وسى ورايدا Kazinform اگەنتتىگىنە بەرگەن سۇحباتىندا NIS Astana مەكتەبىنىڭ كاسىبي باعدار بەرۋشىسى (پروفوريەنتولوگ) راۋان ابىلتايەۆ بۇل ماماندىق جايىندا جانە شەتەلدىك وقۋ ورىندارىنا ءتۇسۋ ءتارتىبى جونىندە ەگجەي-تەگجەيلى ءتۇسىندىرىپ بەردى.
جۇمىس بارىسى قالاي جۇرەدى؟
پروفوريەنتولوگ - وقۋشىلارعا ءوز مانسابىن جوسپارلاۋعا كومەكتەسەتىن جانە ماماندىق پەن ۋنيۆەرسيتەت تاڭداۋدا كاسىبي باعىت- باعدار بەرەتىن مامان. ادەتتە جۇمىس 8-9 -سىنىپتان باستالادى.
- كەڭەسشىنىڭ جۇمىسى وقۋشىنىڭ بەيىمدىلىگىن انىقتاۋدان باستاپ، جوعارى وقۋ ورنىنا (ج و و) ءساتتى قۇجات تاپسىرعانعا دەيىنگى تولىق پروتسەستى سۇيەمەلدەۋگە باعىتتالعان. ەڭ الدىمەن، وقۋشىنىڭ پروفيلىن (كاسىبي قىزىعۋشىلىقتارىن، مەكتەپتەن تىس بەلسەندىلىگىن، جەتىستىكتەرىن، قابىلەتتەرى مەن بەيىمدىلىگىن) مۇقيات زەردەلەيمىز. ەكىنشىدەن، پسيحولوگتەرمەن بىرگە تەستىلەر وتكىزىپ، تالداپ، ولاردىڭ ناتيجەسىن اتا-انالار مەن بالالارعا تۇسىندىرەمىز. ۇشىنشىدەن، جينالعان اقپارات نەگىزىندە وقۋشىعا ەڭ قولايلى ماماندىقتار مەن وقۋ باعىتتارى بويىنشا ناقتى ۇسىنىستار بەرىلەدى. ءتورتىنشى كەزەكتە وقۋشىلارعا ماماندىقتاردى تەرەڭىرەك زەرتتەۋگە ارنالعان رەسۋرستار (جۇمىس سيپاتتاماسى، قاجەتتى بىلىكتىلىك، ەڭبەك نارىعىنداعى سۇرانىس، جالاقى دەڭگەيى جانە ت. ب. ) ۇسىنىلادى، - دەيدى راۋان ابىلتايەۆ.
اتاپ ايتقاندا، ماماندىق تاڭدالعان سوڭ، ج و و- عا تۇسۋگە دايىندىق (Application Process) باستالادى. بۇل جەردە ءبىرىنشى ج و و- نى قانداي كريتەريلەر بويىنشا تاڭداۋ، رەيتينگتەردى قالاي دۇرىس تالداۋ كەرەك ەكەنى جايلى جۇيەلى جۇمىستار جۇرگىزىلەدى. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ تالاپتارى مەن شاكىرتاقى الۋ مۇمكىندىكتەرى سارالانادى.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا، وقۋشىمەن بىرلەسە وتىرىپ ءوتىنىم مەن پورتفوليوسى جاساقتالادى. وقۋعا تۇسۋگە قاجەتتى ءوتىنىم مەن پورتفوليونى قالاي جاقسارتۋعا بولاتىنى تۋرالى كەڭەس بەرىلەدى. ۋنيۆەرسيتەتتەرگە جىبەرىلەتىن رەسمي قۇجاتتار -انىقتامالار، ترانسكريپتتەر، بولجامدىق باعالار (predicted grades) جانە مۇعالىمدەردەن الىناتىن ۇسىنىم حاتتار جيناقتالادى.
اقپاراتتىق قولداۋ جانە كوممۋنيكاتسيا
NIS Astana مەكتەبىنىڭ تاجىريبەسىنە قاراعاندا، كاسىبي باعدار بەرۋشىسى Google Classroom نەمەسە Telegram ارنالارىنداعى ارنايى توپتار ارقىلى وقۋشىلاردى جازعى باعدارلامالار، شاكىرتاقى جانە ج و و- لارعا قۇجات تاپسىرۋ مەرزىمدەرىنىڭ (دەدلايندار) باستالۋى مەن اياقتالۋى تۋرالى ۇنەمى حاباردار ەتىپ وتىرادى.
- ۋنيۆەرسيتەتتەرمەن بايلانىس - ءبىزدىڭ مىندەتىمىزدىڭ ەڭ ماڭىزدى تۇسى. مەكتەپكە ءتۇرلى وتاندىق جانە شەتەلدىك ج و و وكىلدەرىن شاقىرىپ، پرەزەنتاتسيالار مەن ءبىلىم كورمەلەرىن ۇيىمداستىرامىز. Education USA، SmartTest Prep سياقتى وقۋعا ءتۇسۋ بويىنشا مامانداردى، سونداي- اق موتيۆاتسيالىق حات جازۋعا كومەكتەسەتىن مەنتورلارمەن كەزدەسۋلەر وتكىزەمىز، - دەپ ءتۇسىندىردى راۋان ابىلتايەۆ.
سونىمەن قاتار ول جارنادان بوساتۋ (Fee Waiver) مۇمكىندىگىنە تۇسىنىك بەردى. پروفوريەنتولوگتەر كەيبىر شەتەلدىك (مىسالى، ا ق ش) ج و و- لارعا ءوتىنىم بەرۋ كەزىندە تولەنەتىن تىركەۋ جارناسىنان بوساتۋ مۇمكىندىكتەرىن قاراستىرىپ، كومەكتەسەدى.
- «مەن قاي باعىتتا قابىلەتتى ەكەنىمدى بىلمەيمىن» دەگەن وقۋشى نەدەن باستاۋى كەرەك؟ بۇل جاعدايدا پروفوريەنتولوگتىڭ كومەگىنە جۇگىنۋ ماڭىزدى. ولار وقۋشىنىڭ تالانتىن، جاسىرىن داعدىلارى مەن ناقتى باعىتتاعى تالپىنىسىن انىقتاۋعا كومەكتەسەدى. جەكە SWOT- اناليز جاساۋ كەرەك. وقۋشى ءوزىن- ءوزى ساراپتاپ شىعۋى ءتيىس. ءوزىنىڭ كۇشتى تۇستارىن (قانداي پاندەر وڭاي بەرىلەدى، قانداي تالانتى مەن جەتىستىكتەرى بار) انىقتاۋى قاجەت. ءالسىز تۇستارىن - جالقاۋلىعىن، كوپشىلىك الدىندا سويلەۋدەن قورقاتىنىن مويىنداپ، ءتۇسىنۋى ءتيىس. مۇمكىندىكتەرىن (جازعى لاگەرلەر، مەكتەپ ۇيىرمەلەرى، تەگىن ينتەرنەت- كۋرستار، پروفوريەنتاتور كومەگى) زەرتتەۋى كەرەك. ءتۇرلى باعىتتاردى پراكتيكادا سىناپ كورۋگە كەڭەس بەرەمىز. وسى ورايدا مەكتەپتەگى ۇيىرمەلەر مەن كلۋبتارعا قاتىسىپ، ءارتۇرلى داعدىلارىن دامىتۋىنا نازار اۋدارامىز. مەكتەپ جوبالارى مەن جارىستارعا، وليمپيادالارعا قاتىسۋىن ىنتالاندىرامىز. بۇدان بولەك، وقۋشىنىڭ مەكتەپتەن تىس ەرىكتى بولۋ (ۆولونتەرستۆو) جانە الەۋمەتتىك پراكتيكالارمەن اينالىسۋى دا ماڭىزدى. وزىنە قىزىق كورىنگەن تاقىرىپتا جوبالىق جۇمىس جاساپ، ماماندىقتىڭ «تەست- درايۆىنان» ءوتۋى كەرەك، - دەدى مامان.
جالپى، قازىر بالالارعا ارنالعان تەستىلەردىڭ ءتۇرى كوپ. ونى جۇمىستى جەڭىلدەتۋدىڭ ءبىر ءتاسىلى جانە باعدار رەتىندە قاراستىرۋعا بولادى. ماسەلەن، «ۋاقىت ماشيناسى» جاتتىعۋىن ورىنداپ كورۋ - ەڭ وڭاي ءتاسىل. ءوزىن 10 جىلدان كەيىن ەلەستەتىپ، قايدا جانە كىم بولىپ جۇمىس ىستەيتىنىن، قانداي جەكە قاسيەتتەرى تابىسقا جەتۋگە كومەكتەسەتىنىن ويلانۋى كەرەك.
ينتەللەكتۋالدىق جانە شىعارماشىلىق ارتىقشىلىق
جاساندى ينتەللەكت كوپتەگەن ماماندىقتى وزگەرتىپ جاتقان ۋاقىتتا، وقۋشىلار قاي داعدىلاردى دامىتۋى كەرەك؟ الداعى 5-10 جىلدا قانداي قۇزىرەتتەر ماڭىزدى بولادى؟
- نەگىزى، جاساندى ينتەللەكت اقپاراتتى تەز وڭدەگەنىمەن، اناليتيكالىق ويلاۋ جانە كرەاتيۆتى قۇزىرەتكە يە ەمەس. وقۋشىلار دايىن شەشىمدەردى جاتتاپ قانا قويماي، كۇردەلى ماسەلەلەردى شەشۋدى ۇيرەنۋى كەرەك. روبوتتار ۇجىمدى باسقارا المايدى جانە شىنايى جاناشىرلىق تانىتا المايدى. سوندىقتان كوشباسشىلىق، ەمپاتيا جانە قارىم- قاتىناس ورناتۋ داعدىلارى كەز كەلگەن سالادا جوعارى باعالانادى. باعدارلامالاۋ سياقتى تەحنيكالىق قۇزىرەتتەردىڭ ماڭىزى ازايىپ كەلەدى، سەبەبى ولاردى جي ءوزى جازا الادى. ونىڭ ورنىنا ج ي مەن Big Data-نى قۇرال رەتىندە قولدانا ءبىلۋ، تەحنولوگيالىق ساۋاتتىلىق جانە ەڭ باستىسى، ۇزدىكسىز جاڭا نارسەنى ۇيرەنۋگە دەگەن قۇشتارلىق الدىڭعى قاتارعا شىعادى، - دەدى راۋان ابىلتايەۆ.
اتا-انانىڭ قالاۋى مەن بالانىڭ تاڭداۋى سايكەس كەلمەسە...
ساراپشىنىڭ سوزىنە قاراعاندا، اتا-انانىڭ قالاۋى مەن بالانىڭ تاڭداۋى سايكەس كەلمەگەن جاعدايدا، ەڭ باستىسى، ەموتسيونالدى تەكەتىرەسكە جول بەرمەي، سىندارلى ديالوگ ورناتۋ ماڭىزدى. ويتكەنى ماتەريالداردا اتاپ وتىلگەندەي، تەك اتا-انانىڭ ايتۋىمەن نەمەسە سۇرانىسقا يە بولعانى ءۇشىن عانا ماماندىق تاڭداۋ - باستى قاتەلىكتەردىڭ ءبىرى. اتا- انا بالاعا تاڭداۋ قۇقىعىن بەرە وتىرىپ، بالانىڭ دا ءوز شەشىمى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك الۋى ءتيىس ەكەنىن ۇعىندىرۋى قاجەت.
ۋنيۆەرسيتەت تاڭداۋدا نەگە باسىمدىق بەرگەن دۇرىس؟
ەڭ الدىمەن، تاڭدالعان ماماندىق نەمەسە سالا بويىنشا ۋنيۆەرسيتەتتە مىقتى باعدارلامالار بار-جوعىن زەرتتەۋ كەرەك. ا ق ش جۇمىس بەرۋشىلەرى ءۇشىن ۋنيۆەرسيتەتتىڭ جالپى رەيتينگىسىنە قاراعاندا، ۇمىتكەر وقىعان باعدارلامانىڭ رەيتينگى الدەقايدا ماڭىزدى.
- ستۋدەنتتەر ءۇشىن زەرتتەۋ جۇمىستارىنا، تاعىلىمدامالارعا (ستاجيروۆكا) جانە باسقا دا تاجىريبە جيناۋعا قانداي مۇمكىندىكتەر جاسالعانىنا نازار اۋدارعان ءجون، - دەپ ءتۇسىندىردى كاسىبي باعدار بەرۋشى.
ۋنيۆەرسيتەتتىڭ وقۋ اقىسىن، باسپانادا تۇرۋ شىعىندارىن، سونداي- اق قارجىلىق كومەك (financial aid) ، شاكىرتاقى مەن وقىپ ءجۇرىپ جۇمىس ىستەۋ (work-study) باعدارلامالارىنىڭ قولجەتىمدىلىگىن مۇقيات ەسكەرۋ قاجەت. قولجەتىمدى وقۋ قۇنى مەن قارجىلاندىرۋدىڭ ءتۇرلى نۇسقالارىن ۇسىناتىن ج و و- لاردى ىزدەگەن ءجون.
راۋان ابىلتايەۆتىڭ پايىمىنشا، ۋنيۆەرسيتەتتەگى ورتانىڭ ستۋدەنتتىڭ تالپىنىسىنا سايكەس كەلۋى ماڭىزدى. بۇل رەتتە، كامپۋستى بارىپ كورۋ نەمەسە ستۋدەنتتەردىڭ YouTube/Instagram جەلىسىندەگى بلوكتارىن زەرتتەپ، وقىپ جۇرگەن ستۋدەنتتەرمەن سويلەسىپ كورگەن ارتىق بولمايدى.
- تەك جالپىلاما الەمدىك رەيتينگتەرگە (QS، Times Higher) سەنۋ قاتەلىككە الىپ كەلۋى مۇمكىن. جوعارى رەيتينگ بالا ءۇشىن وقۋ ورنى جايلى بولادى دەگەندى بىلدىرمەيدى. رەيتينگتەن بولەك، وقىتۋشىلار قۇرامىنىڭ تاجىريبەسىنە، تۇلەكتەردىڭ جۇمىسقا ورنالاسۋ ستاتيستيكاسىنا جانە ۋنيۆەرسيتەتتەگى مانساپتىق سەرىكتەستەردىڭ بولۋىنا باسىمدىق بەرىلۋى كەرەك. رەيتينگتەرگە عانا قاراماڭىز، ءوز مۇمكىندىكتەرىڭىزدى اسىرا نەمەسە تومەن باعالاماڭىز جانە ءتىزىمدى 25-تەن اسىرماي (شامامەن 10 وقۋ ورنى) ، ساپالى ەسسە مەن ءوتىنىم دايىنداۋعا نازار اۋدارىڭىز، - دەيدى پروفوريەنتولوگ.
ايتا كەتەيىك، جاقىندا Crimson Education كومپانياسىنىڭ باس ديرەكتورى، AI&Digital Bridge 2026 ءىس- شاراسىنىڭ حەدلاينەرى دوكتور دجەيمي بيتون Kazinform اگەنتتىگىنە ەكسكليۋزيۆتى سۇحبات بەرىپ، ورتالىق ازيادان كەلگەن تالاپكەرلەردە ءجيى كەزدەسەتىن كەمشىلىكتەر جايىندا جانە جاساندى ينتەللەكتىنىڭ ولارعا بۇل باعىتتا قالاي كومەكتەسە الاتىنى تۋرالى اڭگىمەلەدى.