گانسۋ ولكەسىنەن بەت الىپ التايعا باسىپ كىرگەن دۇڭگەن جاۋلاۋشىلارىن ايماقتان قۋىپ شىعۋدا ۇلكەن ەڭبەك سىڭىرگەندىكتەن، 1933 -جىلى التاي ايماعىنىڭ اكىمى بولادى. 1934 -جىلدان باستاپ ءبىلىم وشاقتارىن دامىتىپ، 1935 -جىلى ءبىر جىلدىڭ وزىندە التايدا 15 مەكتەپ اشتىرادى. سول جىلى التايدا باسپاحانا قۇرىپ، «التاي» گازەتىن شىعارىپ، وعان قىتاي، موڭعول، ۇيعىر تىلدەرىن مەڭگەرگەن مەركىت رۋىنان مۇقاش جاكە ۇلىن باس رەداكتور قىلادى.
قاراقاس رۋىنىڭ ءتايجىسى قالەل نۇرتازا ۇلىن ساۋدا ەلشىسى قىلىپ سەمەي، زايسان قالالارىنا جىبەرىپ، سوۆەت وداعىمەن ساۋدا كەلىسىمىنە وتىرىپ، بۇل جەرلەرگە ءجۇن، تەرى، بالىق ونىمدەرىن كوپتەپ جىبەرىپ، شاي، ماتا، استىققا ايىرباستاپ، مولقى رۋىنان زاتەلباي مامىش ۇلىن باس كوپەس قىلادى.
1937 -جىلدان باستاپ شينجاڭنىڭ يمپەرياليزمگە قارسى تۇرۋ قوعامىنىڭ التاي ءبولىمىنىڭ باستىعى مىندەتىن قوسىمشا اتقارادى.
ايماق ورتالىعى بولعان سارىسۇمبە قالاسىنىڭ قالا قۇرىلىسىن قايتادان جوبالاپ، كوشەلەر مەن ۇيلەردى تۇرلەندىردى. پاناسىز قارتتار مەن جەتىمدەردى جەر-جەردەن جيىپ قارتتار ءۇيى مەن بالالار ءۇيىن اشتى. سارسۇمبەدەن ەرلەر ۋچيليشەسى مەن قىزدار ۋچيليشەسىن اشتى. از ساندى موڭعولار مەن ۇيعىرلاردى دا ەسكەرىپ، موڭعول مەكتەبى مەن ۇيعىر مەكتەبىنىڭ دە نەگىزىن قالادى. سارىسۇمبەدەن «مادەنيەت ءۇيىن» اشىپ، تەاتر ونەرىنىڭ دامۋىنا كۇش قوستى.
«قازاق مۇعالىمدەرىن جەتىلدىرۋ كۋرسىن» اشىپ، جەر-جەردە اشىلىپ جاتقان مەكتەپتەرگە مۇعالىمدەر دايىنداپ قانا قويماي، ۇزدىك مۇعالىمدەردى ۇرىمجىدەگى شينجاڭ پەداگوگيكالىق ينستيتۋتى مەن وزبەكستانداعى تاشكەنت مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنا جىبەرىپ ءبىلىمىن اسىرىپ، ازعانا جىل ىشىندە التاي ايماعىنىڭ مەكتەپتەرىنىڭ سانىن 80 گە جەتكىزىپ، ساۋاتتانعان وقۋشى سانى 10 مىڭنان اسىپ كەتتى.
دەنەسى دە الىپ، وي-كوزقاراسى دا الىپ كىسى ەدى. 1939 -جىلى ولكەلىك ۇكىمەتتىڭ گۋبەرناتورى شەن شيتساي جۇرگىزگەن رەپرەسسيانىڭ كەزىندە تۇتقىندالىپ، 1940 -جىلى ءۇرىمجى تۇرمەسىندە قازا تاپتى. ءاسىلى، ءبىر رەت تۇرمەدەن قۇتقارىلعان بولاتىن. «ماعان كوزى ۇيرەنگەن شەن شيتساي ەندى ەشتەڭە ىستەي المايدى» دەپ كەڭتاشتىققا سالىنىپ، قايتا بارعانىندا تاعى ۇستالىپ ولتىرىلگەن.
ونىڭ ۇلى ماقاتان ءشارىپحان ۇلى - 1932 -جىلى ءۇرىمجى قالاسىنىڭ وڭتۇستىگىندەگى قاراتاۋ (نانسان) وڭىرىندە تۋعان. 1954 -جىلى ۇرىمجىدەگى قازاقتىڭ باس جۋرنالى - «شۇعىلا» جۋرنالىنىڭ رەداكتورى بولادى. «ءولىارا» رومانىن، «ءساليحا- سامەن» پەساسىن، «ەرتىس جۇلدىزدارى» سەناريىن، «جىر جولىندا» جىر جيناعىن جازدى. شينجاڭ جازۋشىلار وداعىنىڭ كاسىپتىك جازۋشىسى بولعان. 1983 -جىلى ومىردەن وزدى.
ءشارىپحاننىڭ اعاسى الەن جەڭىسحان ۇلى 1884 -جىلى دۇنيەگە كەلگەن. 1914 -جىلى اكە ورنىنا كەرەي ەلىنىڭ ۋاڭى (حانى) بولىپ وتىرادى. التايدىڭ شەكارا قارۋلى قوزىنى ۇيىمداستىرىلعاندا، 1925~1934 -جىلدارى ۇكىمەت الەن ۋاڭدى قولباسشى رەتىندە تانيدى.
1939 -جىلى ولكەلىك ۇكىمەتتىڭ شاقىرتۋىمەن ۇرىمجىگە كەلىپ، 1940 -جىلى جىلعى رەپرەسسيانىڭ قارقىنىمەن تۇتقىندالىپ، 1944 -جىلى شەن شيساي بيلىكتەن كەتىپ، ورنىنا ۋ جۋنسين كەلگەندە بوساتىلىپ، التاي ايماعى اكىمىنىڭ ورىنباسارى بولادى. 1945 -جىلى ورداسىن ءۇرىمجىنىڭ ساياپىل كولىنە كوشىرىپ، ولكەلىك قۇرىلىس مينيسترلىگىنىڭ ءمينيسترى بولدى. 1949 -جىلى ولكەلىك ۇكىمەتتىڭ كەڭەسشىسى لاۋازىمىنا قويىلادى. 1961 -جىلى دۇنيە سالعان.
بۇلاردىڭ اكەسى جەڭىسحان قاسىمحان ۇلى 1863 -جىلى جەمەنەي اۋدانىندا تۋعان. 1890 -جىلدان باستاپ اكە ورنىنا كەرەي ەلىنىڭ گۇڭى (حان) بولىپ وتىرعان. 1912 -جىلى دۇنيەدەن وزعان.
جەڭىسحاننىڭ اكەسى قاسىمحان اجى ۇلى - 1843 -جىلى جەمەنەي اۋدانىندا تۋعان. 1868 -جىلدان باستاپ اكە ورنىنا كەرەي ەلىنىڭ گۇڭى (حانى) بولعان. 1890 -جىلى دۇنيە سالعان.
قاسىمحاننىڭ اكەسى اجى - 1807 -جىلى كوكپەكتى اۋدانىنىڭ جەرىندە تۋعان. 1823 -جىلى زايسان اۋدانىنىڭ جەرىندە اكە ورنىنا كەرەي ەلىنىڭ گۇڭى (حان) بولىپ وتىرىپ، 1868 -جىلى دۇنيەدەن وزعان. وزبىرلىعىمەن، اشكوزدىگىمەن، قاتىگەزدىگىمەن اتى قالعان. وسى قىلىعى ءۇشىن شاقاباي رۋىنان ءىزقۇتتى باتىر جانبالا ۇلى ونىڭ ساقالىن كۇزەسە، قاراقاس رۋىنان ارقالىق باتىر ونىڭ كەلىن الۋ تويىندا ورداسىن بۇزىپ كىرىپ، ۇلى سەيىلحاننىڭ قۋىق باۋىن ءۇزىپ جىبەرىپ، «تاڭبالى تورە» اتاندىرعان. سوندىقتان، سەيىلحاننان ۇرپاق بولماي، كۇيىكتەن ولگەن.
ونىڭ اكەسى كوگەداي ابىلپەيىز ۇلى - 1773 -جىلى شىڭعىستاۋداعى ابىلپەيىز وزەنىنىڭ بويىندا تۋعان. 1785 -جىلى اباق كەرەي ەلىنىڭ بالا تورەسى بولىپ، 1790 -جىلى پەكينگە بارىپ، چين يمپەراتورى چيانلۋڭ پاتشانىڭ قولىنان گۇڭ (حان) اتاعىن العان. 1823 -جىلى كورشىلەس رۋلاردىڭ قاستاندىعىنان قازا تابادى. سۇيەگى زايسان اۋدانىنىڭ كوگەداي اۋىلىنا قويىلعان.
قايرات ايدارحان ۇلى