د. ترامپ باج سالىعىن 15 پايىزعا كوتەرەدى

استانا. قازاقپارات - دونالد ترامپ باج سالىعىن الەم بويىنشا 10 پايىز قىلام دەسە، كەشە 15 پايىزعا كوتەرەم دەپ وزگەرىپ شىعا كەلدى. دەگەنمەن بۇل بىرەۋگە تۇرپىدەي تيگەنمەن، بىرەۋگە بۇرىنعىعا قاراعاندا ءتاۋىر. ولاي دەيتىنىمىز، ناۋرىزدىڭ اياعىندا دونالد ترامپ قىتاي ءتوراعاسى شي جينپيڭ كەزدەسەدى.

الايدا ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا، كەلىسسوز قارساڭىندا ۆاشينگتون پوزيتسياسى بۇرىنعىداي ەمەس. بۇعان قۇراما شتاتتار جوعارعى سوتىنىڭ كەيىنگى شەشىمى سەبەپ. ياعني الەمنىڭ ءبىرقاتار ەلىنە ەنگىزىلگەن توتەنشە باج سالىعى ءوز كۇشىن جويادى. سونىڭ ىشىندە قىتايعا ەنگىزىلگەن 145 پايىزدىق تاريف تە بار. دەمەك اق ءۇي باسشىسى بەيجىڭمەن امەريكا مۇددەسى ءۇشىن كەلىسىم جاساپ قايتۋى ەكىتالاي. «سەبەبى ونىڭ قولىندا قازىر قىسىم كورسەتەتىن «كوزىر جوق»، - دەيدى ساراپشىلار.

 كەلەسى ايدىڭ سوڭىندا ا ق ش- قىتاي سامميتى وتۋگە ءتيىس. كەلىسسوز 31-ناۋرىز بەن 2- ءساۋىر ارالىعىنا بەلگىلەنىپ وتىر. جوسپارعا ساي، قىتاي ءتوراعاسى شي جينپيڭ پرەزيدەنت دونالد ترامپتى بەيجىڭدە كۇتىپ الماق. باسقوسۋعا ءبىر ايداي ۋاقىت قالعاندا قۇراما شتاتتاردىڭ جوعارعى سوتى اق ءۇي باسشىسى ەنگىزگەن تاريفتەردى زاڭسىز دەپ تانىدى. دەمەك قىتايعا سالىنعان 145 پايىز باج سالىعى ءوز كۇشىن جويادى. بۇل بەيجىڭ ءۇشىن ءتيىمدى ارينە. بۇرىن ترامپ جوعارى تاريفتى قىسىم قۇرالى رەتىندە قولداناتىن.

ساراپشىلاردىڭ ءبىرى ساۋداعا قاتىستى تەكەتىرەستە قىتاي ا ق ش- پەن بۇرىنعىداي ساناسا قويۋى ەكىتالاي دەسە، ەندى ءبىرى الەم ەكونوميكاسىن ۇرشىقتاي ءيىرىپ ۇيرەنگەن اق ءۇي باسشىسى قىسىم كورسەتۋدىڭ باسقا امالىن تابادى دەپ سانايدى. 

حەنري گاو، سينگاپۋر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى:

 - قىتاي ءۇشىن ا ق ش سوتىنىڭ ناقتى ءبىر تاريفتى زاڭدى نەمەسە زاڭسىز دەپ تانۋى اسا ماڭىزدى ەمەس. بەيجىڭ ءۇشىن ا ق ش- تىڭ جالپى ساياسي باعىتى ماڭىزدى. ال امەريكادا قىتايعا قاتىستى ساياسات ايتارلىقتاي وزگەرمەيدى.

بيلىككە رەسپۋبليكاشىل نەمەسە دەموكرات پرەزيدەنت كەلسە دە، قىتايمەن ەكونوميكالىق باسەكەنى شەكتەۋ كەرەك دەگەن ورتاق كوزقاراس بار. مىسالى، ترامپ پرەزيدەنتتىگىنىڭ ءبىرىنشى مەرزىمى كەزىندە ەنگىزگەن كەيبىر تاريفتەردى دجو بايدەن الىپ تاستاعان جوق. امەريكا جوعارعى سوتىنىڭ شەشىمىنە توقتايتىن پرەزيدەنت ترامپ جوق. ەندى ول باسقا قۇجاتتى، ياعني ساۋدا تۋرالى زاڭنىڭ 122-بابىن پايدالانباق. ول بۇكىل الەمگە اۋەلى 10، كەيىن 15 پايىز ەنگىزەمىن دەپ مالىمدەدى. ايتسە دە 150 كۇننەن كەيىن وعان كونگرەستىڭ كەلىسىمى قاجەت بولادى. ال 145 پايىزعا قاراعاندا، 15 پايىز باج سالىعى قىتاي ءۇشىن ءتيىمدى ارينە.

ەۋرووداق ا ق ش- قا سەنبەيدى

 توبەدەن بۇيرىق ءتۇسىرىپ، الەم ەلدەرىنە قاتىستى قاتاڭ ساۋدا ساياساتىن ۇستاناتىن پرەزيدەنت ترامپتىڭ كەيىنگى شەشىمى باستى وداقتاسى ەۋرووداقتى دا الاڭداتىپ وتىر. ەۋروپارلامەنت كوميتەتىنىڭ ءتوراعاسى بەرند لانگە ا ق ش- پەن كەلىسىمدى بەكىتۋدى ۋاقىتشا توقتاتۋدى ۇسىندى. ول امەريكاداعى قازىرگى احۋالدى «كەدەندىك الاساپىرانعا» تەڭەدى. «سوندىقتان ءالىپتىڭ ارتىن باعايىق»، - دەپ وتىر.

بىلتىر پرەزيدەنت ترامپ پەن ەۋروكوميسسيا باسشىسى ۋرسۋلا فون دەر ليايەن قارت قۇرلىق ونىمدەرىنە ا ق ش 15 پايىز، ال امەريكالىق تاۋارلار ەۋروپادا باج سالىعىنان بوساتىلۋعا ءتيىس دەپ ۋاعدالاسقان ەدى. الايدا ۆاشينگتوننىڭ شەشىمى ءجيى وزگەرىپ تۇرادى. سوندىقتان ەۋرووداق ەلدەرى قۇجاتتى بەكىتۋگە ازىرگە اسىعۋدىڭ ءجونى جوق دەپ سانايدى.

 كلارك پاككارد، كاتو ساياسي زەرتتەۋ جانە ساراپتامالىق ورتالىعىنىڭ قىزمەتكەرى:

 - امەريكا قىتايعا قارسى جالعىز ەمەس، وداقتاستارىمەن بىرگە ارەكەت ەتۋى كەرەك. ويتكەنى قىتايدىڭ ساۋدا ساياساتىن وزگەرتۋ ءۇشىن ۇجىمدىق قىسىم قاجەت. الايدا قازىر ا ق ش ەۋروپاعا دا تاريف ەنگىزەمىز دەپ قىسىم جاساپ جاتىر. ەگەر ۆاشينگتون بريۋسسەلگە ساۋدا سوعىسىن باستاسا، ولار ءبىر-بىرىنەن الىستايدى. ال الىستاعان ەۋروپا قىتايمەن جاقىنداسۋى مۇمكىن. سوندا ا ق ش قىتايعا قارسى جالعىز قالىپ قويۋ قاۋپى بار.

 ەۋرووداقتىڭ ءىزىن الا ءۇندىستان دا ا ق ش- پەن ساۋدا كەلىسسوزىن توقتاتتى. ويتكەنى بۇرىن 50 پايىز تاريف تولەۋگە ءماجبۇر بولعان نيۋ- دەلي ءۇشىن باج سالىعى 15 پايىزعا دەيىن قىسقارادى. قىتاي مەن ءۇندىستان سەكىلدى برازيليا، مەكسيكا جانە كانادا ءۇشىن دە ا ق ش- قا تاۋار تاسۋ جەڭىلدەيدى. ال بۇرىن تومەن تاريفپەن جۇمىس ىستەگەن ارگەنتينا، اۆستراليا، ۇلى بريتانيانىڭ جاعدايى كەرسىنشە قيىندايدى. سەبەبى 10 پايىز سالىقتىڭ ورنىنا 15 پايىز تولەۋگە ءماجبۇر بولادى.

 ا ق ش يمپورتتى ىعىستىرا المادى

بىلتىر ساۋىردە پرەزيدەنت ترامپ وزگە مەملەكەتتەرگە كىرىپتار بولىپ كەلگەن قۇراما شتاتتار ەكونوميكاسى دەربەستىك الادى دەپ، الەمنىڭ بۇكىل ەلىنە جوعارى باج سالىعىن ەنگىزگەن ەدى. الايدا بۇدان ناتيجە شامالى. كەيىنگى دەرەكتەرگە قاراعاندا، 2025 -جىلى ا ق ش- تىڭ يمپورتى مەن ەكسپورتى اراسىنداعى ايىرماشىلىق، ياعني ساۋدا تاپشىلىعى 901 ميلليارد 500 ميليون دوللارعا جەتكەن. بۇل 2024 -جىلمەن سالىستىرعاندا 2,1 ميلليارد دوللارعا كوپ. بۇل ارادا اق ءۇي باسشىسى وسىعان دەيىن تولەنگەن باج سالىعىن قايتارۋ ءۇشىن ۇزاق سوتتاسۋعا تۋرا كەلەتىنىن ەسكەرتتى.

گرەتا پەيش، زاڭگەر:

- بۇرىن ترامپ ءار ەلمەن جەكە- جەكە كەلىسىپ، ارنايى مامىلە جاسايتىن. ەندى ونىڭ بۇل ءداۋىرى اياقتالدى. ايتسە دە قازىرگى تاريفتەر شەكارادا قالاي الىناتىنى، شەشىم قاشان كۇشىنە ەنەتىنى جانە يمپورتتاۋشىلارعا قاراجات قاشان ءارى قالاي قايتارىلاتىنى ازىرگە بەلگىسىز. ال پرەزيدەنت ترامپ تاريف ساياساتىن قۇراما شتاتتار مۇددەسى ءۇشىن جاسالعان شەشىم دەپ سانايدى. ءبىراق، ونىڭ سالدارى امەريكالىق وندىرۋشىلەر مەن بيزنەسكە تۇساۋ بولىپ تۇر.

وسى رەتتە يللينويس شتاتىنىڭ گۋبەرناتورى اق ءۇي باسشىسىنان 8 ميلليارد 680 ميلليون دوللار وتەماقى تالاپ ەتتى. دەسە دە ا ق ش جوعارعى سوتىنىڭ شەشىمىنەن كەيىن دە تاريفتەردىڭ توقتايتىن ءتۇرى كورىنبەيدى. پرەزيدەنت ترامپ ونىڭ باسقا تەتىگىن ەنگىزىپ جاتىر. ساراپشىلار الداعى ۋاقىتتا اق ءۇي باسشىسى سالىق ەنگىزۋدىڭ وزگە جولدارىنا قاراستىرۋى مۇمكىن دەپ سانايدى.

 24.kz