ساراپشىلار مۇنى وتباسى ينستيتۋتىنىڭ السىرەۋىنەن گورى، قوعامداعى ءومىر سالتى مەن الەۋمەتتىك جاعدايدىڭ وزگەرۋىمەن بايلانىستىرادى.
نەكە سانى نەگە ازايىپ جاتىر
ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ مالىمەتىنە سايكەس، قازاقستاندا سوڭعى جىلدارى نەكە سانى بىرتىندەپ تومەندەپ كەلەدى. ماسەلەن، 2017-جىلى ەلدە 141,8 مىڭ نەكە تىركەلسە، كەيىنگى جىلدارى بۇل كورسەتكىش ازايا باستاعان.
2021-جىلى - 140,3 مىڭ؛
2022-جىلى - 128,4 مىڭ؛
2023-جىلى - 120,8 مىڭ؛
2024-جىلى - 123,6 مىڭ نەكە تىركەلگەن.
ال 2026-جىلدىڭ قاڭتار-ناۋرىز ايلارىندا قازاقستاندا 21,6 مىڭ نەكە قيىلعان. وتكەن جىلدىڭ ءدال وسى كەزەڭىندە 22,4 مىڭ نەكە بولعان. ايىرماشىلىق اسا ۇلكەن بولىپ كورىنبەگەنىمەن، ساراپشىلار مۇنى بىرنەشە جىلدان بەرى جالعاسىپ كەلە جاتقان تۇراقتى تەندەنتسيا رەتىندە باعالايدى.
جاستار وتباسىدان باس تارتىپ جاتىر ما
قازىرگى وزگەرىستى تەك «جاستار ۇيلەنگىسى كەلمەيدى» دەپ ءتۇسىندىرۋ دۇرىس ەمەس. كەرىسىنشە، بۇگىنگى بۋىن وتباسىعا بۇرىنعىدان ساق ءارى جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراي باستادى.
بۇرىن 20-22 جاستا ۇيلەنۋ قالىپتى سانالسا، قازىر جاستار الدىمەن وقۋىن اياقتاپ، جۇمىسقا ورنالاسىپ، باسپانا ماسەلەسىن شەشۋگە تىرىسادى. سول سەبەپتى نەكە جاسى دا ۇلعايىپ كەلەدى.
2023-جىلعى رەسمي دەرەكتەر بويىنشا العاش رەت نەكەگە تۇرعان ەر ادامداردىڭ ورتاشا جاسى 27,8 بولسا، ايەلدەردىكى 25,2 جاس بولعان. ياعني قازاقستاندىقتار وتباسى قۇرۋدان باس تارتىپ جاتقان جوق، تەك ونى كەيىنگە شەگەرۋدە.
ۇيلەنبەگەندەردىڭ سانى ازايعان
ساناق دەرەكتەرى قوعامدا وتباسىنىڭ ماڭىزى ءالى دە جوعارى ەكەنىن كورسەتەدى.
2009-2021-جىلدار ارالىعىندا ەر ادامدار اراسىنداعى ەشقاشان نەكەگە تۇرماعانداردىڭ ۇلەسى 36,9 پايىزدان 30,4 پايىزعا تومەندەگەن. ايەلدەر اراسىندا بۇل كورسەتكىش 28,2 پايىزدان 25,7 پايىزعا ازايعان.
سونىمەن قاتار نەكەدە ەكەنىن كورسەتكەندەردىڭ ۇلەسى دە ارتقان. ەر ادامدار اراسىندا بۇل كورسەتكىش 57,1 پايىزدان 63,1 پايىزعا وسسە، ايەلدەردە 52,2 پايىزدان 58,9 پايىزعا دەيىن كوبەيگەن.
ۇلكەن وتباسى ازايىپ بارا ما
2009-جىلى قازاقستاندا ءبىر ۇيدە ورتا ەسەپپەن 3,55 ادام تۇرعان بولسا، 2021-جىلى بۇل كورسەتكىش 3,5 ادامعا دەيىن تومەندەگەن. ايىرماشىلىق اسا ۇلكەن ەمەس سياقتى كورىنگەنىمەن، بۇل قوعامداعى وتباسى فورماتىنىڭ بىرتىندەپ وزگەرىپ جاتقانىن كورسەتەدى.
بۇرىن بىرنەشە بۋىن بىرگە تۇراتىن ۇلكەن اۋلەتتەر جيى كەزدەسسە، قازىر شاعىن وتباسىلار كوپ.
ۋربانيزاتسيا وتباسىعا قالاي اسەر ەتىپ جاتىر
ماماندار بۇل وزگەرىستەردى ۋربانيزاتسيامەن دە بايلانىستىرادى. رەسمي دەرەككە سايكەس، 2023-جىلى نەكەنىڭ باسىم بولىگى، ياعني 66,2 پايىزى قالادا تىركەلگەن.
ءبىراق قالادا وتباسى قۇرۋ بۇرىنعىدان قيىنداي ءتۇستى. باسپانا باعاسى ءوستى، جالداۋ اقىسى قىمباتتادى، تۇراقتى تابىس تابۋ قيىندادى. وعان قوسا نەسيە، بالاباقشا جانە كۇندەلىكتى شىعىندار دا كوبەيدى.
سول سەبەپتى جاستار اراسىندا الدىمەن تۇراقتى تابىس تاۋىپ، باسپانا ماسەلەسىن شەشىپ الۋ كەرەك دەگەن ۇستانىم كۇشەيىپ كەلەدى. قازىرگى قالاداعى جاس وتباسىلار بۇرىنعى ۇلكەن اۋلەتتەر سياقتى بىرنەشە بۋىننىڭ قولداۋىنا ءجيى سۇيەنە المايدى. كوپ جاعدايدا ولار بارلىق ماسەلەنى ءوز كۇشىمەن شەشۋگە ءماجبۇر.
تۇرعىن ءۇي نارىعىنان دا وزگەرىس بايقالادى
سوڭعى جىلدارى قازاقستاندا شاعىن پاتەرلەرگە سۇرانىس كۇرت ءوستى.
ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ مالىمەتىنە سايكەس، 2022-جىلى 44,5 مىڭ شاعىن پاتەر پايدالانۋعا بەرىلگەن. 2023-جىلى بۇل كورسەتكىش 40,2 مىڭ بولعان.
سونىمەن قاتار ءبىر ادامعا شاققانداعى تۇرعىن ءۇي كولەمى 2009-جىلعى 18 شارشى مەتردەن 2022-جىلى 24 شارشى مەترگە دەيىن وسكەن.
ءبىر قاراعاندا بۇل جاقسى وزگەرىس سياقتى كورىنەدى. ءبىراق ساراپشىلار مۇنى ادامداردىڭ جەكە- جەكە نەمەسە شاعىن قۇرامدا ءومىر سۇرە باستاعانىنىڭ بەلگىسى دەپ باعالايدى.
جاستار وتباسىعا باسقاشا قاراي باستادى
قازاقستاندا اجىراسۋ دەڭگەيى دە جوعارى بولىپ وتىر. سوعان قاراماستان، رەسمي دەرەكتەر قازاقستاندىقتاردىڭ وتباسىنان تولىق باس تارتپاعانىن كورسەتەدى.
2021-جىلعى ستاتيستيكا بويىنشا العاش رەت نەكەگە تۇرعان ەر ادامداردىڭ ۇلەسى 78,2 پايىز، ايەلدەردە 74 پايىز بولعان. بۇل قازاقستاندىقتاردىڭ باسىم بولىگى ءۇشىن رەسمي نەكە ءالى دە ماڭىزدى ەكەنىن كورسەتەدى.
قازاقستاندىقتار وتباسىدان تولىق باس تارتىپ جاتقان جوق. ءبىراق قازىر جاستار وتباسى قۇرۋعا بۇرىنعىدان الدەقايدا ساق قارايدى.
el.kz