كۇمىس قىمباتتاپ بارادى: ورتالىق ازيا ەلدەرىنە قانداي مۇمكىندىكتەر اشىلادى

استانا. KAZINFORM - الەمدىك كۇمىس نارىعى رەكوردتىق ءوسۋ كەزەڭىن باستان وتكەرىپ جاتىر. بيىلعى قاڭتار ايىنىڭ سوڭىندا Comex بيرجاسىنداعى تاريحتا العاش رەت ءبىر ترويا ۋنتسياسىنىڭ باعاسى 100 دوللاردان اسىپ، 100,49 دوللارعا جەتتى. كۇمىس باعاسىنىڭ مۇنداي قارقىنمەن وسۋىنە نە سەبەپ جانە بۇل ورتالىق ازيا ەلدەرى ءۇشىن قانداي جاڭا مۇمكىندىكتەر اشاتىنىن Kazinform اگەنتتىگىنىڭ ماتەريالىنان وقىڭىز.

كۇمىسكە تەحنولوگيالىق سۇرانىس ءداۋىرى باستالدى

كۇمىس ينستيتۋتىنىڭ جىلدىق ەسەبىنە سايكەس، بۇل مەتال ەكونوميكاسى قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان سالالار ءۇشىن نەگىزگى رەسۋرس بولىپ قالا بەرەدى. سۇرانىستىڭ ارتۋى سيفرلىق تەحنولوگيالاردىڭ بەلسەندى دامۋىنا جانە تازا ەنەرگەتيكاعا كوشۋگە بايلانىستى. كۇمىس كۇن پانەلدەرىندە، ەلەكتر كولىكتەرىندە، ەلەكترونيكادا، دەرەكتەر ورتالىقتارىندا جانە جاساندى ينتەللەكتىگە ارنالعان جابدىقتاردا كەڭىنەن قولدانىلادى، بۇل ونى تەحنولوگيالىق بولاشاق ءۇشىن ستراتەگيالىق ماڭىزدى رەسۋرسقا اينالدىرىپ وتىر.

وسى پروتسەستەر اياسىندا كۇمىس باعاسى كۇرت ءوستى. 2026 -جىلدىڭ باسىنان بەرى ول 30 پايىزدان استامعا قىمباتتاپ، العاش رەت ءبىر ترويا ۋنتسياسى 100 دوللاردان استى. ال ءبىر جىل ىشىندەگى ءوسىم 200 پايىزدان اسىپ، سونىڭ سالدارىنان كومپانيالار ءوز قورلارىن قايتا قاراپ، قىسقارتۋعا كىرىستى.

باعانىڭ ءوسۋ سەبەپتەرى

كۇمىس نارىعى قاتارىنان بەسىنشى جىل جۇيەلى تاپشىلىقتى باستان وتكەرىپ وتىر. ساراپشىلاردىڭ باعالاۋىنشا، 2026 -جىلى مەتالدىڭ جەتىسپەۋشىلىگى 120-130 ميلليون ترويا ۋنتسيانى قۇراۋى مۇمكىن.

باعانى وسىرگەن نەگىزگى فاكتور − ونەركاسىپتىك سۇرانىستىڭ جوعارى بولۋى، وعان كۇمىستىڭ جالپى تۇتىنۋ كولەمىنىڭ شامامەن ` تيەسىلى. ەلەكتروتكىزگىشتىگىنىڭ جوعارى بولۋىنا بايلانىستى كۇمىس ونەركاسىپتە، اسىرەسە كۇن ەنەرگەتيكاسىندا كەڭىنەن قولدانىلادى. ءبىر عانا كۇن ەلەكتر ەنەرگياسى سالاسى جىل سايىن 5 مىڭ توننادان استام كۇمىس تۇتىنادى. ەلەكتر كولىكتەرىن، دەرەكتەردى وڭدەۋ ورتالىقتارىن جانە جاساندى ينتەللەكت جۇيەلەرىنە ارنالعان جابدىقتاردى ءوندىرۋ دە سۇرانىستى ارتتىرىپ كەلەدى.

بۇل رەتتە كۇمىس ۇسىنىسى باياۋ ءوسىپ وتىر. مەتالدىڭ ەداۋىر بولىگى مىس پەن مىرىش ءوندىرىسى كەزىندە قوسالقى ءونىم رەتىندە الىنادى، سوندىقتان باعا قىمبات بولعانىمەن، ءوندىرۋ كولەمىن جىلدام ارتتىرۋ مۇمكىندىگى شەكتەۋلى.

ينۆەستيتسيالىق سۇرانىس تا نارىققا قولداۋ كورسەتىپ وتىر. 2025 -جىلى ماكروەكونوميكالىق تۇراقسىزدىق پەن اقش فەدەرالدىق رەزەرۆ جۇيەسىنىڭ پايىزدىق مولشەرلەمەلەردى تومەندەتۋى مۇمكىن دەگەن بولجامدار اياسىندا ينۆەستورلار فيزيكالىق كۇمىسكە بەلسەندى تۇردە قارجى سالىپ، ونى التىنمەن قاتار قورعانىش اكتيۆى رەتىندە قاراستىردى.

نارىققا قوسىمشا قولداۋ كورسەتەتىن تاعى ءبىر فاكتور - ينۆەستيتسيالىق سۇرانىس. 2025 -جىلى ەكونوميكالىق تۇراقسىزدىق پەن اقش فەدەرالدىق رەزەرۆ جۇيەسىنىڭ پايىزدىق مولشەرلەمەلەردى تومەندەتۋى مۇمكىن دەگەن بولجامدار جاعدايىندا ينۆەستورلار التىنمەن قاتار كۇمىسكە دە بەلسەندى قارجى سالدى، ونى سەنىمدى قورعاۋشى اكتيۆ رەتىندە قاراستىردى.

ورتالىق ازيا ءۇشىن ەكونوميكالىق پايدا

قىرعىزستاندىق ەكونوميكالىق عىلىمدار دوكتورى، ساراپشى تولونبەك ابدىروۆ Kazinform اگەنتتىگىنە بەرگەن پىكىرىندە كۇمىس باعاسىنىڭ ءبىر ترويا ۋنتسيا ءۇشىن 100 دوللاردان اسۋى ورتالىق ازيا ەلدەرى ءۇشىن قىسقا مەرزىمدى بيرجالىق جاڭالىق ەمەس، اسا ماڭىزدى دابىل ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

ونىڭ ايتۋىنشا، ورتالىق ازيا ايماعى، اسىرەسە پوليمەتالل ءوندىرىسى دامىعان ەلدەر تابيعي رەسۋرستاردى پايدالانۋ ارقىلى ناقتى كىرىستى ارتتىرۋ مۇمكىندىگىنە يە بولىپ وتىر.

− كۇمىس باعاسىنىڭ قىمباتتاۋى ۆاليۋتا ءتۇسىمىنىڭ ارتاتىنىن جانە ينۆەستورلاردىڭ قىزىعۋشىلىعى كوبەيەتىنىن بىلدىرەدى، − دەدى ت. ابدىروۆ.

ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا، الەمدىك كۇمىس باعاسىنىڭ تۇراقتى ءوسۋى ورتالىق ازيا ەلدەرىنە ەكسپورتتىق ءتۇسىمدى ارتتىرۋعا، ساۋدا بالانسىنا قولداۋ كورسەتۋگە جانە تاۋ- كەن ونەركاسىبىنە ينۆەستيتسيا تارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

ت. ابدىروۆتىڭ باعالاۋىنشا، كۇمىس باعاسىنىڭ ءوسۋى ايماق ەلدەرىنە ءبىر ۋاقىتتا بىرنەشە ارتىقشىلىق اكەلەدى.

− بىرىنشىدەن، مەتالداردى قىمباتىراق ساتۋ ارقىلى شەتەلدىك ۆاليۋتا ءتۇسىمى كوبەيەدى، بۇل التىن- ۆاليۋتا قورلارىن نىعايتۋعا جانە ۇلتتىق ۆاليۋتالارعا قىسىمدى ازايتۋعا كومەكتەسەدى، − دەدى سپيكەر.

ەكىنشىدەن، بيۋدجەتتىك كىرىستەر ارتادى. ءوندىرۋشى كومپانيالاردىڭ تابىسى كوبەيگەن سايىن مەملەكەت سالىق ءتۇسىمىن، جەر قويناۋىن پايدالانۋعا تولەمدەردى جانە بيزنەسكە قاتىسۋ ۇلەسى بار بولسا ديۆيدەندتەردى كوبىرەك الادى. بۇل قارجى ينفراقۇرىلىمعا، ەنەرگەتيكاعا، ءبىلىم بەرۋ جانە الەۋمەتتىك جوبالارعا باعىتتالۋى مۇمكىن.

− ۇشىنشىدەن، گەولوگيالىق بارلاۋ جانە ينۆەستيتسيالار جاندانادى. بۇرىن تىم قىمبات نەمەسە ءتيىمسىز دەپ ەسەپتەلگەن جوبالار قايتادان ينۆەستورلاردىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرادى. بۇل جاڭا كەن ورىندارىن اشۋعا جانە قوسىمشا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا مۇمكىندىك جاسايدى، − دەدى ول.

ورتالىق ازيا ەلدەرىندە كۇمىس كوپ جاعدايدا التىن، مىس، قورعاسىن جانە مىرىشپەن بىرگە قوسالقى ءونىم رەتىندە الىنادى. ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا، باعالى مەتاللدىڭ قىمباتتاۋى كومپانيالارعا ونى تولىق ءوندىرۋدى، زاماناۋي قايتا وڭدەۋ تەحنولوگيالارىنا ينۆەستيتسيا سالۋدى جانە ءوندىرىس قالدىقتارىنداعى كۇمىس شىعىنىن ازايتۋدى ەكونوميكالىق تۇرعىدان ءتيىمدى ەتەدى.

− قايتا وڭدەۋ دەڭگەيى جوعارىلاعان سايىن ەل ىشىندە قوسىمشا قۇن مەن كىرىس كوبىرەك قالىپتاسادى، − دەدى تولونبەك ابدىروۆ.

قانداي مۇمكىندىكتەر اشىلادى

ت. ابدىروۆ ورتالىق ازيا ەلدەرى كۇمىس باعاسىنىڭ وسۋىنەن قاي سالالاردا تابىس تابا الاتىنىن ايتىپ ءوتتى.

− قازاقستان دامىعان پوليمەتالل سەكتورىنان پايدا تابا الادى، وندا كۇمىس قازىردىڭ وزىندە ەلەۋلى كوممەرتسيالىق ءرول اتقارادى. وزبەكستان مەتاللۋرگيالىق كاسىپورىنداردىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن ارتتىرىپ، سالانى جاڭعىرتۋعا قوسىمشا ستيمۋل الادى. قىرعىزستان التىن مەن كۇمىستى بىرگە قامتيتىن دورە-قۇيما قۇرىلىمىنان پايدا كورەدى: كۇمىس باعاسىنىڭ ءوسۋى ءونىمنىڭ جالپى قۇنىن ارتتىرىپ، ءوندىرۋدىڭ تيىمدىلىگىن جوعارىلاتادى. ال تاجىكستان بۇرىن تىم قىمبات دەپ ەسەپتەلگەن ءىرى كۇمىس كەن ورىندارىنا ينۆەستورلاردىڭ قىزىعۋشىلىعىن قايتارا الادى، − دەدى ساراپشى.

قىرعىزستاندىق ەكونوميست پىكىرىنشە، كۇمىس باعاسىنىڭ ءوسۋىن تەك ۋاقىتشا ساتتىلىك دەپ قاراستىرۋعا بولمايدى، ونى ستراتەگيالىق تۇرعىدا پايدالانۋ كەرەك. بۇل ءۇشىن مىناداي شارالاردى جۇزەگە اسىرۋ قاجەت:

· جەر قويناۋىن پايدالانۋ ەرەجەلەرىن ايقىن جانە تۇسىنىكتى ەتۋ؛

· ەل ىشىندە قايتا وڭدەۋ جانە اففيناجدى دامىتۋ؛

· ينفراقۇرىلىم مەن زەرتحانالىق بازانى دامىتۋعا ينۆەستيتسيا سالۋ؛

· قوسىمشا كىرىستىڭ ءبىر بولىگىن رەزەرۆتەرگە جانە ۇزاق مەرزىمدى جوبالارعا باعىتتاۋ؛

· ەكونوميكانىڭ تەك شيكىزات باعاسىنا تاۋەلدى بولۋىنا جول بەرمەۋ.

كۇمىس باعاسىنىڭ ءوسۋى ورتالىق ازيا ەلدەرىنە ەكسپورت ءتۇسىمىن كوبەيتىپ قانا قويماي، ەلەۋلى ەكونوميكالىق پەرسپەكتيۆالار اشىپ وتىر. نەگىزگى مۇمكىندىك - ستراتەگيالىق ينۆەستيتسيا تارتۋ جانە قايتا وڭدەۋ ونەركاسىبىن دامىتۋ ءۇشىن قازىرگى نارىق جاعدايىن پايدالانۋ. بۇل ايماققا «جاسىل» جانە تسيفرلىق ەكونوميكانىڭ اسا ماڭىزدى شيكىزاتىن جەتكىزۋ سالاسىنداعى عالامدىق تىزبەكتەردە تۇراقتى ءارى ماڭىزدى ورىن الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

اۆتور

ايجان سەرىكجان قىزى