وسى ورايدا برۋكينگ ينستيتۋتى جانىنداعى جالپى ءبىلىم بەرۋ ورتالىعى اۋقىمدى زەرتتەۋ جۇرگىزىپ، ماڭىزدى قورىتىندى جاسادى، دەپ حابارلايدى El.kz ينتەرنەت پورتالى.
عالىمدار 50 ەلدە وقۋشىلار، اتا-انالار جانە مۇعالىمدەر اراسىندا ساۋالناما جۇرگىزىپ، جۇزدەگەن عىلىمي ەڭبەكتى تالداعان. زەرتتەۋشىلەر تەحنولوگيانى بەيبەرەكەت ءارى باقىلاۋسىز پايدالانۋ بالالاردىڭ تانىمدىق، الەۋمەتتىك جانە ەموتسيالىق دامۋىنا ناقتى زيان كەلتىرىپ جاتقانىن ايتادى.
ەسەپتە جاساندى ينتەللەكتىنى ءبىلىم سالاسىندا قولدانۋ جونىندەگى دەرەكتەردىڭ ەڭ ءىرى جيناعى قامتىلعان. زەرتتەۋشىلەر ءتۇرلى جاستاعى وقۋشىلارمەن سۇحبات جۇرگىزىپ، فوكۋس-توپتار ۇيىمداستىرعان، اتا-انالار مەن ۇستازداردىڭ پىكىرىن تىڭداعان، سونداي-اق ونداعان ەلدەگى تاجىريبەنى سالىستىرعان. گەنەراتيۆتى ج ي ءالى دە جاڭالىق سانالادى: كوپشىلىككە تانىمال ChatGPT ىسكە قوسىلعانىنا ءۇش جىلدان ءسال عانا استى. سوندىقتان بۇل ەسەپ - بولاشاقتا تۋىنداۋى مۇمكىن سالدارلاردى الدىن الا باعالاۋعا باعىتتالعان ارەكەت.
1-ارتىقشىلىعى. وقۋ، جازۋ جانە ءتىل ۇيرەنۋ
زەرتتەۋشىلەردىڭ پىكىرىنشە، جاساندى ينتەللەكت وقۋ مەن جازۋ داعدىلارىن دامىتۋدا وتە پايدالى. اسىرەسە شەت تىلدەرىن مەڭگەرۋ كەزىندە چات-بوتتار ءتيىمدى: ولار ءماتىننىڭ كۇردەلىلىگىن وقۋشىنىڭ دەڭگەيىنە بەيىمدەپ، وقۋ پروتسەسىن جەدەلدەتەدى. توپپەن جۇمىس ىستەۋدە قينالاتىن بالالار ءۇشىن ج ي جەكە ءارى جايلى ورتا قالىپتاستىرادى.
جازبا جۇمىستارىندا ج ي شيماي داپتەر ازىرلەۋ مەن رەداكسيالاۋ كەزەڭىندە پايدالى. ءبىراق تەحنولوگيا وقۋشىنىڭ ەڭبەگىن تولىقتىرعاندا عانا وڭ اسەر بەرەتىنىن ۇمىتپاعان ءجون. ەگەر ج ي ويلاۋ پروتسەسىن تۇگەلدەي الماستىرسا، ناتيجە باسقاشا بولۋى مۇمكىن.
ج ي مۇعالىمدى الماستىرماۋى كەرەك، كەرىسىنشە، ونىڭ جۇمىس ساپاسىن ارتتىرۋى ءتيىس، - دەپ ەسكەرتەدى عالىمدار.
1-قاۋىپ. ويلاۋ قابىلەتىنىڭ السىرەۋى
ەڭ ۇلكەن قاتەر - بالالاردىڭ كوگنيتيۆتىك دامۋىنا اسەرى. سەبەبى وقۋشىلار ويلاۋ، تالداۋ، دالەل كەلتىرۋ سياقتى پروتسەستەردى تەحنولوگياعا تاپسىرىپ قويادى. سونىڭ سالدارىنان سىني ويلاۋ، ماسەلەنى شەشۋ جانە ارگۋمەنتتى باعالاۋ داعدىلارى السىرەيدى.
ەسەپتىڭ جەتەكشى اۆتورلارىنىڭ ءبىرى رەبەككا ۋينتروپ بۇل قۇبىلىستى قاراپايىم تىلمەن بىلاي تۇسىندىرەدى:
بالالار وزدىگىنەن ويلاۋدى قويادى. چات-بوتتى شامادان تىس قولداناتىن وقۋشىلار فاكت پەن قيالدى اجىراتۋ كەزىندە قينالادى.
بۇعان دەيىن كالكۋلياتورلار مەن كومپيۋتەرلەر مەكتەپكە ەنگەندە دە ۇقساس ۇردىستەر بايقالعان. ءبىراق گەنەراتيۆتى ج ي- ءدىڭ اسەرى الدەقايدا تەرەڭ. اسىرەسە تاپسىرمانى تەك باعا ءۇشىن ورىندايتىن ءبىلىم بەرۋ جۇيەلەرىندە بۇل قاۋىپ ايقىن كورىنەدى.
2-ارتىقشىلىعى. مۇعالىم ۋاقىتىنىڭ ۇنەمدەلۋى
ال مۇعالىمدەرگە جاساندى ينتەللەكتتىڭ پايداسى كوپ. ول تاپسىرما مەن تەست دايىنداۋ، ماتەريال اۋدارۋ، اتا-انالارمەن بايلانىس ورناتۋ سياقتى كۇندەلىكتى جۇمىستاردى جەڭىلدەتتى. زەرتتەۋلەرگە سۇيەنسەك، جي قولداناتىن پەداگوگتەر اپتاسىنا ورتا ەسەپپەن التى ساعات ۋاقىت ۇنەمدەيدى. ال ءبىر وقۋ جىلى ىشىندە بۇل شامامەن التى اپتاعا تەڭ.
2-قاۋىپ. ەموتسيالىق دامۋدىڭ توقىراۋى
ەسەپتىڭ جەكە ءبىر ءبولىمى ج ي- ءدىڭ الەۋمەتتىك جانە ەموتسيالىق سالدارىنا ارنالعان. اسىرەسە چات-بوتتار بالالاردىڭ قارىم-قاتىناس قۇرۋ، قيىندىقتى ەڭسەرۋ، ساتسىزدىكپەن كۇرەسۋ قابىلەتىنە كەرى اسەر ەتۋى مۇمكىن.
سەبەبى چات-بوتتار ادەتتە قولدانۋشىنىڭ پىكىرىمەن كەلىسۋمەن شەكتەلەدى. بۇل بالاعا جايلى سەزىم سىيلاعانىمەن، ومىردەگى شىنايى قارىم- قاتىناستى الماستىرا المايدى. ءتىپتى كەي ەلدەردە ج ي جاس وسپىرىمدەر ءۇشىن فليرت پەن ەموتسيونالدىق قولداۋدىڭ ورنىن باسا باستاعان. ا ق ش- تا ءاربىر بەسىنشى جوعارى سىنىپ وقۋشىسى ءوزى نەمەسە تانىسىنىڭ ج ي- مەن «رومانتيكالىق بايلانىس» ورناتقانىن مويىنداعان، ال 42 پايىزى ونى ەموتسيالىق تىرەك رەتىندە پايدالانعان.
عالىمدار ەمپاتيا مەن الەۋمەتتىك داعدىلار تەك كەلىسىم ارقىلى ەمەس، پىكىر قايشىلىعى مەن قاقتىعىستى ەڭسەرۋ ارقىلى داميتىنىن اتاپ وتەدى. رەبەككا ۋينتروپ بىلاي دەپ مىسال كەلتىرەدى:
بالا چات-بوتقا اتا-اناسىنا شاعىمدانىپ: «ولار مەنى ىدىس جۋۋعا ماجبۇرلەيدى، مەن ولاردى جەك كورەمىن» دەسە، ج ي: «سەنى تۇسىنەمىن، ەموتسياڭ ورىندى» دەپ جاۋاپ بەرۋى مۇمكىن. ال دوسى: «مەن دە ۇيدە ىدىس جۋامىن، بۇل قالىپتى نارسە» دەر ەدى.
تەڭدىك پە، تەڭسىزدىك پە؟
ج ي بىلىمگە قولجەتىمدىلىكتى ارتتىردى. مىسالى، اۋعانستاندا ايەلدەرگە رەسمي ءبىلىم الۋعا تىيىم سالىنعان جاعدايدا، قاشىقتان وقىتۋ تەحنولوگيالارى قىز بالالارعا مەسسەندجەرلەر ارقىلى ءبىلىم الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونداي-اق ديسلەكسيا سياقتى ەرەكشەلىگى بار بالالارعا دا كومەگى زور.
الايدا ونىڭ كەرى اسەرىن دە ۇمىتۋعا بولمايدى: جاساندى ينتەللەكت باي جانە كەدەي مەكتەپتەر اراسىنداعى الشاقتىقتى ۇلعايتادى. زەرتتەۋشىلەردىڭ سوزىنشە، جەكەمەنشىك وقۋ ورىندارى ساپالى، اقىلى ج ي- مودەلدەردى قولدانسا، قاتارداعى مەكتەپتەر تەگىن قۇرالدارمەن شەكتەلۋى مۇمكىن.
ءبىلىم بەرۋ تەحنولوگيالارى تاريحىندا العاش رەت اقپارات ساپاسى مەكتەپتىڭ قارجىلىق مۇمكىندىگىنە تىكەلەي تاۋەلدى بولىپ وتىر، - دەيدى ۋينتروپ.
شەشىم جولى: عالىمدار ۇسىنعان 6 قادام
Brookings ەسەبىندە جاعدايدى تۇزەتۋگە ارنالعان ءبىرقاتار ۇسىنىس بەرىلگەن. نەگىزگىلەرى:
باعا ءۇشىن تاپسىرما ورىنداۋدان گورى، وقۋشىنىڭ قىزىعۋشىلىعىن دامىتۋعا باسىمدىق بەرۋ؛
بالالارعا ارنالعان ج ي- ءدى تەك كەلىسە بەرەتىن ەمەس، سۇراق قوياتىن جانە پىكىرتالاس تۋدىراتىنداي ەتۋ؛
مۇعالىمدەردى گەنەراتيۆتى ج ي جاسايتىن كومپانيالار جۇمىسىنا تارتۋ؛
وقۋشىلار مەن ۇستازداردىڭ ج ي- ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ؛
مەكتەپتەر اراسىنداعى تەحنولوگيالىق تەڭسىزدىكتى ازايتۋ؛
مەملەكەت دەڭگەيىندە ج ي قولدانۋدى رەتتەپ، بالالاردىڭ دامۋىن قورعاۋ.
قورىتىندى بىرەۋ: جاساندى ينتەللەكت ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا زور مۇمكىندىك اكەلۋى مۇمكىن. ءبىراق ونى ەنگىزۋدىڭ ءوزىن اقىلمەن جۇزەگە اسىرۋ كەرەك.