شاحتەر كۇنىنىڭ تاريحى سەكسەن جىلعا جۋىق ۋاقىتتى قامتيدى. كاسىبي مەرەكە كەڭەس وداعىندا 1947 -جىلى بەلگىلەنىپ، العاش رەت 1948 -جىلعى 29-تامىزدا رەسمي تۇردە اتالىپ وتكەن. ءومىرىن كەن ىسىنە ارناپ، جەر قويناۋىنىڭ بايلىعىن يگەرۋگە ۇلەس قوسقان جانداردى ۇلىقتاۋ ءداستۇرى كەڭەس وداعى ىدىراعاننان كەيىن دە جالعاسىن تاپتى. قازاقستاندا شاحتەر كۇنى جىل سايىن تامىزدىڭ سوڭعى جەكسەنبىسىندە اتاپ وتىلەدى. 2026 -جىلى بۇل مەرەكە 30-تامىزعا سايكەس كەلەدى.
تاريحى كومىر وندىرىسىمەن تامىرلاس وڭىرلەر ءۇشىن بۇل - كۇنتىزبەدەگى كەزەكتى اتاۋلى كۇن ەمەس. مۇندا شاحتا - تەك ءناپاقا تاباتىن جۇمىس ورنى عانا ەمەس، اۋلەت تاريحىنىڭ ءبىر بولىگى، تۇتاس قالالاردىڭ تاعدىرىنا تاڭبا سالعان، بىرنەشە بۋىننىڭ عۇمىرىمەن ساباقتاسقان قاسيەتتى مەكەن.
قاراعاندى وبلىسى ەلدەگى كومىر وندىرەتىن ءىرى وڭىرلەردىڭ ءبىرى سانالادى. 2026 -جىلدىڭ العاشقى جەتى ايىندا مۇندا 20 ميلليون تونناعا جۋىق كومىر ءوندىرىلدى. وتكەن جىلى بۇل كورسەتكىش شامامەن 37 ميلليون توننا بولعان. ال بيىل جىل سوڭىنا دەيىن ءوڭىر كومىر ءوندىرۋ كولەمىن كەمىندە 41 ميلليون تونناعا جەتكىزۋدى كوزدەپ وتىر.
كەنشىلەر مادەنيەت سارايىندا وتكەن سالتاناتتى جيىندا سالا ۇزدىكتەرىنىڭ ەڭبەگى ەلەنىپ، ۆەدومستۆولىق ناگرادالار تابىستالدى. شاحتەرلەرگە «شاحتەر داڭقى» توسبەلگىلەرى مەن «كەنشى داڭقى» مەدالدارى بەرىلدى. ال تاۋ- كەن ونەركاسىبىنىڭ ارداگەرلەرىنە ايرىقشا العىس ءبىلدىرىلدى.
شاحتادان باستالعان اۋلەت جولى
سكلەپوۆيچتەر وتباسىنىڭ تاعدىرى «اباي» شاحتاسىمەن الدەقاشان بىتە قايناسقان. بۇگىندە ءبىر اۋلەتتىڭ بىرنەشە وكىلى وسىندا قاتار ەڭبەك ەتىپ ءجۇر. ولار - سەرگەي سكلەپوۆيچ، ونىڭ جۇبايى تامارا، ۇلى نيكيتا جانە تامارانىڭ اپكەسى الەنا كراسنيكوۆا.
شاحتەرلەر اۋلەتىنىڭ نەگىزىن ەدۋارد سكلەپوۆيچ قالاعان. 1979 -جىلى ول بەلارۋستەن قازاقستانعا كەلىپ، شاحتاعا جۇمىسقا ورنالاسادى. سول جىلى ونىڭ ۇلى سەرگەي دۇنيەگە كەلەدى. جىلدار وتە كەلە سەرگەي اكە جولىن قۋىپ، شاحتەر ماماندىعىن تاڭدايدى.
ەدۋارد اعاسى فەليكسپەن بىرگە ۇزاق جىل بويى لاۆادا - كومىر وندىرىسىندەگى ەڭ اۋىر ۋچاسكەلەردىڭ بىرىندە ەڭبەك ەتتى. بۇل - زور كۇش پەن توزىمدىلىكتى قاجەت ەتەتىن جۇمىس. ەكى اعايىندى دا زەينەتكە شىققان. الايدا اۋلەتتىڭ شاحتەرلىك شەجىرەسى مۇنىمەن تۇيىندەلگەن جوق.
سەرگەي سكلەپوۆيچ «اباي» شاحتاسىندا شيرەك عاسىردان بەرى ەڭبەك ەتىپ كەلەدى. وسى ۋاقىت ىشىندە ول سلەساردان جەلدەتۋ جانە قاۋىپسىزدىك تەحنيكاسى ۋچاسكەسىنىڭ مەحانيگىنە دەيىنگى ەڭبەك جولىنان ءوتتى. ءقازىر ونىڭ جاۋاپكەرشىلىك اياسىندا گازدى باقىلاۋ مەن جەر استىنداعى جۇمىستىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەتىن جابدىقتاردىڭ ۇزدىكسىز جۇمىس ىستەۋى بار.
جۇبايى تامارا دا شاحتادا ەڭبەك ەتەدى. ول ەكى جىلدان بەرى سورعى قوندىرعىلارىنىڭ ءماشينيسى بولىپ جۇمىس ىستەيدى. ونىڭ مىندەتى - سورعىلار مەن ۆاكۋۋمدىق قوندىرعىلاردىڭ جۇمىسىن باقىلاۋ، قىسىم مەن گاز كورسەتكىشتەرىن ءجىتى قاداعالاۋ.
24 جاستاعى نيكيتا دا اۋلەت ءداستۇرىن جالعاستىردى. الايدا ول وزىنە باسقا ماماندىق تاڭدادى. شاحتاعا 2022 -جىلى ستۋدەنت كەزىنەن كەلگەن ول وقۋىن اياقتاعاننان كەيىن وسىندا قالىپ، ماركشەيدەر بولىپ ەڭبەك ەتتى. ءقازىر جاس مامان باس ماركشەيدەردىڭ مىندەتىن دە اتقارىپ ءجۇر.
نيكيتانىڭ شاحتامەن بايلانىسى بالا كۇنىنەن باستالعان. ءتىپتى ونىڭ بولمەسىندە جەر استىنداعى قازبالاردىڭ كارتاسى ءىلۋلى تۇراتىن.
- اناشىم، مەندە تاڭداۋ بولعان جوق، - دەپ كۇلەدى ول.
وتباسى مۇشەلەرى ءۇشىن شاحتەرلەر اۋلەتى بولۋ - ماقتانىش قانا ەمەس، ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك. بۇل - ءوز فاميلياڭا دەگەن جاۋاپكەرشىلىك، اكە جولىنا دەگەن ادالدىق، بىرنەشە بۋىن ءومىرىن ارناعان كاسىپكە دەگەن قۇرمەت.
سكلەپوۆيچتەردىڭ شاحتەر كۇنىنە وراي قالىپتاسقان وزىندىك وتباسىلىق ءداستۇرى دە بار. ولار بۇل كۇندى جىل سايىن تۋىستارىن، ارىپتەستەرىن جانە ولاردىڭ وتباسىلارىن جيناپ، ۇلكەن داستارحان باسىندا بىرگە اتاپ وتەدى.
ءبىر بريگادا - ءبىر تاعدىر، ءبىر وتباسى
شاحتادا ەڭبەك ەتەتىندەردىڭ اراسىندا جىلدار وتە كەلە ءبىر-بىرىنە تۋعان-تۋىستاي بولىپ كەتكەن ۇجىمدار از ەمەس. «قازاقستان» شاحتاسىندا سونداي بريگادالاردىڭ بىرىنە ەڭبەك ماكاجانوۆ جەتەكشىلىك ەتەدى. ونىڭ كومانداسىندا 40 قا جۋىق ادام بار. ولاردىڭ باسىم بولىگى تالاي جىلدان بەرى ءبىر ساپتا ەڭبەك ەتىپ كەلەدى.
كومىر ءوندىرۋ باستالماس بۇرىن بولاشاق ۋچاسكەلەردىڭ نەگىزىن ءدال وسى وتكەلشىلەر قالايدى. ولار تاۋ-كەن قازبالارىن جۇرگىزەدى، جۇمىس ورىندارىنا جول اشادى، قاجەتتى كوممۋنيكاتسيالاردى قامتاماسىز ەتەدى. دەمەك، شاحتانىڭ الداعى جۇمىسى مەن دامۋى ولاردىڭ ەڭبەگىنە تىكەلەي بايلانىستى.
ەڭبەك ماكاجانوۆ بۇل كاسىپكە جيىرما جىلعا جۋىق ۋاقىت بۇرىن كەلگەن. اكەسى دە شاحتەر بولعاندىقتان، جەر استىنداعى ەڭبەكتىڭ قىر- سىرىن بالا كەزىنەن بىلگەن. «قازاقستان» شاحتاسىندا ول زۆەنو جەتەكشىسىنەن بريگاديرگە دەيىنگى ەڭبەك جولىنان ءوتتى. بۇگىندە بۇل جاۋاپتى قىزمەتتى وعان ارىپتەستەرى سەنىپ تاپسىرعان.
ەڭبەك ءۇشىن جاقسى ۇجىم - مىندەتىن كاسىبي اتقاراتىن ادامداردىڭ عانا جيىنتىعى ەمەس. جىلدار وتە كەلە ولاردى ورتاق ەڭبەك، ورتاق جاۋاپكەرشىلىك پەن ءبىر- بىرىنە دەگەن سەنىم بىرىكتىرگەن.
- وسى جىلدار ارالىعىندا ءبىز ءبىر ۇلكەن وتباسىعا اينالدىق. ءار اۋىسىم الدىندا وندىرىستىك مىندەتتەرگە عانا ەمەس، ادامداردىڭ كوڭىل-كۇيىنە دە نازار اۋدارامىن. ءار ادامنىڭ جۇمىسقا دايىن بولعانى مەن ءۇشىن ماڭىزدى، - دەيدى بريگادير.
بۇل بريگادادا شاحتەرلەردىڭ جاڭا بۋىنى دا ءوسىپ كەلەدى. ۇجىمداعى تاجىريبەلى وتكەلشىلەردىڭ ءبىرى تالعات توقماعانبەتوۆ شاحتاعا 2006 -جىلى كەلگەن. بۇگىندە ونىڭ ۇلى اكەسىمەن بىرگە ەلەكترماشينيست بولىپ ەڭبەك ەتەدى. ال ەكىنشى ۇلى دا بولاشاقتا ءوز ءومىرىن كومىر سالاسىمەن بايلانىستىرۋدى جوسپارلاپ وتىر.
اعا بۋىن جاس ماماندارعا كاسىبي شەبەرلىكتى عانا ەمەس، شاحتاداعى ەڭ باستى قاعيدانى - قاۋىپسىزدىكتى دە امانات ەتەدى.
- ەڭ الدىمەن قاۋىپسىزدىك تەحنيكاسىن ساقتاۋ قاجەت. ءاردايىم ءوزىڭدى دە، جانىڭداعى ادامدى دا ويلاۋىڭ كەرەك. شاحتادا ءاربىر كاسىبي داعدىنىڭ ارتىندا جاۋاپكەرشىلىك تۇر، - دەيدى تالعات.
سالتاناتتى جيىننان - ۇلكەن ساحناعا
رەسمي ءىس-شارالار اياقتالعان سوڭ مەرەكەلىك دۋمان قالانىڭ باستى الاڭدارىنا ۇلاسادى.
قاراعاندىدا 29-تامىز كۇنى وڭتۇستىك- شىعىس شاعىناۋدانىنداعى بايكەن ءاشىموۆ اتىنداعى جاڭا الاڭدا اۋقىمدى كونسەرت وتەدى. مەرەكەلىك باعدارلاما ساعات 18:00-دە باستالادى.
كورەرمەندەر الدىندا ديماش قۇدايبەرگەن، ديما بيلان، قايرات نۇرتاس جانە باسقا دا ونەرپازدار ونەر كورسەتەدى. ساحنانىڭ ەنى 62 مەتردى قۇرايدى. كەش سوڭىندا اسپانعا مەرەكەلىك وتشاشۋ اتىلادى.
قالا سەرىكتەرى مەن قالا ماڭىنداعى ەلدى مەكەندەردىڭ تۇرعىندارى ءۇشىن كونسەرتتەن كەيىن قوسىمشا اۆتوبۋستار ۇيىمداستىرىلادى.
ەكىباستۇزدا 29-تامىز كۇنى مەرەكەلىك باعدارلاما «ونەر» قالالىق مادەنيەت سارايىنىڭ الدىنداعى الاڭدا ساعات 19:00-دە باستالادى. قالا تۇرعىندارى مەن قوناقتارى الدىندا دوسىمجان تاڭاتاروۆ، RaiM، Lukaveros ،Sevak، سونداي-اق شەتەلدىك ورىنداۋشىلار Aura Dione مەن Eva Simons ونەر كورسەتەدى. مەرەكەلىك كەش ساليۋتپەن تۇيىندەلەدى.
فوتو: kazinform/ج ي
ساتبايەۆتا 30-تامىز كۇنى ورتالىق الاڭدا «جاس دارىن» فەستيۆالى وتەدى. باعدارلامانىڭ ارنايى قوناعى - مارجان اراپبايەۆا. فەستيۆال ساعات 18:00-دە باستالادى.
بۇگىندە قازاقستان الەمدەگى كومىر وندىرەتىن ءىرى مەملەكەتتەردىڭ قاتارىندا. رەسپۋبليكا كومىر قورى بويىنشا الەمدە سەگىزىنشى ورىندا تۇر. قازاقستانعا الەمدىك كومىر قورىنىڭ شامامەن 4 پايىزى تيەسىلى. ەلدە جىل سايىن 97 ميلليون تونناعا جۋىق كومىر وندىرىلەدى.
الايدا شاحتەر كۇنىنىڭ باستى ولشەمى ميلليونداعان توننامەن عانا ەسەپتەلمەيدى. ونىڭ ار جاعىندا كاسىبىن اكەدەن بالاعا امانات ەتكەن اۋلەتتەر، تاجىريبەسىن اعا بۋىننان جاس ماماندارعا تابىستاعان ەڭبەك ادامدارى، جەر استىندا كۇن سايىن ءبىر-ءبىرىنىڭ ءومىرى مەن قاۋىپسىزدىگىنە جاۋاپ بەرەتىن جاندار تۇر.
سوندىقتان شاحتەر كۇنى - ماڭداي تەرمەن كەلگەن ەڭبەكتى، ۇرپاقتار ساباقتاستىعىن، كاسىبي ءداستۇردى دارىپتەيتىن مەرەكە. بۇل - شاحتا تاعدىرىمەن بىرگە ورىلگەن تۇتاس قالالاردىڭ، سول شاحتادا ەڭبەك ەتىپ، ءومىرىن بايلانىستىرعان ادامداردىڭ مەرەكەسى.