قازىر «Google سالىعى» دەپ شەتەلدىك كومپانيالاردىڭ ەلەكتروندىق قىزمەتىنە سالىناتىن قوسىلعان قۇن سالىعىن (ق ق س) اتايدى. قازاقستاندا بۇل تەتىك 2022 -جىلدان بەرى قولدانىلۋدا.
الايدا سالىق Google كومپانياسىنا عانا قاتىستى ەمەس. قازىر مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتىنىڭ تىزىمىندە 138 شەتەلدىك كومپانيا بار. ولاردىڭ قاتارىنا
Apple, Amazon, Alibaba, AliExpress, Adobe, Canva, eBay, Google, Meta, Microsoft, Netflix, Nintendo, OpenAe، Ozon, Pinduoduo, Samsung, Sony, Temu, TikTok جانە Zoom سەكىلدى تانىمال كومپانيالار ەنگەن.
سالىق ءتۇسىمىن تەك كومپانيا سانىمەن بايلانىستىرۋ قيىن. 2025 -جىلى تىزىمدە 120 كومپانيا بولسا، قازىر ولاردىڭ سانى 138-گە جەتكەن. ياعني ءبىر جىلدا 18 كومپانيا قوسىلدى. ال بيۋدجەتكە تۇسكەن قارجى وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 11,7 ميلليارد تەڭگەگە ارتقان.
R-finance كومپانياسىنىڭ ەكونوميسى ءارى قارجى كەڭەسشىسى ارمان بايعانوۆتىڭ پىكىرىنشە، سالىق تۇسىمىنە بيزنەستىڭ سيفرلىق قىزمەتكە جۇمسايتىن شىعىنى اسەر ەتىپ وتىر.
- سيفرلىق ماركەتينگ پەن ينتەرنەت-جارناما نارىعى قارقىندى دامىپ كەلەدى. كوپتەگەن كومپانيا جارناماعا بولەتىن قاراجاتىن Google, Instagram, TikTok جانە باسقا دا سيفرلىق پلاتفورمالارعا باعىتتاپ جاتىر. سونىڭ ناتيجەسىندە شەتەلدىك پلاتفورمالاردىڭ تابىسى دا ارتىپ، ق ق س ەسەپتەلەتىن سوما كوبەيەدى، - دەيدى ساراپشى.
دەمەك، بيۋدجەتكە تۇسەتىن قارجىنىڭ كوبەيۋى سالىقتىق باقىلاۋدىڭ ىقپالى عانا ەمەس، سيفرلىق قىزمەت نارىعى دا كومەك بەردى دەۋگە كەلەدى.
قوسىلعان قۇن سالىعى
بيىل سالىق سالۋ ءتارتىبى وزگەردى. ازيا-تىنىق مۇحيتى ايماعىنداعى حالىقارالىق كومپانيانىڭ وڭىرلىك كەڭسەسىنىڭ ديرەكتورى نازگۇل تايموۆانىڭ ايتىۋىنشا، سالىق كودەكسى IT كومپانيالاردى ءبىرشاما باقىلاۋعا الدى.
- 2026 -جىلى ق ق س مولشەرلەمەسى - دان - عا دەيىن ءوستى. ال شەتەلدىك كومپانيالاردى مىندەتتى تىركەۋگە نەگىز بولاتىن جىلدىق اينالىم شەگى 78,6 ميلليون تەڭگەدەن 40 ميلليون تەڭگەگە دەيىن تومەندەتىلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە قازاقستاننىڭ سالىق جۇيەسىندە تىركەلىپ، سالىق تولەۋگە مىندەتتى كومپانيالار قاتارى ارتتى. سونىمەن قاتار سيفرلىق قىزمەتتەردى تۇتىنۋ ارتقان سايىن ق ق س ەسەپتەلەتىن سالىق بازاسى دا ۇلعايعانىن ەسكەرۋىمىز كەرەك، - دەيدى نازگۇل تايموۆا.
سالىق مولشەرلەمەسى جوعارى بولسا، بيۋدجەتكە تۇسەتىن قارجى دا ارتادى. ال ق ق س- تىڭ - دان - عا كوتەرىلۋى سالىق سوماسىن شامامەن 3- عا كوبەيتەتىنى تۇسىنىكتى.
سوندىقتان 2026 -جىلعى سالىق ءتۇسىمىنىڭ ءوسۋىن ءۇش نەگىزگى فاكتور ارقىلى قاراستىرعان ءجون:
ق ق س مولشەرلەمەسىنىڭ كوتەرىلۋى؛
سالىق تولەۋگە مىندەتتى كومپانيالاردىڭ ارتۋى؛
سيفرلىق قىزمەتتەر كولەمىنىڭ ۇلعايۋى.
سالىقتىڭ سالماعى كىمگە تۇسەدى؟
زاڭ بويىنشا سالىق تولەۋشى - شەتەلدىك كومپانيا. ءبىراق سالىقتى كىم تولەيتىنى مەن ونىڭ ەكونوميكالىق سالماعىن تانۋ كەرەك.
ەكونوميست ارمان بايعانوۆتىڭ پايىمداۋىنشا، سيفرلىق پلاتفورمادا سالىق شىعىنىن جابۋدىڭ بىرنەشە جولى بار: كومپانيالار سالىقتى قىزمەت باعاسىنا قوسادى، شىعىندى ءوز پايداسى ەسەبىنەن ءىشىنارا وتەيدى نەمەسە قوسىمشا جۇكتەمەنى باعا مەن ىشكى شىعىنعا تەلۋى مۇمكىن.
- سالىقتى زاڭ جۇزىندە سيفرلىق كومپانيانىڭ ءوزى تولەيدى. الايدا ءىرى پلاتفورمالاردىڭ نارىقتاعى ىقپالى زور. سوندىقتان ولار قوسىمشا شىعىنداردى قىزمەت تاريفتەرىن بەلگىلەۋ كەزىندە ەسكەرۋى ىقتيمال. مىسالى، ينتەرنەت- جارناما قىمباتتاسا، ونىڭ سالماعى قازاقستانداعى بيزنەسكە تۇسەدى. جارناماعا جۇمسالعان قارجى كومپانيالاردىڭ شىعىنىنا قوسىلادى، ال بۇل كەيىن تاۋار مەن قىزمەتتىڭ قۇنىنا اسەر ەتۋى مۇمكىن، - دەپ ءتۇسىندىردى ساراپشى.
دەگەنمەن ق ق س- تىڭ بارلىعى اۆتوماتتى تۇردە تۇتىنۋشىنىڭ موينىنا جۇكتەلەدى دەۋگە بولمايدى. سەبەبى شەتەلدىك پلاتفورمالار سالىقتىڭ قانشا بولىگىن قازاقستانداعى قىزمەت باعاسىنا قوساتىنى تۋرالى زەرتتەۋ جوق.
ەكونوميست ساپارباي جۇبايەۆ كومپانيالاردىڭ سالىق شىعىندارىن قالاي جوسپارلاۋى دا وزەكتى دەگەن ۇستانىمدا.
- ەگەر كومپانيا ق ق س- تىڭ بۇكىل سوماسىن قىزمەت باعاسىنا قوسسا، پايدالانۋشى باعانىڭ بىردەن وسكەنىن بايقايدى. ال سالىقتىڭ ءبىر بولىگىن ءوز پايداسى ەسەبىنەن وتەسە، تاريف ايتارلىقتاي وزگەرمەۋى مۇمكىن. سوندىقتان ءبارى ناقتى نارىقتىڭ جاعدايىنا جانە كومپانيانىڭ باعا ساياساتىنا بايلانىستى. سالىقتىڭ بۇكىل سوماسى مىندەتتى تۇردە تۇتىنۋشىعا جۇكتەلەدى دەپ ءبىرجاقتى تۇجىرىم جاساۋعا بولمايدى، - دەيدى ول.
سالىق تالابى بارلىق تاراپقا بىردەي مە؟
جاڭا سالىق كودەكسىندەگى وزگەرىس تۇسىنىكتى: شەتەلدىك سيفرلىق كومپانيالار وزگەلەر سەكىلدى ق ق س تولەۋى كەرەك. الايدا باسقا تولەمدەر شە؟
شەتەلدىك كومپانيا قازاقستاندا ق ق س تولەۋشى رەتىندە تىركەلە العانىمەن، تولىققاندى زاڭدى تۇلعاعا اينالمايدى. سولاي بولعاسىن، جەرگىلىكتى كومپانيالارعا جۇكتەلەتىن بارلىق تالاپتى دا ورىنداۋعا مىندەتتى ەمەس. ساراپشى نازگۇل تايموۆا وسى ايىرماشىلىققا نازار اۋداردى.
- قازاقستاندا تەك ق ق س تولەۋشى رەتىندە تىركەلگەن ءىرى شەتەلدىك IT- كومپانيالار كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعىن، الەۋمەتتىك تولەمدەردى، مۇلىك سالىعىن جانە قازاقستاننىڭ زاڭدى تۇلعالارىنا جۇكتەلەتىن ءبىرقاتار باسقا تولەمىنەن بوساتىلعان. سوندىقتان سالىق سالۋدا تولىق تەڭدىك ورنادى دەپ ايتۋعا ءالى ەرتە، - دەيدى سپيكەر.
ارينە، قازاقستاندىق كومپانيالار تولەيتىن سالىقتى شەتەلدىك پلاتفورمالار تولەيتىن ق ق س- پەن سالىستىرۋ دۇرىس بولماس. ويتكەنى ولاردىڭ بيزنەس-مودەلدەرى، شىعىندارى مەن سالىق بازاسى ءارتۇرلى. سالىق جۇكتەمەسىن باعالاۋ ءۇشىن وسى فاكتورلاردى نازارعا العانىمىز ءجون.
شەتەلدىك سيفرلىق سەرۆيستەر قازاقستاندىق كومپانيالاردىڭ كۇندەلىكتى جۇمىسىنىڭ اجىراماس بولىگىنە اينالدى. بيزنەس جارناماعا، باعدارلامالارعا، اقىلى جازىلىمدارعا جانە جاساندى ينتەللەكت قۇرالدارىنا قارجى جۇمسايدى. سوندىقتان مۇنداي قىزمەتتىڭ قىمباتتاۋى كومپانيالاردىڭ شىعىنىنا اسەر ەتۋى مۇمكىن.
نازگۇل تايموۆا ماسەلەنىڭ باسقا قىرىنا ءۇڭىلدى.
- وتاندىق بيزنەستىڭ شەتەلدىك باعدارلاما مەن تسيفرلىق شەشىمگە جۇمسايتىن شىعىنى بارعان سايىن ۇلعايۋدا. مۇنىڭ وزىندىك قيىندىعى بار. كوبى شەتەلدىك كومپانيالارعا شەتەل ۆاليۋتاسىمەن تولەم جاسايدى، قاراجاتتى قايتارۋ پروتسەسى كۇردەلى، حالىقارالىق تولەم جۇيەلەرىن پايدالانۋ ماسەلەلەرى بار. ال كەيبىر شەتەلدىك كومپانيانىڭ جەرگىلىكتى ينفراقۇرىلىمى دا جوق. بۇل وتاندىق بيزنەس وكىلدەرىنە كەدەرگى كەلتىرەدى، - دەيدى ساراپشى.
باقىلاۋ بۇعاتتاۋدان ماڭىزدى
بيىلدان باستاپ مەملەكەت سالىق تالاپتارىنىڭ ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ قاتاڭ تەتىگىن قولدانا الادى. اتاپ ايتقاندا، سالىق تالاپتارى ورىندالماعان جاعدايدا، سونىڭ ىشىندە كومپانيا ققس تولەۋشى رەتىندە تىركەلۋدەن باس تارتسا، ونىڭ ينتەرنەت- رەسۋرسىن بۇعاتتاۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلعان.
بۇل بيۋدجەت ءتۇسىمىن ارتتىرۋدىڭ قوسىمشا قۇرالى ەكەنى انىق. دەگەنمەن نارىق ءۇشىن مۇنداي شارانىڭ سالدارى الدەقايدا كۇردەلى. ويتكەنى ءىرى پلاتفورما جۇمىسىن توقتاتسا، ونىڭ زاردابى تەك كومپانيانىڭ وزىنە تيمەيدى. قازاقستاندىق كاسىپكەرلەردىڭ كوبى تاۋارىن شەتەلدىك پلاتفورمالاردا ساتىپ، تۇتىنۋشىلاردى قاجەتتى ونىممەن قامتاماسىز ەتىپ وتىر.
ەكونوميست ساپارباي جۇبايەۆ ينتەرنەت- رەسۋرستى بۇعاتتاۋدى ەڭ سوڭعى شارا رەتىندە قاراستىرۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيدى.
- ەگەر شەتەلدىك كومپانيا نارىقتا جۇمىس ىستەپ، وسى جەردەن تابىس تاۋىپ، سالىق تولەۋگە مىندەتتى بولسا، مەملەكەت ونىڭ زاڭ تالابىن ورىنداۋىن تالاپ ەتۋگە قۇقىلى. ءبىراق بۇعاتتاۋ - ەڭ سوڭعى شارا. وعان دەيىن كەلىسسوز جۇرگىزىپ، اكىمشىلىك جولدى پايدالانۋ قاجەت. ءىرى پلاتفورمانىڭ جۇمىسىن شەكتەۋ ساتۋشىلار مەن ساتىپ الۋشىلارعا دا اسەر ەتەدى. سوندىقتان مۇنداي شەشىمنىڭ سالدارىن الدىن الا باعالاۋ كەرەك، - دەيدى ەكونوميست.
ال ارمان بايعانوۆ پلاتفورمانىڭ جاۋاپكەرشىلىگى ماڭىزدى دەگەن تۇجىرىم ايتتى. ونىڭ سوزىنشە، قازاقستاندا كەڭسەسى بولماسا دا، ءبىزدىڭ نارىقتا قىزمەت كورسەتىپ جاتقان حالىقارالىق كومپانيالار تۇراقتى باقىلانۋى قاجەت.
- ەگەر سيفرلىق پلاتفورما قازاقستان نارىعىنان تابىس تاۋىپ، ءبىراق بەلگىلەنگەن سالىقتى تولەۋدەن باس تارتسا، مەملەكەت وعان ىقپال ەتەتىن تەتىكتەردى قولدانا الۋى كەرەك. ايتپەسە، زاڭدى ساقتاپ جۇمىس ىستەيتىن وتاندىق بيزنەس شەتەلدىك كومپانيالارمەن سالىستىرعاندا ءتيىمسىز جاعدايدا قالۋى مۇمكىن، - دەيدى ارمان بايعانوۆ.
قازاقستان ءوز نارىعىنان تابىس تاۋىپ وتىرعان جاھاندىق سيفرلىق كومپانيالاردان ق ق س جيناي باستادى. «Google سالىعى» مەملەكەتكە بيۋدجەت كىرىسىن ارتتىرۋدىڭ جولى بولسا، شەتەلدىك پلاتفورمالار ءۇشىن ول قازاقستان نارىعىندا جۇمىس ىستەۋ قۇنىنا اينالعانىن كوردىك. ەندى سالىق جۇكتەمەسىنىڭ كىمگە تۇسەتىنىن، سونداي-اق ونىڭ ەكونوميكاعا قالاي اسەر ەتەتىنىن زەرتتەۋ مىندەتى تۇر.
اۆتورلار
ەرسىن شامشادين