كوممۋنيستىك بيلىك نارىقتىق ەكونوميكاعا كوشۋدە. جەكە بانكتەر زاڭداستىرىلىپ، ۆاليۋتا قورى جەڭىلدىككە يە بولماق. ونداعان جىلدار بويى مەملەكەتتىڭ قولداۋىنا يە بولعان سۋبسيديالىق سالالار وزگەرىسكە ۇشىرايدى.
ك س ر و، ۆەنەسۋەلا مەن رەسەي، قىتايدىڭ قولداۋى ارقىلى تۇرعان ەكونوميكالىق كەشەندەر ەندى نارىقتىق قاتىناسقا كوشۋى ءتيىس. «كۋباداعى رەفورمالار رەسەي ءۇشىن تاعى ءبىر وداقتاستان ايىرىلۋ دەگەن ءسوز» دەيدى ساراپشىلار.
گاۆانا اۋىر شەشىمدەردى جىلدام قابىلداپ، جۇزەگە اسىرۋعا ءماجبۇر. ا ق ش اكىمشىلىگى ارالدى قىسپاققا الۋدا. كۋباعا جانارماي جەتكىزۋ توقتاتىلدى. ۆەنەسۋەلا كۋبانى قولداۋعا قاۋقارسىز. رەسەي مەن قىتاي ارالعا جانارماي جەتكىزە الماي وتىر. گاۆانا ءۇشىن ا ق ش- تىڭ كاراكاستا جۇرگىزگەن ارنايى وپەراتسياسى مەن ۆەنەسۋەلا پرەزيدەنتى نيكولاس مادۋرونى ۇستاپ اكەتۋى اۋىر سوققى بولدى. سالدارىنان ۆەنەسۋەلادان جەڭىلدەتىلگەن شارتپەن جەتكىزىلىپ كەلگەن مۇنايدىڭ تاسىمالى تولىق توقتاپ قالدى.
2026-جىلعى 6-ماۋسىمىنان باستاپ كۋبا حالىقارالىق Visa جانە Mastercard كارتالارى ارقىلى كەز كەلگەن وپەراتسيالاردى توقتاتۋعا ءماجبۇر بولدى. بۇعان 2026-جىلعى مامىردا ا ق ش پرەزيدەنتى دونالد ترامپ قول قويعان جارلىق سەبەپ بولۋدا. اتالعان جارلىق حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارى ءۇشىن كۋبامەن بايلانىستى تولەم وپەراتسيالارىن وڭدەۋدى زاڭسىز دەپ تانىدى. ناتيجەسىندە گاۆانا شەتەلدىك تۋريستەردەن قارجى الۋدا ۇلكەن قيىندىققا تاپ بولىپ وتىر.
كاراكاس پەن ماسكەۋدىڭ قولداۋىنان ايىرىلعان كۋبا بيلىگى قۇتقارۋشى دەرجاۆالاردىڭ ءداۋىرى اياقتالعانىن ءتۇسىندى. بيلىكتى ساقتاپ قالۋدىڭ جالعىز جولى - رەفورمالار جاساۋ.
كۋبا 1990-جىلدارى كەڭەس وداعى ىدىراعاننان كەيىن باستالعان «ەرەكشە كەزەڭنەن» بەرى ەڭ اۋىر داعدارىسقا تاپ بولدى. الايدا قازىرگى جاعداي ءتىپتى اۋىر. ارالدىڭ ەنەرگەتيكالىق جۇيەسى ءىس جۇزىندە كۇيرەدى. ەلەكتر قۋاتىنىڭ كۇندەلىكتى ءوشۋى قالىپتى قۇبىلىسقا اينالىپ، كاسىپورىندار مەن تۇرعىنداردىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىن تۇرالاتىپ وتىر.
مەملەكەتتىك دۇكەندەردىڭ سورەلەرىنەن نەگىزگى ازىق-تۇلىك پەن تۇرمىستىق حيميا ونىمدەرى مۇلدە جوعالىپ كەتتى. مەملەكەت حالىقتى ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيىنە جەتەتىن ازىق-تۇلىكپەن دە قامتاماسىز ەتە المايتىن جاعدايعا جەتتى. جانارماي تاپشىلىعىنا بايلانىستى قوقىس شىعارۋدىڭ توقتاۋى كۋبادا ءتۇرلى جۇقپالى اۋرۋدىڭ تاراۋىنا سەبەپكەر بولۋدا. ينفەكسيالارمەن كۇرەسۋ قيىنعا سوعۋدا. سەبەبى ءدارىحانالاردا ءدارى-دارمەك جوق.
ەكونوميكالىق تىعىرىق بۇرىن-سوڭدى بولماعان ەميگراتسيا تولقىنىن تۋعىزدى. ەل ەڭبەككە قابىلەتتى ءارى بىلىكتى ازاماتتارىن جاپپاي جوعالتىپ جاتىر. كۋبالىق دەموگراف حۋان كارلوستىڭ مالىمەتىنشە، 2020-جىلدان بەرى ەلدەن شامامەن 2,75 ميلليون كۋبالىق كوشىپ كەتكەن. بۇل ەل حالقىنىڭ 20 پايىزى دەگەن ءسوز.
داعدارىس كۋبادا ريەۆوليۋتسيادان بەرگى ەڭ اۋقىمدى جاپپاي نارازىلىقتارعا الىپ كەلدى. ناۋرىز جانە مامىر ايلارىندا گاۆانا مەن وزگە دە قالالاردا اۋقىمدى نارازىلىق اكسيالارى ءوتتى. بيلىك نارازىلىقتى كۇشپەن باسىپ تاستادى.
1959-جىلعى ريەۆوليۋتسيادان كەيىن كۋبانىڭ ەكونوميكالىق مودەلى اۋقىمدى سىرتقى سۋبسيديالارعا نەگىزدەلدى. ءار كەزەڭدە ارالدىڭ نەگىزگى دەمەۋشىلەرى رەتىندە الدىمەن كەڭەس وداعى، كەيىن ۆەنەسۋەلا مەن رەسەي ارەكەت ەتتى. ولار گاۆانانىڭ نەگىزگى ەكونوميكالىق قاجەتتىلىكتەرىن وتەپ، ونىڭ ورنىنا گەوساياسي ادالدىققا يە بولدى.
كەڭەس وداعى كۋبانى ەكونوميكالىق ءوزارا كومەك كەڭەسى اياسىنداعى جاساندى ساۋدا جەڭىلدىكتەرى ارقىلى قولداپ وتىردى. ماسكەۋ كۋبا وندىرەتىن قانت پەن نيكەلدى الەمدىك باعادان بىرنەشە ەسە جوعارى باعامەن ساتىپ الىپ، ءىس جۇزىندە ارالعا ميللياردتاعان دوللار كولەمىندە قارجىلاي قولداۋ كورسەتتى. ىنتىماقتاستىقتىڭ شارىقتاۋ كەزەڭى بولعان 1980-جىلدارعا تاپ كەلدى. كەڭەس بيلىگى كۋبانىڭ ناقتى جالپى ىشكى ءونىمىنىڭ 20 پايىزدان استامىن قامتاماسىز ەتتى.
كەڭەستىك كومەكتىڭ باستى رەسۋرسى مۇناي بولدى. ك س ر و گاۆانانىڭ جانارمايعا دەگەن بارلىق قاجەتتىلىگىن وتە تومەن باعامەن تولىق قامتاماسىز ەتىپ قانا قويماي، كەلىسىمدەردە ەرەكشە قۇقىقتى دا بەكىتتى. كۋبا كەڭەستىك مۇنايدىڭ ارتىق كولەمىن الەمدىك نارىقتا ەركىن ايىرباستالاتىن ۆاليۋتاعا زاڭدى تۇردە قايتا ساتا الاتىن ەدى. بۇل رەجيمنىڭ قارجىلىق قورىن قالىپتاستىردى.
كەڭەس وداعى ىدىرادى. كۋبانىڭ كرەمل الدىندا وراسان زور قارىزى بار ەدى. الايدا ماسكەۋ قارىزدىڭ شامامەن 90 پايىزىن (30 ميلليارد ا ق ش دوللارىنان استام) كەشىردى. 2025-جىلعى اقپاندا رەسەي 60 ميلليون ا ق ش دوللارى كولەمىندەگى مەملەكەتتىك نەسيە اياسىندا كۋباعا 100 مىڭ توننا مۇناي جونەلتتى.
گاۆانانىڭ يمپورتقا تاۋەلدىلىگىن ازايتۋ ماقساتىندا رەسەي كومپانيالارى كۋبانىڭ ءوز مۇناي قورلارىن يگەرۋگە دە كومەكتەستى. 2025-جىلعى 1-قاڭتاردان باستاپ رەسەي گاۆانا ماڭىنداعى «بوكا-دە-حارۋكو» مۇناي كەن ورنىندا بىرلەسكەن جوبانى ونەركاسىپتىك پايدالانۋعا بەردى. 2026-جىلدىڭ باسىندا كۋبادا جانارماي تاپشىلىعى شەگىنە جەتتى. رەسەي ا ق ش- تىڭ رۇقساتىمەن «اناتولي كولودكين» تانكەرىنە 700 مىڭ باررەل Urals ماركالى مۇنايىن تيەپ، كۋباعا جەتكىزدى. بۇل بيىل كۋباعا جانارماي جەتكىزگەن جالعىز تانكەر سانالادى.
بۇگىنگى تاڭدا كۋبادا جانارماي تاپشىلىعى اپاتتىق دەڭگەيگە جەتتى. كۋبا بيلىگى ۋاشيڭتونمەن كەلىسىم جاساۋ ماقساتىندا ەكونوميكالىق رەفورمالاردى باستادى. ەل ەكونوميكاسى نارىقتىق باعىتقا اۋىسۋدا. ال گاۆانا رەسەيگە قولدى ءبىر سىلتەپ، ا ق ش- پەن بايلانىس ورناتۋعا دايىن ەكەنىن اڭعارتۋدا.
Mezgil.kz