ەكران الدىنداعى ءبىلىمنىڭ قۇنى قانداي؟

استانا. KAZINFORM - قازىر جاڭا ءبىلىم يگەرۋ بۇرىنعىداي قول جەتپەيتىن رەسۋرس ەمەس. «ىزدەگەنگە - سۇراعان» دەمەكشى، ينتەرنەت كەڭىستىكتە قالاۋىڭىزعا سايكەس ءبىلىم بەرۋدىڭ كەز كەلگەن قىزمەت تۇرىنە وڭاي قول جەتكىزە الاسىز. ءبىر باتىرمانى باسساڭىز بولعانى، ءسىز ىزدەگەن دۇنيەنى ۇسىنۋشىلاردىڭ ءتىزىمى الدىڭىزدان سامساپ شىعا كەلەدى. بۇل - قازاقستانعا پاندەميادان كەيىن دەندەپ ەنگەن ونلاين ءبىلىم بەرۋ پروتسەسىنىڭ جەمىسى.

كەيىنگى جىلدارى ەلىمىزدە ءبىلىم بەرۋ سەكتورىنا كىرەتىن كوپتەگەن قىزمەت ءتۇرى جاپپاي ونلاين فورماتقا كوشتى. بۇل قۇبىلىس اكادەميالىق ورتادا دا ءجيى كورىنىس تابادى. دەسەك تە، جالپى كورسەتكىشتە كلاسسيكالىق مودەلدەگى رەسمي ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ ۇلەس سالماعى از.

سودان دا بولار، ونلاين وقىتۋ ءالى كۇنگە دەيىن ستاتيستيكادا جەكە ۇلكەن كاتەگوريا رەتىندە قالىپتاسپاعان. ەسەسىنە، بۇل تۇرعىدا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندەگى جەكە سەكتورلار كۇشەيىپ كەلە جاتىر. ونى مىناداي كورسەتكىشتەن اڭعارۋعا بولادى.

ماسەلەن، 2024 -جىلى قازاقستاننىڭ ونلاين ءبىلىم بەرۋ نارىعىندا 90 ءىرى كومپانيانىڭ جيىنتىق تابىسى 95,4 ميلليارد تەڭگەگە جەتىپ، ءبىر جىل ىشىندە 20 پايىزعا ارتقان. نارىقتا ورنىققان كومپانيالاردىڭ اراسىندا مەكتەپ وقۋشىلارىن ۇلتتىق ءبىرىڭعاي تەستىلەۋگە دايىندايتىن JUZ40 ءبىلىم بەرۋ پلاتفورماسى كوش باستاپ تۇر.

Statsnet دەرەگىنە سۇيەنسەك، كومپانيانىڭ تابىسى 67,81 پايىزعا ءوسىپ، جالپى كولەمى 19,95 ميلليارد تەڭگەنى قۇراعان. قازىر بالالارعا ارنالعان ءبىلىم بەرۋ جانە مەكتەپ ءبىتىرۋ ەمتيحاندارىنا دايىندىق سەگمەنتى اتالعان نارىقتىڭ نەگىزگى درايۆەرىنە اينالىپ وتىر. نارىق قاتىسۋشىلارى ودان بولەك كورپوراتيۆتىك وقىتۋ باعىتىنىڭ دا جوعارى الەۋەتكە يە ەكەنىن اتاپ وتكەن.

«ونلاين ءبىلىم الىپ، كاسىبي مامان بولىپ شىعامىن دەۋ - بەكەر»

الەۋمەت تانۋ عىلىمدارىنىڭ كانديداتى رامازان ساتتار ۇلى نارىقتا ونلاين ءبىلىمنىڭ كەرى اسەرىنە قاراعاندا ۇتىمدى تۇستارى كوبىرەك ەكەنىن ايتادى. الەۋمەت تانۋشىنىڭ سوزىنشە، كەيىنگى ۋاقىتتا قوعامنىڭ ونلاين بىلىمگە سەنىمى ارتىپ كەلە جاتىر. بۇل قۇبىلىس ءىرى ۋنيۆەرسيتەتتەر مەن ءبىلىم بەرۋ كونسورتسيۋمدارىنىڭ وقىتۋ ساپاسىن كۇشەيتىپ، ءبىلىم الۋشىلاردى باقىلاۋ جانە باعالاۋ تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋىمەن بايلانىستى.

- ونلاين ءبىلىم بەرۋ ءۇردىسى - بىزگە قازىرگى زاماناۋي تەحنولوگيا مۇمكىندىگىنىڭ ناتيجەسىندە جەتكەن زاڭدى قۇبىلىس. بۇل تەحنيكانىڭ دامۋى، ۋاقىت تاپشىلىعى ماسەلەسى، سونىمەن بىرگە بەلگىلى ءبىر سالاداعى ماماننىڭ بىلىمىنە تاۋەلدى بولعاننان كەيىن پايدا بولعان جاعداي. ياعني، تاجىريبەلى وقىتۋشىنىڭ ءبىلىمىن كەڭ اۋديتورياعا جەتكىزۋ قاجەتتىلىگى ونلاين ءبىلىمنىڭ دامۋىنا اسەر ەتتى.

ءبىراق ونلاين ءبىلىمدى ءداستۇرلى وقۋ جۇيەسىنىڭ بالاماسى ەمەس، ونى تولىقتىراتىن قوسىمشا قۇرال رەتىندە قاراستىرعان ءجون. تەك ونلاين ءبىلىم الۋمەن شەكتەلىپ، كاسىبي مامان بولىپ شىعامىن، جاڭا كاسىپ يگەرەمىن دەۋ - بەكەر. ءوز كەزەگىندە قاشىقتان وقۋ بىلىمگە دەگەن قولجەتىمدىلىكتى ايتارلىقتاي ارتتىرا ءتۇستى. نەگە دەسەڭىز، ماسەلەن، ەلدە جوق مامانداردان شەتەلدە وتىرىپ-اق ءبىلىم الۋعا مۇمكىندىك بار. بۇل، اسىرەسە، اۋىل مەن قالا اراسىنداعى الشاقتىقتى ازايتۋدى قامتاماسىز ەتەدى، - دەدى ر. ساتتار ۇلى.

تاياقتىڭ ەكى ۇشى بولاتىنى سياقتى، قاشىقتان وقۋ جۇيەسىنىڭ قوعام ءۇشىن وراسان زور پايداسىنان بولەك، كەرى ىقپالى دا جوق ەمەس. اسىرەسە، بۇل تۇستا الەۋمەتتىك جەلىدەگى شەگى جوق كۋرستار مەن مارافونداردىڭ ارتۋى، ونلاين ءبىلىم بەرۋدىڭ كوممەرتسيالىق سيپات الۋى كەلەشەكتە ءبىلىمنىڭ ءوز قۇندىلىعىن جوعالتىپ، قاراپايىم «تاۋارعا» اينالدىرىپ جىبەرمەي مە دەگەن زاڭدى ساۋال تۋادى.

- بۇل سالادا كەمشىلىكتەردىڭ بارىن دا جوققا شىعارا المايمىز. كەيبىر جاعدايدا ونلاين ءبىلىم ماركەتينگتىك قۇرالعا اينالىپ، كۇماندى كوۋچتار مەن ساپاسىز كۋرستار ارقىلى تابىس تابۋدىڭ كوزىنە اينالعانىن كورىپ ءجۇرمىز. نەگىزىنەن، ءبىلىم بەرۋ نارىقتىق قاتىناستار اياسىندا قىزمەت تۇرىنە اينالىپ وتىر. ول نارىقتا جۇرگەننەن كەيىن مىندەتتى تۇردە تاۋارعا اينالادى. بۇل - كاپيتاليستىك جۇيەگە ءتان تابيعي پروتسەسس. سوندىقتان بۇل جاعدايدان قورقىپ، «ءبىلىمدى تاۋارعا اينالدىرمايمىز» دەۋ دە مۇمكىن ەمەس. ءبىز قازىردىڭ وزىندە بۇل پروتسەستى باستان كەشىرىپ جاتىرمىز، - دەدى الەۋمەتتانۋشى.

الەمدە 3,3 ميلليون ستۋدەنت قاشىقتان ءبىلىم الادى

Atlantic International University دەرەگىنشە، الەمدەگى ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ شامامەن 61 پايىزى ونلاين وقىتۋ قۇرالدارىن قولدانادى، سونداي-اق جوعارى وقۋ ورىندارىندا 3,3 ميلليون ستۋدەنت تولىقتاي قاشىقتان ءبىلىم الادى. الەمدىك ستاتيستيكاعا زەر سالساق، دۇنيەجۇزىندە ستۋدەنتتەردىڭ شامامەن 49 پايىزى قانداي دا ءبىر ونلاين وقۋ ءتۇرىن اياقتاعان. مىسالى، 2021 -جىلعا قاراي Coursera سياقتى پلاتفورمالاردا شامامەن 92 ميلليون تىركەلىم بولسا، 2027 -جىلعا قاراي بۇل كورسەتكىش 57 ميلليونعا جەتەدى دەگەن بولجام بار. 

ونلاين وقىتۋ جۇيەسى قازاقستاندا قارقىندى دامىپ كەلە جاتقانىمەن، اكادەميالىق ورتانىڭ وكىلدەرى ونىڭ ساپاسىنا قاتىستى ءبىرقاتار جۇيەلى ماسەلەنى العا تارتادى. پاندەميا كەزىندە جاپپاي ەنگىزىلگەن قاشىقتان وقۋ فورماتى تەحنولوگيالىق تۇرعىدا مۇمكىن بولعانىمەن، ءالى كۇنگە دەيىن پەداگوگيكالىق جانە مادەني تۇرعىدا تولىق قالىپتاسا قويعان جوق.

بۇل ماسەلەنى PhD ،Astana IT ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اسسيستەنت-پروفەسسورى اينۇر ءسلامعاجى بىزگە بەرگەن سۇحباتىندا بىلايشا تارقاتتى.

- بىرىنشىدەن، وقۋ ورنى قاشىقتان وقۋعا دايىندىقپەن كوشۋگە ءتيىس. پاندەميا ۋاقىتىندا ەش دايىندىقسىز امالسىزدان جاپپاي ونلاين وقۋعا كوشتىك. بارلىق وقىتۋشى بىردەي تەحنولوگيا مۇمكىندىكتەرىنەن حاباردار بولمادى. ەڭ الدىمەن، تەحنولوگيانى ءتيىمدى قولدانۋ، ءتۇرلى ادىسپەن ستۋدەنتتى قىزىقتىرا ءبىلۋ، ستۋدەنتپەن بايلانىس ورناتۋ، نازارىن ۇستاپ وتىرۋ سىندى داعدىلاردى قالىپتاستىرۋىمىز قاجەت ەدى. تەحنولوگيانىڭ بار مۇمكىندىگىن پايدالانۋ جاعىنان ءالسىز بولدىق. وسىنىڭ سالدارىنان ونلاين وقۋ جۇيەسىندە قاي جاعىنان بولسىن ءبىلىم ساپاسى السىرەدى. ەكىنشىدەن، مەنىڭ بايقاۋىمشا، بىزدە ستۋدەنتتىڭ ءوز بەتىمەن ءبىلىم الۋى دامىماعان، ياعني ستۋدەنت ءبىلىم وزىنە قاجەت ەكەنىن سەزىنە بەرمەيدى.

ەگەر ستۋدەنتتە «وسىنى قايتسەم دە ۇيرەنەم» دەگەن نيەت بولسا، قانداي فورماتتا بولماسىن، ستۋدەنت ۇيرەنۋگە تىرىسار ەدى. ءبىراق وكىنىشكە قاراي، قاشىقتان وقۋ كەزىندە ستۋدەنتتەر وقىتۋشىنى، اينالىپ كەلگەندە وزدەرىن الداۋعا تىرىساتىن كەزدەرى ءجيى كەزدەسەدى. دجوردج ۆاشينگتون ۋنيۆەرسيتەتىندە (George Washington University) تاعىلىمدامادان وتكەندە ستۋدەنتتىڭ ءوز بەتىنشە ىزدەنىپ، ءبىلىم الۋىنا قولايلى جاعداي جاسالعانىن بايقادىم. مۇندا بارلىق اقىلى باعدارلاماعا، كىتاپتار مەن جۋرنالدارعا، اقىلى كۋرستارعا وڭاي قول جەتكىزۋگە بولادى. كىتاپحانادا ءتۇرلى شەبەرلىك ساعاتى وتكىزىلەدى، سونداي-اق ستۋدەنتتەر مەن وقىتۋشىلارعا زەرتتەۋ تاقىرىبى نەمەسە ءۇي تاپسىرماسى بويىنشا كەڭەس بەرەتىن ارنايى ماماندار جۇمىس ىستەيدى. ۇشىنشىدەن، ستۋدەنتتەر وقىتۋشىدان عانا ەمەس، ءبىر-بىرىنەن ۇيرەنەدى. مۇنداي مۇمكىندىكتى ونلاين وقىتۋ جۇيەسى بەرە المايدى. ونىڭ ۇستىنە، ستۋدەنتتىڭ توپپەن جۇمىس ىستەپ ۇيرەنۋى، الەۋمەتتىك ورتامەن ارالاسۋى سياقتى قابىلەتتەرىن (soft skills) دامىتاتىن دا وفلاين وقىتۋ فورماتى، - دەدى مامان.

«وقىتۋشىلاردىڭ تەحنولوگيانى قولدانۋ دەڭگەيى بىردەي ەمەس»

ونلاين وقىتۋ ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە تولىق التەرناتيۆا بولا الا ما، الدە تەك ۋاقىتشا نەمەسە قوسىمشا قۇرال بولىپ قالا بەرە مە؟ اسسيستەنت-پروفەسسور اكادەميالىق تاجىريبەسىنە سۇيەنە وتىرىپ، بۇل ساۋالعا تومەندەگىدەي پىكىر ءبىلدىردى.

- تولىق بىرەۋىنە وتەمىز، ەكەۋىنىڭ ءبىرى قالادى دەۋ - قاتە. ەكەۋىنىڭ دە ءتيىمدى تۇستارى بار. سول ەكى جاقتىڭ ءتيىمدى تۇستارىن الىپ، بىرىكتىرىپ، ارالاس وتكىزسە، ستۋدەنتتەر ءۇشىن پايدالى بولار ەدى. ونلاين ءبىلىم جۇيەسى ءبىر ساتتە ەنگىزە سالاتىن دۇنيە ەمەس. ول بىرنەشە ساتىلى قادام ارقىلى ەنگىزىلۋى كەرەك. قادام-قاداممەن وقىتۋشىلاردى دايىنداپ (Scaffolding the instructors)، شەبەرلىك ساعاتىن وتكىزىپ، تەحنولوگيا مۇمكىندىكتەرىن پايدالانۋعا ۇيرەتكەننەن كەيىن عانا ارالاس (گيبريدتى) فورماتقا ءوتۋ قاجەت. ويتكەنى جوعارىدا اتاپ وتكەنىمدەي، وقىتۋشىلاردىڭ تەحنولوگيانى مەڭگەرۋى، ونى پراكتيكادا قولدانۋى بىردەي ەمەس، - دەدى ا. ءسلامعاجى.

قازىر ستۋدەنتتەر اراسىندا ونلاين ەمتيحاندا باسىنداعى ءبىلىمدى ەمەس، تەحنولوگيانىڭ ءتىلىن مەڭگەرگەندەر ۇتىپ كەتەدى دەگەن پىكىر قالىپتاسقان. الايدا بۇل رەتتە اينۇر حانىم ماسەلە تەك تەحنولوگيادا ەمەس ەكەنىن ايتىپ ءوتتى. پروكتورينگ جۇيەلەرى ارقىلى باقىلاۋدى كۇشەيتۋگە بولعانىمەن، باستى تۇيتكىل - ستۋدەنتتەردىڭ ەمتيحاندى ادال تاپسىرۋعا ەمەس، ءتۇرلى ايلا- امالداردى قولدانۋعا ۇمتىلۋىندا جاتىر.

- ەگەر وقىتۋشى تەحنولوگيانى جاقسى مەڭگەرسە، پروكتور باعدارلامالارى ارقىلى ونىڭ الدىن الۋعا بولادى. ءبىراق نەگىزگى ماسەلە - ستۋدەنتتەردىڭ وسىنداي كەدەرگىلەردى اينالىپ وتۋگە تىرىسۋى، ياعني ءبىلىم باسقاعا ەمەس، وزىنە كەرەك ەكەنىن ءتۇسىنىپ، وقىسا دەگەن تىلەك. ءبىلىمنىڭ قاجەتتىلىگىن تۇسىنبەگەن ستۋدەنت ۋاقىتىن ءبىلىم الۋعا ەمەس، بايقاتپاي كوشىرۋ، ەكىنشى ءبىر ادامنىڭ كومەگىمەن ءوتۋ سىندى ايلا-امالدار ىزدەۋگە جۇمسايدى. ەگەر ستۋدەنت ءبىلىمنىڭ وزىنە قاجەت ەكەنىن تۇسىنسە، ونلاين وقىپ-اق ۇزدىك ناتيجە كورسەتە الادى، - دەدى ول.

اسسيتەنت-پروفەسسور اينۇر ءسلامعاجىنىڭ بۇل پىكىرىن اكادەميالىق ورتاداعى ارىپتەسى، ماقسۇت نارىكبايەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اعا وقىتۋشىسى المابەك يبرايىموۆ تا قۇپتايدى. ونىڭ سوزىنشە، وقىتۋشىلار ساباق بارىسىندا ءتۇرلى ينتەراكتيۆتى تاپسىرمالار بەرىپ، ءبىلىم الۋشىمەن ونلاين فورماتتا دا تىكەلەي بايلانىس ورناتۋعا تىرىسادى. ستۋدەنت اۋديتوريادا وتىرماسا دا، ونىڭ قاتىسۋى مەن بەلسەندىلىگى ۇنەمى باقىلاۋدا بولادى.

- اكادەميالىق ادالدىق ماسەلەسىنە كەلسەك، ونلاين وقىتۋ جۇيەسىندە دە بەلگىلى ءبىر تالاپتار بار. ماسەلەن، ستۋدەنتتەردىڭ كامەرانى قوسىپ وتىرۋى، سۇراقتارعا جاۋاپ بەرۋ ءۇشىن قول كوتەرۋى جانە ساباققا بەلسەندى قاتىسۋى وقۋ پروتسەسىن باقىلاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

ودان بولەك، قاشىقتان وقىتۋ كەزىندە ستۋدەنتتىڭ ساباققا دەگەن ىنتاسىن جوعالتىپ الماس ءۇشىن ارنايى پەداگوگيكالىق ءادىس-تاسىلدەر قولدانىلادى. ءبىلىم الۋشىنىڭ وقۋ بەلسەندىلىگى فورماتقا ەمەس، ونىڭ جەكە موتيۆاتسياسىنا بايلانىستى دەپ ويلايمىن. قىزىعۋشىلىعى جوعارى ستۋدەنت ونلايندا دا، وفلايندا دا بەلسەندى بولادى. ال كەرىسىنشە جاعدايدا، فورماتتىڭ ءوزى ناتيجەگە ايتارلىقتاي اسەر ەتپەيدى، - دەدى ا. يبرايىموۆ.

كۇندەلىكتى تاجىريبەدە ەكران ارتىنداعى بالالارمەن ساعاتتاپ جۇمىس ىستەيتىن مامانداردىڭ ءبىرى - ءاديا سايلاۋ. بۇگىندە ول ونلاين پلاتفورما ارقىلى وقۋشىلارعا قازاق ءتىلى پانىنەن ءبىلىم بەرەدى. ءومىر سالتى سيفرلىق ورتاعا بەيىمدەلگەن ءاديا وقۋ پروتسەسىندە اتا-انا مەن وقىتۋشى اراسىنداعى بايلانىستىڭ ماڭىزدى رولگە يە ەكەنىن نەگىزگە الدى.

«ەگەر ۇيدەگى ءتارتىپ ساقتالسا، وقۋعا دەگەن ىنتا بولسا، بالادا موتيۆاتسيا تۇراقتى بولادى»، - دەيدى ول.

- ەكراننىڭ ار جاعىندا وتىرىپ، وقۋشىنىڭ پروگرەسىن باقىلاۋ قيىن ەمەس. ساباق بارىسىندا بەرىلگەن تاپسىرمالار ارقىلى وقۋشىنىڭ باستاپقى جانە كەيىنگى ناتيجەسىن سالىستىرىپ، ونىڭ دامۋ دەڭگەيىن انىقتاۋعا بولادى. كەي جاعدايدا وقۋشىنىڭ موتيۆاتسياسى تومەندەۋى مۇمكىن. مۇنداي ساتتە بالانى قىستاماۋ قاجەت. ونىڭ ورنىنا جەڭىل تاپسىرمالار بەرۋ، جىلى ءسوز ايتىپ، جەتىستىگىن اتاپ ءوتۋ ارقىلى قىزىعۋشىلىعىن قايتا وياتۋعا بولادى. بالا ءۇشىن قولداۋ مەن ماقتاۋ - ىنتالاندىرۋ قۇرالى، - دەدى ءا. سايلاۋ.

Grand View Research مالىمەتىنە سۇيەنسەك، 2024 -جىلى الەمدىك ءبىلىم بەرۋ تەحنولوگيالارى نارىعى 163,49 ميلليارد دوللار كولەمىندە باعالانعان. ساراپشىلاردىڭ بولجامىنشا، الداعى جىلدارى بۇل كورسەتكىش ەسەلەپ ءوسىپ، 2030 -جىلعا قاراي 348,41 ميلليارد دوللارعا جەتەدى. ياعني، نارىق جىل سايىن ورتا ەسەپپەن 13,3 پايىزعا ۇلعايماق. ساراپشىلار مۇنداي قارقىندى ءوسىمدى ەڭ اۋەلى جەكەلەندىرىلگەن وقىتۋعا دەگەن سۇرانىستىڭ وسۋىمەن بايلانىستىرادى.

ءبىزدىڭ ۆاتساپ كانالىمىزعا جازىلىڭىز. 

التىناي باۋىرجان قىزى،

Aikyn.kz