ءبىر كەزدەرى مۇندا 400-دەن استام بالا ءبىلىم السا، قازىر مەكتەپتە 73 وقۋشى بار. دەگەنمەن اۋىلدا مەكتەپتىڭ ەسىگى اشىق، مەديسينالىق پۋنكت جۇمىس ىستەيدى، جولى جاقسارعان. ءبىراق بۇل جەتكىلىكتى مە؟
ادام سانى ازايىپ جاتقان شەكارالىق اۋىلداردى ساقتاپ قالۋ ءۇشىن ينفراقۇرىلىمنىڭ بولۋى جەتكىلىكتى مە، الدە تۇرعىندارعا اۋىلدا قالۋعا سەبەپ بولاتىن جاڭا مۇمكىندىكتەر قاجەت پە؟ Kazinform ءتىلشىسى عاسىرلىق تاريحى بار افونكينونىڭ بۇگىنگى تىنىسىن باعامداپ، شەكارا ماڭىنداعى اۋىلداردىڭ ورتاق ماسەلەسىن زەردەلەدى.
افونكينو ەلدى مەكەنىنىڭ تاريحى 1926 -جىلدان باستالادى. كورشى ستانوۆوە ەلدى مەكەنىنەن بىرنەشە وتباسى كوشىپ كەلىپ، وسى جەرگە قازىق قاعادى. قۇنارلى جەرى مەن ماڭىنداعى كولدەر جاڭا قونىسقا وتە قولايلى ەدى. بىرەر جىلدان كەيىن مۇندا كولحوز قۇرىلىپ، ال 1960 -جىلدارى ەلدى مەكەن سوۆحوز ورتالىعىنا اينالادى.
اۋىل تۇرعىنى، زەينەت دەمالىسىنداعى ۇستاز گالينا ميرونوۆا اۋىل تاريحىن جاقسى بىلەدى. ونىڭ ايتۋىنشا، كەزىندە افونكينودا ءتۇرلى ۇلت وكىلدەرى ءبىر شاڭىراق استىندا تاتۋ ءومىر سۇرگەن.
— اۋىلىمىزدا قازاق، ورىس، تاتار جانە نەمىستەر تۇردى. 1960 -جىلداردىڭ سوڭىنا دەيىن شەشەن وتباسىلار دا بولدى. ءبارى تاتۋ- ءتاتتى تۇردى. بيىل جازدا اۋىلىمىزدىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويىن اتاپ وتتىك. بۇرىن كوشىپ كەتكەندەردىڭ بارلىعى كەلدى. كەيبىرى ۇلتتىق كيىمدەرىن كيىپ كەلدى. وتە كەرەمەت، ەستە قالارلىق توي بولدى، - دەيدى گالينا ميرونوۆا.
زەينەتكەردىڭ ايتۋىنشا، اۋىلدىڭ كەزىندە وندىرىستىك جانە الەۋمەتتىك الەۋەتى دە جوعارى بولعان. مۇندا وبلىستا العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ مادەنيەت ءۇيى سالىنعان. كەشەندى تراكتور بريگاداسى جۇمىس ىستەگەن.
73 وقۋشىسى بار ءۇش قاباتتى مەكتەپ
اۋىلدىڭ بۇگىنگى تىنىسىن ەڭ الدىمەن مەكتەپتەن اڭعارۋعا بولادى. قازىر افونكينو ورتا مەكتەبىندە 73 وقۋشى ءبىلىم الادى. پەداگوگ كادرلارمەن تولىق قامتىلعان.
— ارينە، سىنىپتاردا بالا سانى از. ءبىراق مۇنىڭ جاقسى جاعى دا بار - ءار بالا مۇعالىمنىڭ نازارىندا. ناتيجەسىندە وقۋشىلارىمىز ءتۇرلى سايىستاردا جۇلدەلى ورىن الىپ ءجۇر. ۇ ب ت- دا دا تۇلەكتەرىمىزدىڭ كورسەتكىشى اۋدان بويىنشا جوعارى. جوعارى وقۋ ورىندارىنا گرانتقا ءتۇسىپ، وقىپ جاتىر، - دەيدى مەكتەپ ديرەكتورى جاننا بەكەنوۆا.
بيىل ءبىرىنشى سىنىپقا 10 بالا بارادى. 11-سىنىپتا ءتورت وقۋشى بار. مەكتەپالدى دايارلىق توبىنا 13 ءبۇلدىرشىن قابىلدانعان.
ءبىلىم ورداسىنا بيىل اعىمداعى جوندەۋ جۇرگىزىلىپ، جاڭا وقۋ جىلىنا دايىندالعان. مەكتەپ جانىنداعى شاعىن ورتالىقتا 11 بالا تاربيەلەنىپ جاتىر. ونىڭ جالپى سىيىمدىلىعى - 25 ورىن.
مەكتەپ ديرەكتورى اۋىلدا بالا تۋۋ كورسەتكىشىنىڭ دە جامان ەمەستىگىن ايتىپ، ەلدى مەكەننىڭ بولاشاعىنا سەنەتىنىن جەتكىزدى.
شەكاراعا جاقىن ورنالاسقاندىقتان، بۇرىن اۋىل تۇلەكتەرىنىڭ ءبىر بولىگى رەسەيدەگى جوعارى وقۋ ورىندارىنا تۇسەتىن. ال بيىل مەكتەپ بىتىرۋشىلەردىڭ بارلىعى قازاقستانداعى جوعارى وقۋ ورىندارىن تاڭداعان.
«مەكتەپ جوق بولسا، اۋىل دا قۇرىپ كەتەدى»
اۋىل تۇرعىندارى ءۇشىن مەكتەپ — ەلدى مەكەندى ساقتاپ تۇرعان نەگىزگى نىسانداردىڭ ءبىرى.
اۋىل تۇرعىنى باقىت داربايەۆتىڭ ايتۋىنشا، ول افونكينو مەكتەبىنە 1975 -جىلى جۇمىسقا كەلگەن كەزدە مۇندا 400-دەن استام وقۋشى ءبىلىم العان. مەكتەپ جانىنداعى ينتەرناتتا 150-200 بالا تۇرعان.
— وتباسىلار ءقازىر ءبىر بالامەن توقتاپ جاتىر. باياعىدا قازاقتىڭ شاڭىراعىنا بارعاندا 5-6 بالا بولاتىن. قازىر ونداي جوق. مەكتەپ جوق بولسا، اۋىل دا قۇرىپ كەتەدى. بىزدە نوۆوۋكراينكا دەگەن بولىمشە بولدى. وندا 120 ادام، 90-عا جۋىق ءۇي بار ەدى. قازىر بەس ءۇي، جەتى ادام قالدى. مەكتەپتى جاپتى، حالىقتىڭ ءبارى كەتتى. ياعني اۋىل مەن مەكتەپ تىعىز بايلانىستى، — دەيدى باقىت داربايەۆ.
شەكاراداعى اۋىلدىڭ كۇندەلىكتى ءومىرى
افونكينونىڭ شەكاراعا جاقىن ورنالاسقانىن جول بويىنداعى ارنايى بەلگى عانا ايشىقتاپ تۇرعانداي.
تامارا يۆانوۆا بۇل جەرگە 2013 -جىلى كورشى پروبۋجدەنيە اۋىلىنان كوشىپ كەلگەن. ول ەلدى مەكەن بوساپ قالعاننان كەيىن كوشۋگە ءماجبۇر بولعان. قازىر افونكينودا تامارا ءوزىنىڭ شاعىن باقشاسىندا گۇل وسىرەدى، جەمىس اعاشتارىن كۇتىپ باپتايدى. جازدا ورماننان جيدەك پەن ساڭىراۋقۇلاق جينايدى.
— باسىندا ءۇيىمىز سالقىن بولدى، ءبىراق دۇرىستاپ جوندەپ الدىق. قازىر مۇندا ءبارى ۇنايدى، ادامدارى دا جاقسى، تۇرۋعا دا جاعداي جاسالعان. جولىمىز بار، مادەنيەت ءۇيى، ەكى دۇكەن، كىتاپحانا جۇمىس ىستەيدى. سۋىمىز ۇيگە كىرگىزىلگەن، — دەيدى ول.
دەمەك، ماسەلەنى تەك ينفراقۇرىلىمنىڭ جوقتىعىمەن بايلانىستىرۋ جەتكىلىكسىز.
شەكارالىق اۋىلعا قويىلاتىن تالاپ تا جوعارى
ستانوۆوە اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى تالعات ءىلياسوۆتىڭ پىكىرىنشە، شەكاراعا جاقىن ەلدى مەكەندەردىڭ ينفراقۇرىلىمى وزگەلەرگە قاراعاندا مىقتى بولۋى قاجەت.
- شەكارا ماڭىنداعى ەلدى مەكەندەردىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋ ماسەلەسى دە قاراستىرىلىپ جاتىر. الايدا ارنايى مارتەبە بەرۋدىڭ ناقتى كريتەرييلەرى ازىرگە بەلگىسىز، — دەيدى اۋىل اكىمى.
ايتۋىنشا، شەكارا ماڭىندا تۇراتىن اۋىل تۇرعىندارىنا قويىلاتىن بەلگىلى ءبىر تالاپتار بار.
— ءبىزدىڭ اۋىلدىڭ تۇرعىندارى وزدەرىمەن بىرگە ۇنەمى جەكە قۇجاتىن الىپ ءجۇرۋى ءتيىس. ورمانعا بارىپ، جيدەك تەرىپ ءجۇرىپ اداسىپ، شەكارادان شىعىپ كەتۋى مۇمكىن. ماسەلە تۋىنداماس ءۇشىن قايدا بارسا دا — كولگە، جاقىن ورمانعا، ءشوپ شابۋعا — قالتاسىندا كۋالىگى بولۋى كەرەك. سونداي-اق ەلدى مەكەنگە بوگدە ادامدار كەلسە بىردەن حابارلاۋعا مىندەتتى. مال جايۋعا، ەگىن ەگۋگە دە قاتىستى تالاپتار بار، — دەيدى تالعات ءىلياسوۆ.
مەديسينالىق پۋنكت بار، فەلدشەر جوق
اۋىلداعى مەديسينالىق پۋنكت 2020 -جىلى جەرگىلىكتى كاسىپكەردىڭ كومەگىمەن كۇردەلى جوندەۋدەن وتكەن. مۇندا اكۋشەرلىك، پروتسەدۋرالىق جانە سانيتارلىق كابينەتتەر بولەك ورنالاسقان. بيىل قوسىمشا فيلتر دە اشىلعان.
— مەدپۋنكتىمىز جىلى، كەڭ، جارىق. سۋ، جارىق، ينتەرنەت بار. ءبىراق ءبىر عانا پروبلەمامىز بار — تۇراقتى ىستەيتىن فەلدشەر جوق. ءبىر جارىم جىل بولدى، — دەيدى اۋىلدىق وكرۋگ اكىمى.
جەرگىلىكتى كاسىپكەر جاڭا ماماندى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋگە دايىن. قازىر اۋىلدا قوناقۇي سالىنىپ جاتىر. سول جەردەن مەديسينا قىزمەتكەرىنە ەكى بولمەلى پاتەر بەرۋ جوسپارلانعان.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا 129 شەكارالىق اۋىل بار
قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، قازىرگى تاڭدا سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا 590 اۋىلدىق ەلدى مەكەن بار. ونىڭ 129-ى - شەكارا ماڭىنداعى اۋىل.
ولاردىڭ ىشىندە حالىق سانى 100 ادامنان از 20 اۋىل، 50 ادامنان از 12 اۋىل جانە 20 ادامنان تومەن 10 ەلدى مەكەن بار. 2021-2025 -جىلدارى وبلىستا حالقى 50 ادامنان از 45 ەلدى مەكەن تاراتىلىپ، جاقىن ورنالاسقان اۋىلداردىڭ قۇرامىنا ەنگىزىلگەن.
مينيسترلىك مۇنداي ەلدى مەكەندەردىڭ تاراتىلۋىنا حالىق تابىسىنىڭ تومەندىگى، تۇرمىس ساپاسىنىڭ قاناعاتتانارلىقسىز دەڭگەيى، كولىك قاتىناسىنىڭ ناشارلىعى جانە الەۋمەتتىك، ينجەنەرلىك-جول ينفراقۇرىلىمىنىڭ جەتكىلىكسىزدىگى اسەر ەتەتىنىن اتاپ ءوتتى.
دەموگرافيالىق احۋال دا كۇردەلى. ۆەدومستۆونىڭ مالىمەتىنشە، 2021-2025 -جىلدارى س ق و حالقى تابيعي كەمۋ جانە كوشى-قون سالدارىنان 20917 ادامعا ازايعان.
جالپى، سوڭعى ءۇش جىلدا قازاقستاننىڭ شەكارا ماڭىنداعى اۋداندارىنىڭ باسىم بولىگىندە حالىق سانى ازايعان. 2023-2025 -جىلدارى 67 شەكارالىق اۋداننىڭ 52-سىندە، ياعني w,6 تۇرعىندار سانى كەمىگەن. شىعىس وڭىردەگى شەكارا ماڭىنداعى اۋدانداردا دا حالىق سانى ازايىپ، سوڭعى ءۇش جىلدا 25,8 مىڭ ادامعا كەمىگەن. بۇل جەردە نەگىزگى فاكتور - تۇرعىنداردىڭ باسقا قالالار مەن اۋداندارعا ىشكى كوشى-قونى.
شەكاراداعى اۋىلدارعا قانداي قولداۋ كورسەتىلىپ جاتىر؟
ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى شەكارا ماڭىنداعى اۋماقتاردى دامىتۋ مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ ماڭىزدى باعىتتارىنىڭ ءبىرى ەكەنىن حابارلادى.
— قازىر بۇل ەلدى مەكەندەرگە ارنالعان جەكە ءبىر عانا باعدارلاما ەمەس، بىرنەشە مەملەكەتتىك قۇجات پەن جوبا اياسىندا كەشەندى قولداۋ كورسەتىلىپ كەلەدى. اتاپ ايتقاندا، اۋىل اۋماقتارىن دامىتۋدىڭ 2023-2027 -جىلدارعا ارنالعان باعدارلاماسى جانە وڭىرلىك دامۋدىڭ 2025-2030 -جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسى اياسىندا شەكارا ماڭىنداعى اۋىلداردىڭ ەكونوميكاسى، الەۋمەتتىك جانە ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمى، جولدارى، ينتەرنەتى، بايلانىسى، ءتۋريزمى مەن كاسىپكەرلىگىنە قاتىستى شارالار قاراستىرىلعان. جالپى ادامي كاپيتالدى دامىتۋ ءۇشىن قولايلى جاعدايلار جاساۋ جانە باسقا دا ماسەلەلەردى شەشۋگە باعىتتالعان. وعان قوسا «اۋىل - ەل بەسىگى»، «اۋىل اماناتى»، «ديپلوممەن اۋىلعا»، «جايلى مەكتەپ» جانە «اۋىلدىق دەنساۋلىق ساقتاۋدى جاڭعىرتۋ» باعدارلامالارى ىسكە اسىرىلىپ جاتىر، - دەيدى ۆيتسە-مينيستر باۋىرجان وماربەكوۆ.
مىسالى، 2019-2025 -جىلدارى «اۋىل - ەل بەسىگى» باعدارلاماسى بويىنشا س ق و- داعى 36 شەكارا ماڭىنداعى اۋىلدا 21 ميلليارد تەڭگەگە 94 جوبا جۇزەگە اسىرىلعان. بۇل قاراجات دەنساۋلىق ساقتاۋ، ءبىلىم بەرۋ، مادەنيەت، سپورت، ەلەكتر، جىلۋ، گاز، سۋمەن جابدىقتاۋ جانە جول نىساندارىن سالۋعا، قايتا جاڭعىرتۋعا جانە جوندەۋگە باعىتتالعان.
ال بيىل شەكارا ماڭىنداعى ءتورت ەلدى مەكەندە بەس جوبانى ىسكە اسىرۋعا 377 ميلليون تەڭگە بولىنگەن.
بۇدان بولەك «اۋىل اماناتى» جوباسى ارقىلى س ق و- نىڭ شەكارا ماڭىنداعى 23 ەلدى مەكەنى قامتىلىپ، وعان 316,5 ميلليون تەڭگە باعىتتالعان. سونداي- اق، ءوڭىردىڭ بيزنەس سۋبەكتىلەرى شەكارا ماڭىنداعى اۋىلداردىڭ ينفراقۇرىلىمىنا ينۆەستيتسيا سالىپ كەلەدى. س ق و- نىڭ شەكارا ماڭىنداعى التى اۋىلىندا 344,9 ميلليون تەڭگەگە 26 جوبا بويىنشا مەموراندۋم جاسالىپ، ونىڭ 24- ءى اياقتالعان.
اۋىلدىڭ بولاشاعىن كىم جاسايدى؟
مەملەكەت شەكارالىق اۋىلدارعا قولداۋ كورسەتۋدىڭ جاڭا تەتىكتەرىن دە قاراستىرىپ جاتىر.
ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، شەكارا ماڭىنداعى اۋماقتاردان حالىقتىڭ كەتۋىن ازايتۋعا باعىتتالعان 2026-2028 -جىلدارعا ارنالعان ۇيىمداستىرۋشىلىق ءىس-شارالار جوسپارى — جول كارتاسى بەكىتىلگەن. ونىڭ ىشىندە ەكونوميكانى، ينفراقۇرىلىمدى، ءتۋريزمدى جانە شەكارا ماڭىنداعى ساۋدانى دامىتۋ، جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ شارالارى قاراستىرىلعان.
سونىمەن بىرگە شەكارا ماڭىنداعى اۋىلداردا تۇرعىن ءۇي سالۋ، شاعىن نەسيە بەرۋ، جوعارى جىلدامدىقتى ينتەرنەتكە قولجەتىمدىلىكتى ارتتىرۋ باعىتىنداعى جۇمىستار دا جالعاسادى.
ياعني مەملەكەت ءۇشىن كەلەسى مىندەت — ينفراقۇرىلىمدى عانا ۇستاپ تۇرۋ ەمەس، اۋىل ەكونوميكاسىن كۇشەيتىپ، تۇرعىندارعا تۇراقتى تابىس پەن ءومىر سۇرۋگە قولايلى جاعداي جاساۋ.
شەكارا ماڭىنداعى افونكينو ەلدى مەكەنى — اۋىلدى ساقتاپ قالۋ ءۇشىن مەكتەپ، جول نەمەسە مەديسينالىق پۋنكتتىڭ بولۋى ماڭىزدى، ءبىراق ولاردىڭ ءوزى جەتكىلىكسىز ەكەنىن كورسەتەدى. الەۋمەتتىك نىسان بولعانىمەن، ونىڭ ىشىندە ءمۇعالىم، دارىگەر، وقۋشى بولماسا، ەلدى مەكەننىڭ بولاشاعى بۇلىڭعىر.
اۆتورلار
اقەركە داۋرەنبەك قىزى