءوتتى ساراپشى.
جازيرا اسانوۆانىڭ ايتۋىنشا، مۇنداي شارالاردىڭ قاجەتتىلىگى تەك ءتارتىپ ەرەجەلەرىنە بايلانىستى ەمەس. قازىرگى تاڭدا سمارتفوندار مەن الەۋمەتتىك جەلىلەردى پايدالانۋ ماسەلەسى الەمنىڭ كوپتەگەن ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە تالقىلانىپ جاتىر. ماماندار سمارتفون جەتكىنشەكتىڭ زەيىنىن تومەندەتىپ، وقۋ ۇلگەرىمىن ناشارلاتاتىنىن جانە ونلاين كەڭىستىكتە كيبەربۋللينگ قاۋپىن تۋدىراتىنىن ايتادى. بۇل فاكتىلەر شەكتەۋ ەنگىزۋدىڭ نەگىزگى سەبەپتەرى سانالادى.
- بالا تەلەفونداعى حابارلاماعا الاڭداعاننان كەيىن، ساباققا تولىققاندى قايتا كىرىسۋىنە شامامەن 20 مينۋت قاجەت، - دەدى ول.
سونىمەن بىرگە، ساراپشىنىڭ پىكىرىنشە، سيفرلىق ورتا ءبىر سىنىپ اياسىمەن عانا شەكتەلمەيدى. مەكتەپ چاتتارى مەن الەۋمەتتىك جەلىلەردە بۇزاقىلىق پەن كيبەربۋللينگ جالعاسۋى مۇمكىن.
وسىعان بايلانىستى كوپتەگەن ەل سمارتفونداردى پايدالانۋ ەرەجەلەرىن قايتا قاراپ جاتىر. 2026 -جىلعى ناۋرىزدا مۇنداي شەكتەۋلەر الەمنىڭ X- ىندا، ياعني 114 ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە ەنگىزىلگەن. ال 2023 -جىلى بۇل كورسەتكىش %- عا تومەن بولاتىن.
جازيرا اسانوۆا مەكتەپتەر مەن اتا-انالارعا ءتيىستى بۇيرىقتىڭ رەسمي جاريالانۋىن كۇتپەي-اق، جاڭا ەرەجەلەرگە قازىردەن باستاپ دايىندالۋعا كەڭەس بەرەدى.
- تەلەفونداردىڭ قايدا جانە قالاي ساقتالاتىنىن، بالانىڭ اتا-اناسىمەن قالاي بايلانىسا الاتىنىن، توتەنشە جاعداي كەزىندە نە ىستەۋ كەرەكتىگىن جانە ءۇزىلىس كەزىندە ەكرانعا تەلمىرۋ ادەتىن نەمەن الماستىرۋعا بولاتىنىن الدىن الا ويلاستىرىپ، تالقىلاۋ قاجەت، - دەدى ساراپشى.
ونىڭ ايتۋىنشا، وتباسىنداعى سيفرلىق مادەنيەتكە دە ەرەكشە كوڭىل ءبولۋ كەرەك. بالاعا سيفرلىق ورتاداعى، ونلاين الەمدەگى مىنەز-قۇلىق ەرەجەلەرىن ءتۇسىندىرىپ، ءتۇرلى جاعدايلاردا دۇرىس ارەكەت ەتۋدى ۇيرەتۋ ماڭىزدى.
- بۇل تىيىمنىڭ استارىندا بالالاردىڭ تەلەفونىن جاي عانا تارتىپ الۋ يدەياسى تۇرعان جوق. ماسەلە الدەقايدا كەڭ ءارى تەرەڭ. ءبىز بالانىڭ زەيىنىن، نازارىن ساباققا ۇزاق ۋاقىت ءارى ۇزدىكسىز تۇراقتاندىرۋ قابىلەتىن قالپىنا كەلتىرگىمىز كەلەدى. تەحنولوگيالارعا تاۋەلدى بولماي، ولاردى سانالى تۇردە پايدالانۋعا ۇيرەتۋگە تىرىسىپ جاتىرمىز، - دەپ اتاپ ءوتتى جازيرا اسانوۆا.
ساراپشىنىڭ پىكىرىنشە، ۇيدە بالا سمارتفونعا تىم كوپ ۋاقىت جۇمسايتىن بولسا، وندا مەكتەپتەگى شەكتەۋلەر ناتيجە بەرمەيدى. جاس بۋىندى دۇرىس باعىتقا باۋلۋدا وتباسىداعى تاربيەنىڭ، اتا-انا قاداعالاۋىنىڭ ماڭىزى وراسان.
- ەگەر مەكتەپتە تەلەفوندى التى ساعاتقا الىپ قويىپ، ال كەشكە بالا سمارتفوندى تاعى بەس-التى ساعات پايدالانسا، وندا ماسەلەنى شەشكەن جوقپىز. سيفرلىق مادەنيەت مەكتەپ، وتباسى جانە قوعام بىرلەسىپ ارەكەت ەتكەن جاعدايدا عانا قالىپتاسادى، - دەپ قورىتىندىلادى ول.
ەسكە سالايىق، بۇعان دەيىن قالا مەكتەپتەرىندە وقيتىن وقۋشىلار اراسىندا ەڭ ءجيى كەزدەسەتىن اۋرۋ ءتۇرى ميوپيا ەكەنىن جازعانبىز. ول - كوز اۋرۋى.
قازاق كوز اۋرۋلارى عىلىمي- زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ دەرەگى بويىنشا، ميوپيا مەكتەپ وقۋشىلارى اراسىنداعى وفتالمولوگيالىق اۋرۋلاردىڭ تىزىمىندە ءبىرىنشى ورىندا تۇر. دەرتتىڭ دامۋىنا تۇقىم قۋالاۋ اسەر ەتكەنىمەن، ونىڭ كەڭ تارالۋىنا كوبىنە بالالاردىڭ ءومىر سالتى ىقپال ەتەدى. اتاپ ايتقاندا، بۇگىندە ميوپيانىڭ باستى سەبەبى - تەلەفونعا ۇزاق ۋاقىت ءارى ۇزدىكسىز تەلمىرۋ.
- ميوپيا - مەكتەپ وقۋشىلارى اراسىندا ەڭ ءجيى كەزدەسەتىن كوز اۋرۋى ءتۇرى. ال قالالىق مەكتەپتەردە ونىڭ تارالۋى 0- عا جەتەدى. ونىڭ تۋىنداۋىنا نەگىزگى سەبەپ - جاقىن قاشىقتىقتا كوزگە ۇزاق ۋاقىت كۇش ءتۇسىرۋ، سمارتفوندار، پلانشەتتەر جانە باسقا دا تسيفرلىق قۇرىلعىلاردى شامادان تىس پايدالانۋ، سونداي-اق بالالاردىڭ تازا اۋادا جەتكىلىكتى ۋاقىت وتكىزبەۋى. الەمنىڭ جەتەكشى ماماندارىنىڭ پىكىرىنشە، بالالاردىڭ اشىق اۋادا وتكىزەتىن ۋاقىتىن كوبەيتۋ ميوپيانىڭ دامۋى مەن ۇدەۋىنىڭ الدىن الۋدىڭ ەڭ ءتيىمدى جولدارىنىڭ ءبىرى، - دەلىنگەن ق ر دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ حابارلاماسىندا.
سونىمەن بىرگە، ميوپيا قازاقستاندا عانا ەمەس، الەمدە دە كوزدىڭ ەڭ كەڭ تارالعان اۋرۋلارىنىڭ ءبىرى سانالادى. دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ دەرەگىنە سايكەس، بۇگىندە الەم حالقىنىڭ 0- دان استامى ميوپياعا شالدىققان.
- قازاقستاندا ميوپيانىڭ ۇدەۋىن تەجەۋگە باعىتتالعان زاماناۋي ادىستەر، سونىڭ ىشىندە پەريفوكالدى كوزىلدىرىكتەر مەن ورتوكەراتولوگيالىق لينزالار قولدانىلادى، - دەپ مالىمدەدى مينيسترلىك.
عالىمداردىڭ بولجامىنشا، 2050 -جىلعا قاراي ميوپيا الەم حالقىنىڭ جارتىسىنا جۋىعىندا، ياعني شامامەن 5 ميلليارد ادامنان انىقتالادى. ونىڭ ىشىندە ءاربىر بەسىنشى ادامدا جوعارى دارەجەلى ميوپيا بولسا، ال شامامەن 200 ميلليون ادام پاتولوگيالىق ميوپيادان زارداپ شەگۋى مۇمكىن.
ايتا كەتەيىك، بۇعان دەيىن سمارتفوننىڭ ساۋساقتارعا زيانى قانداي جانە ودان قالاي ساقتانۋعا بولاتىنىن جازعانبىز.