جىلقىدا قانشا ءتۇس بار؟
استانا. قازاقپارات - قازاق مالىن تۇستەپ تانيدى. سۋاتقا قۇلاعاندا وزەكتە سۋ قالدىرمايتىن مىڭعىرعان جىلقى باققان جۇرت ونىڭ سانىنا قاراپ تۇگەندەمەيدى. قاي ءۇيىر ەكەنىن تۇستەپ بارىپ تانيدى. جىلقى مالىن قىلاڭ، باران دەپ ەكىگە بولسە، ودان ءارى جيرەن، كۇرەڭ، تورى، بوز دەپ جالعاسا بەرەدى.
ال ەندى بۇل ءتۇستىڭ قانشا ءتۇرى بار؟ بىزگە قانشاسى جەتتى؟
ەلدەگى قامبار اتا تۇقىمى قازىر 4 ميلليوننان استى. الەمدىك TopWorld Statistics رەيتينگىندە التىنشى ورىنعا جايعاسقان. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ دەرەگى بويىنشا جىلقى سانى ەڭ كوپ ءوڭىر - تۇركىستان وبلىسى. ودان كەيىن اباي، سوسىن قاراعاندى ءوڭىرى. ءبىراق ەلدە قامبار اتا تۇقىمى كوبەيگەنىمەن، ونىڭ ءتۇر-تۇسىنە ءمان بەرىپ جاتقان جان جوق.
ايگىلى ەتنوگراف جاعدا بابالىق ۇلى جىلقى تۇسىنە قاتىستى 250-گە جۋىق ءوڭدى اتاعان. ال كەيبىر جىلقىتانۋشىلار ونى 3 تۇرگە بولەدى.
قايرات يسحان، جىلقى تانۋشى عالىم:
- ماسەلەن قىلاڭ تۇسكە اق، بوز، كوك، بۋرىل، تەڭبىل، سارى، قۇلا شابدار، سۇر، قىزعىلت تۇستەر جاتادى. ال باران تۇسكە تورى، جيرەن، قوڭىر، كۇرەڭ تۇستەر جاتادى. ال الا تۇستەرگە كەلەتىن بولساق، ولار - سارى الا، تورى الا، قارا الا، كۇرەڭ الا، جيرەن الا دەپ بولىنەدى. كەي دەرەكتەردە ەرتەدە تەك شۇبار نەمەسە بوز جىلقى عانا ۇستاعاندار بولعان. بۇل سالتتى قازىردە جالعاپ جۇرگەندەر بار. ءبىراق تىم سيرەك.
ەرجان جاۋباي، Argymaq.kz سايتىنىڭ باس رەداكتورى:
- مودە حان اسكەر شىعارعان كەزدە وڭ قاناتتان ءبىر تۇمەن اق اتتى، سول قاناتتان ءبىر تۇمەن قارا اتتى، العى شەپكە ءبىر تۇمەن قۇلا اتتى، تىلعا ءبىر تۇمەن جيرەن اتتى قويعان. ءبىر تۇمەن دەگەن ون مىڭ اسكەر، دەمەك، مودەنىڭ تۇسىندا ۇلكەن جىلقى تانۋ ينستيتۋتى جۇمىس ىستەدى دەگەن ءسوز. سەلەكسيالىق جۇمىسپەن اينالىساتىن.
ەلدە قامبار اتا تۇلىگىن زەرتتەگەندەر 3 مىڭ باس جىلقىنىڭ ىشىنەن 61 ءتۇستى انىقتاعان. ونىڭ ەڭ كوپ تاراعانى - تورى، #. ودان كەيىن جيرەن ، قىزىل كوك ، بوز %7، قارا %6 جانە كۇرەڭ %4 بولىپ شىققان. سونىمەن قاتار قۇلا جانە باسقا تۇستەردىڭ ۇلەسى 2 مەن %0,04 ارالىعىندا.
جالپى جىلقى تۇقىمى قۇلىن كەزىندە باسقا ءتۇستى، وسە كەلە مۇلدە باسقا ءتۇستى بولۋى مۇمكىن. مىسالعا توبەلدەن قاسقا، قاسقادان بوز شىعادى.
قايرات يسحان، جىلقى زەرتتەۋشى عالىم:
- جىلقىدا تازا اق ءتۇس سيرەك تۋىلادى. كوبىندە ول العاش تۋىلعان كەزدە قارا نەمەسە تورى تۇستەس بولۋى مۇمكىن. ءبىراق ءجۇننىڭ اراسىندا كوك رەڭدى قىلشىقتار كەزدەسەدى. سوندىقتان ول وسە كەلە جاسىنا بايلانىستى كوكشىلدەپ، اعارا باستايدى. بوزارا باستايدى. مۇنداي جىلقىنى قازاقتار سەكپىل-كوك، تەڭبىل-كوك، قىزىل-كوك دەپ اتاعان.
مىنسە ات، ىشسە سۋسىن بولعان جىلقى مالىنا قازاقتىڭ قۇرمەتى بولەك. جىلقى مىنەزدىمىز دەپ تە ايتامىز. ءبىراق اۋمالى توكپەلى زامانداردا مىڭعىرعان جىلقى ازايىپ، قايتا ءورىس العاندا ونىڭ تۇقىمىنا جات جەردىڭ قىلقۇيرىقتىلارى ارالاسا باستادى. امەريكالىق شۇبار اپپالۋزاسى، نەمىستىڭ گاننوۆەرى، فرانسيانىڭ الىپ پەرشەرونى، تۇرىكمەننىڭ اقالتەكەسى دە وسىندا ءجۇر. سول سەبەپتى جانۋاردىڭ ءتۇسى دە وزگەرەتىنى انىق.
ەرجان جاۋباي، Argymaq.kz سايتىنىڭ باس رەداكتورى:
- قازاق دالاسىندا قازىرگى ۋاقىتتا مۇعالجار جىلقىسى بار، كوشىم جىلقىسى بار، اداي جىلقىسى بار، قوستاناي جىلقىسى بار. مۇعالجار جىلقىسىنىڭ نەگىزگى ءتۇرى تەك قانا قۇلا بولۋى كەرەك. ال كوشىم جىلقىسى نەگىزگى ءتۇسى قوڭىر تورى بولۋى كەرەك. ال بۇكىل كەڭەس ۇكىمەتىن مويىنداتقان قوستاناي جىلقىسىنىڭ نەگىزگى ءتۇرى جيرەن. كۇرەڭ جيرەن. اداي جىلقىسىنىڭ نەگىزگى ءتۇرى ەندى ولاردا تورى دا بار، قۇلا دا بار. ءبىراق نەگىزگى ءتۇرى قىزىل- كوك.
باستىسى - قازاقتىڭ تانىمىندا ءار تۇلىكتىڭ وزىنە عانا ءتان ءتۇس اتاۋى بار. بۋرىل جىلقىعا، تارعىل سيىرعا، بورتە ەشكىگە ايتىلادى. بۇل ارادا تۇقىم قۋالايتىن جىلقى ءتۇسى عانا. تەكتى جانۋار دەپ سول ءۇشىن ايتادى.
24.kz