قىتايدان كەلگەن قانداسىمىز شۇباتتان «قازاق بالمۇزداعىن» ءوندىرىپ جاتىر
استانا. قازاقپارات - الماتى وبلىسىندا ۇلتتىق تاعام مادەنيەتىن جاڭاشا تانىتاتىن ەرەكشە گاسترونوميالىق ءونىم پايدا بولدى- تۇيە سۇتىنەن دايىندالاتىن بالمۇزداق. سارىبۇلاق اۋىلىندا وندىرىلەتىن بۇل دەسەرت ءداستۇرلى شۇباتتىڭ پايداسىن ساقتاي وتىرىپ، زاماناۋي فورماتتا ۇسىنىلىپ، بۇگىندە «قازاق بالمۇزداعى» دەگەن اتاۋعا يە بولۋدا.
الماتى وبلىسىندا ۇلتتىق تاعام مادەنيەتىن جاڭا قىرىنان تانىتاتىن توسىن گاسترونوميالىق ءونىم پايدا بولدى - تۇيە سۇتىنەن، دالىرەك ايتقاندا شۇباتتان جاسالعان بالمۇزداق. بۇل ءونىمدى ەڭبەكشىقازاق اۋدانىنا قاراستى سارىبۇلاق اۋىلىندا 38 جاستاعى كاسىپكەر ازانگۇل البوسىن وندىرەدى. تابيعي قۇرامى، 20-دان استام ءدام ءتۇرى جانە داستۇرگە نەگىزدەلگەن تۇجىرىمداماسى بار بۇل دەسەرتتى جەرگىلىكتى تۇرعىندار بۇگىندە «قازاق بالمۇزداعى» دەپ اتاپ كەتكەن.
جوبا «قازاق تانۋ» اتتى مادەني-اعارتۋشىلىق باعىت اياسىندا جۇزەگە اسىرىلۋدا. ونىڭ باستى ماقساتى - كونە داستۇرلەردىڭ قازىرگى زامانمەن ۇندەسە وتىرىپ، جاڭاشا سيپات الا الاتىنىن كورسەتۋ. مۇندا ۇلتتىق اس تەك تاعام رەتىندە عانا ەمەس، تاريحتى، فيلوسوفيانى جانە مادەني جادىنى ساقتاۋشى قۇندىلىق رەتىندە قاراستىرىلادى.
ازانگۇل البوسىننىڭ نەگىزگى ماماندىعى - زاڭگەر. قازاقستانعا قونىس اۋدارماي تۇرىپ، قىتايدا سوت بولىپ جۇمىس ىستەگەن. تاريحي وتانىنا ورالۋ بالا كۇنىنەن بەرگى ارمانى ەدى - اتا-اناسى اتا-بابا جەرى جايلى ءجيى اڭگىمەلەيتىن، ال اكەسى تۇيە شارۋاشىلىعىن اشۋدى كوپ ويلايتىن.
شامامەن 15 جىل بۇرىن ازانگۇل قازاقستانعا كوشىپ كەلىپ، تۇرمىس قۇردى. جولداسى جارقىن جۇماعازىمەن بىرگە شارۋا قوجالىعىن دامىتا باستادى. العاشىندا ەشكى مەن جىلقى ءوسىرىپ، ەشكى ءسۇتى مەن قىمىز ساتتى. كەيىن تاۋەكەلگە بارىپ، تۇيە شارۋاشىلىعىمەن اينالىسۋعا بەل بۋدى. العاشقى تۇيەلەردى كولىكتەرىن ساتىپ، سول قارجىعا العان. تاجىريبەنى ءوز بەتىمەن جينادى: فەرمالاردى ارالاپ، بىلىكتى شارۋالاردان كەڭەس الىپ، شۇبات دايىنداۋ تەحنولوگياسىن مەڭگەردى.
«العاشقى كەزدە تۇيە ءسۇتىن بازارلاردا، حالىق كوپ جينالاتىن جەرلەردە ستاقانمەن ساتتىق. كولىگىمىز بولماعان سوڭ، كۇيەۋىم ءوزى كوتەرىپ ءجۇردى. قيىن بولدى، ءبىراق سۇرانىس ارتتى. كەيىن ادامدار وزدەرى بىزگە كەلە باستادى»، — دەپ ەسكە الادى ازانگۇل.
وتباسى سارىبۇلاق اۋىلىنا 10 جىل بۇرىن قونىس اۋدارعان. بۇگىندە فەرمادا 80-گە جۋىق تۇيە بار. مۇندا وندىرىلەتىن شۇبات، قۇرت پەن مايدى تەك اۋدان تۇرعىندارى عانا ەمەس، وزگە وڭىرلەردەن دە ساتىپ الادى. ءۇش جىل بۇرىن ەرلى-زايىپتىلار بيزنەس-جوسپار ازىرلەپ، ونى الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى مارات سۇلتانعازييەۆكە ۇسىندى. جوبا قولداۋ تاۋىپ، قاراجوتىن اۋىلدىق وكرۋگىنەن بوس جاتقان جەر تەلىمى بەرىلدى.
«تۇيە شارۋاشىلىعى - جاي عانا كاسىپ ەمەس. قازاق حالقى ءۇشىن بۇل - تىرشىلىك كوزى بولعان سالا. ءسۇتىن، ءجۇنىن، تەرىسىن - بارلىعىن تۇرمىستا پايدالانعان. ءبىز وسى ءداستۇردىڭ بولاشاعى بار ەكەنىن كورسەتكىمىز كەلەدى»، - دەيدى كاسىپكەر.
ازانگۇل قولونەرمەن دە اينالىسادى: تۇيە جۇنىنەن كورپە، جاستىق، ەمدىك بەلبەۋلەر تىگەدى. الداعى ۋاقىتتا اۋىل ايەلدەرىنە ارنالعان قولونەر مەكتەبىن اشۋدى ارماندايدى.
شارۋاشىلىقتاعى نەگىزگى ءونىم - تۇيە ءسۇتى. حالىقارالىق وقۋدان ءوتىپ، ارنايى قۇرال-جابدىق العاننان كەيىن، وتكەن جىلى ازانگۇل «قازاق قىزى» اتتى جەكە برەندىمەن شۇباتتان بالمۇزداق شىعارا باستادى.
«ءسۇتتى باياۋ قايناتۋ كەرەك. بۇل پروتسەسس 20 ساعاتقا دەيىن سوزىلادى. ءسۇت قويۋلانىپ، قويۋلاندىرىلعان ءسۇت سەكىلدى بولعاندا، وعان توساپ قوسامىن. قازىر شامامەن 20 ءتۇرلى ءدام بار: شوكولاد، قۇرما، كارامەل، جيدەك، قاۋىن جانە باسقالارى»، - دەيدى ول.
بالمۇزداق تولىقتاي تابيعي ءونىم: كونسەرۆانسىز، قانت مولشەرى از. ءدامى كلاسسيكالىق بالمۇزداقتان كەم ەمەس، ال پايداسى الدەقايدا جوعارى - دارۋمەندەر مەن قورەكتىك زاتتارعا باي.
العاشىندا ءونىم شەلەك اۋىلىنداعى شاعىن دۇكەندە ساتىلسا، قازىر الماتى قالاسىنداعى ءدامحانالار مەن مەيرامحانالارعا تاپسىرىسپەن جەتكىزىلەدى. قاپتاما ديزاينىن دا ازانگۇلدىڭ ءوزى ازىرلەگەن.
وتكەن جىلى كاسىپكەر «ءبىر اۋىل - ءبىر ءونىم» جوباسىنا قاتىسىپ، كورمە قوناقتارىنىڭ وڭ باعاسىنا يە بولدى. الايدا سول جولى مەملەكەتتىك قولداۋعا قول جەتكىزە المادى.
«قازاقستاندى الەمگە تانىتاتىن باستى قۇندىلىق - ونىڭ ءداستۇرى مەن مادەنيەتى. بىزدە ۇلتتىق گاسترونوميالىق برەندتەر بولۋى كەرەك. «قازاقستاندا جاسالعان» دەگەن تاڭباسى بار ونىمدەر كوبەيگەنىن قالايمىن»، - دەيدى ازانگۇل.
وتباسىنىڭ الداعى جوسپارى - تۇيە سانىن ارتتىرۋ، بوتەلكەگە قۇيىلعان شۇبات وندىرەتىن سەح اشۋ جانە بالمۇزداق ءوندىرىسىن كەڭەيتۋ.
قازاقتىڭ ۇلتتىق اسحاناسى - ۇلى دالا كوشپەلىلەر وركەنيەتىنىڭ ايناسى. ازانگۇل البوسىن - سول ءداستۇردى ساقتاپ قانا قويماي، ونى زاماناۋي تىلدە سويلەتە بىلگەن جانداردىڭ ءبىرى. ونىڭ شۇباتتان جاسالعان بالمۇزداعى - تاريح پەن تابيعيلىقتى، جاڭا يدەيالاردى توعىستىرعان، وتاننىڭ ءدامى بار ەرەكشە دەسەرت.
ايتا كەتەيىك، قازاقستاندا تۇيە ءسۇتى ءوندىرىسى جىلىنا 18 مىڭ توننادان اسادى.